Allah'ın kullarının tövbesi iki türlüdür: Birincisi, Allah'ın kulunu tövbeye muvaffak kılması; ikincisi, kul tövbeyi gerçekleştirdikten sonra onu kabul etmesidir. Burada Allah, kendi cömertliği ve lütfu gereği, kendi nefsine hak kıldığı tövbenin, kötülük yapan, yani günahları {cehaletle} işleyenler için olduğunu bildirmektedir. Buradaki cehalet, günahın sonucunu, Allah'ın gazabını ve azabını gerektirdiğini bilmemek; Allah'ın kendisini gözetlediğini ve izlediğini hesaba katmamak; günahın imanın noksanlaşmasına ya da tamamen yok olmasına yol açacağını bilmemek anlamındadır. Bu bakımdan Allah'a isyan eden her kimse, haramlığı bilse bile, bu yönüyle cahildir. Hatta haramlığı bilmek, işlenen fiilin cezayı gerektiren bir günah olması için şarttır. {Sonra da yakın bir zamanda tövbe ederler} ifadesi iki anlama gelebilir: Birincisi, ölüm alametlerini görmeden önce tövbe etmek anlamındadır; çünkü Allah, kulun ölüm ve azap görünmeden önce tövbe etmesini kesinlikle kabul eder. Ölüm geldikten sonra ise asilerin tövbesi, kâfirlerin dönüşü kabul edilmez. Nitekim Allah, Firavun hakkında şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Nihayet boğulma anı ona yetişince: 'İsrailoğullarının inandığından başka ilah olmadığına inandım' dedi." (Yunus, 90)]. Yine şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Azabımızı görünce dediler ki: 'Yalnız Allah'a inandık ve daha önce ona ortak koştuklarımızı inkâr ettik.' Azabımızı gördükleri zaman imanları kendilerine fayda vermedi. Allah'ın kullarında geçerli olan kanunu budur." (Mü'min, 84-85)]. Burada da şöyle buyurmaktadır: {Kötülükleri işleyenlerin tövbesi ise, içlerinden birine ölüm geldiğinde: "Şimdi tövbe ettim" diyenlerin, ya da kâfir olarak ölenlerin tövbesi değildir. İşte onlar için acı bir azap hazırladık.} Bunun sebebi, bu durumdaki tövbenin zorunluluktan doğan bir tövbe olması ve sahibine fayda vermemesidir; fayda veren, kişinin kendi isteğiyle yaptığı tövbedir. İkinci anlam ise {yakın bir zamandan} ifadesinin, günahı işledikleri andan itibaren yakın bir zaman anlamına gelmesidir. Buna göre, günah sadır olur olmaz hemen ondan vazgeçmeye yönelen, Allah'a yönelip pişman olan kimseye Allah tövbe nasip eder. Bunun aksine, günahlarında ısrar edip kusurlarında direnen, öyle ki bu hâller kendisinde yerleşik sıfatlar hâline gelen kimse için tam bir tövbeyi gerçekleştirmek zorlaşır. Genellikle böyle birine tövbe için muvaffakiyet verilmez ve tövbenin sebepleri kolaylaştırılmaz. Tam bir bilgi ve kesin yakin ile bilerek kötülük yapan ve Allah'ın kendisine bakmasını önemsemeyen kimse, kendi üzerine rahmet kapısını kapatmış olur. Evet, Allah bazen bilerek ve bile bile günah işleyen kulunu da tam bir tövbeye muvaffak kılabilir; bu tövbeyle geçmiş kötülükleri ve işlediği suçlar silinir. Ancak rahmet ve tevfik, birinci durumdakiler için daha yakındır. Bu yüzden birinci ayeti şu sözle bitirmiştir: {Allah, hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir.} Allah'ın ilmi, samimi tövbe edenle yalancı tövbe edeni bilmesi demektir; hikmetiyle her birine hak ettiği karşılığı verir. Hikmetinin bir gereği olarak, hikmet ve rahmeti tövbeye muvaffak kılmayı gerektirenlere tevfik verir, hikmet ve adaleti muvaffak kılmamayı gerektirenleri ise bırakır. Allah en iyisini bilendir.