البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ٢/١٣٤٢، ح ٢٥٣٢)

2532- Nâfi'den, o da İbn Ömer radıyallahu anhümâ'dan, o da Nebî ﷺ'den rivayet etti. Nebî ﷺ şöyle buyurdu: "Üç kişi yürüyerek yola çıktı. Derken yağmur onları yakalayınca bir dağdaki mağaraya sığındılar. Mağaranın üzerine bir kaya yuvarlandı ve onların çıkışını kapattı. Bunun üzerine bazıları diğerlerine dedi ki: Allah'a, yaptığınız en faziletli ameli vesile kılarak dua edin. Onlardan biri şöyle dua etti: 'Allah'ım! Yaşlı iki ana babam vardı. Ben hayvanları otlatmaya çıkar, sonra dönüp süt sağar, sütü getirip ana babama verirdim; onlar da içerlerdi. Sonra çocuklara, aileme ve karıma su verirdim. Bir gece geciktim. Eve döndüğümde ikisinin de uyumuş olduğunu gördüm. Onları uyandırmayı uygun bulmadım; çocuklar ise ayaklarımın dibinde açlıktan inliyordu. Sabaha kadar bu hal hep böyle sürdü, benim ve onların âdetleri böyle devam etti. Allah'ım! Eğer bunu yalnızca senin rızanı gözeterek yaptığımı biliyorsan, bize bu kayadan bir aralık aç ki gökyüzünü görelim." Bunun üzerine kaya onlardan biraz açıldı. Diğeri şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer bilirsen, amcamın kızını çok seviyordum; bir erkeğin kadınlara duyabileceği en büyük sevgiyle. Ona yaklaşmak istedim, fakat kadın, 'Yüz dinar vermedikçe bana ulaşamazsın' dedi. Ben de çalışıp onu topladım. Kadının iki bacağı arasına oturduğumda, kadın, 'Allah'tan kork, mühürü hakkı olmadan bozma' dedi. Bunun üzerine kalkıp onu bıraktım. Allah'ım! Eğer bunu yalnızca senin rızanı gözeterek yaptığımı biliyorsan, bize bir aralık aç." Bunun üzerine kaya yine üçte ikisi kadar açıldı. Bir diğeri de şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer bilirsen, bir işçiyi bir fark (yaklaşık bir ölçek) buğday karşılığında çalıştırdım ve ona verdim. Ama o bunu almak istemedi. Ben de o buğday ölçeğini ekip değerlendirdim; sonunda ondan sığır ve çobanını satın aldım. Sonra gelip dedi ki: "Ey Allah'ın kulu, hakkımı ver." Ben de dedim ki: "Şu sığırlara ve çobanına git, onlar senindir." Dedi ki: "Benimle alay mı ediyorsun?" Ben de dedim ki: "Seninle alay etmiyorum, onlar gerçekten senindir." Allah'ım! Eğer bunu yalnızca senin rızanı gözeterek yaptığımı biliyorsan, bize bir aralık aç." Bunun üzerine kaya tamamen açıldı ve onlar çıktılar. (*) Bir rivayette şöyle geçer: "Sizden önceki ümmetlerden üç kişi yürüyordu. Derken yağmur onları yakaladı ve bir mağaraya sığındılar. Mağaranın ağzı kapandı. Bunun üzerine bazıları diğerlerine dedi ki: 'Vallahi, ey kardeşler, sizi ancak doğruluk kurtarır. O hâlde her biriniz doğrulukta olduğunu bildiği bir amelle dua etsin.' Onlardan biri şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer bilirsen, benim bir işçim vardı; bana bir fark pirinç karşılığında çalışmıştı. Gitti ve hakkını almadı. Ben de o pirinç ölçeğini ekip değerlendirdim. Sonunda ondan sığır satın aldım. Sonra gelip ücretini istedi. Ona dedim ki: "Şu sığırların yanına git, onları sür." Bana dedi ki: "Benim senin yanında yalnızca bir fark pirincim var." Ben de dedim ki: "Şu sığırların yanına git; onlar o ölçeğin karşılığıdır." Onları sürdü. Allah'ım! Eğer bunu senden korktuğum için yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar." Bunun üzerine kaya onlardan kayarak uzaklaştı. Diğeri şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer bilirsen, yaşlı iki ana babam vardı. Her gece onlara kendi koyunumun sütünü getirirdim. Bir gece geciktim; döndüğümde ikisi de uyumuştu. Ailem ve çocuklarım açlıktan inliyordu. Ana babam için içmeden onlara su vermezdim. Onları uyandırmayı uygun bulmadım, bırakmayı da uygun bulmadım; onlar uyanıp içene kadar bekledim. Sabaha kadar bekledim. Allah'ım! Eğer bunu senden korktuğum için yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar." Bunun üzerine kaya onlardan kayarak uzaklaştı ve gökyüzünü görebildiler. Bir diğeri de şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer bilirsen, en sevdiğim insan olan bir amca kızım vardı. Onu nefsine çağırdım, ama kabul etmedi; yalnızca yüz dinar getirmemi istedi. Onu aradım, sonunda imkân buldum; dinarları getirip ona verdim. Kendimi ona teslim etti. Kadının iki bacağı arasına oturduğumda, kadın, 'Allah'tan kork, mühürü hakkı olmadan bozma' dedi. Bunun üzerine kalkıp yüz dinarı bırakarak ayrıldım. Allah'ım! Eğer bunu senden korktuğum için yaptığımı biliyorsan, bizi kurtar." Allah da onları kurtardı ve dışarı çıktılar.

Derece: Sahih

أخرجه أحمد، والبخاري، ومسلم، والبزار، وأبو عوانة، والبيهقي.

Arapça metin, senedi, ravîler ve âlimlerin hükümleri aşağıdadır.

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ٢/١٣٤٢، ح ٢٥٣٢)

عن نافع، عن ابن عمر، رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قال:

"خرج ثلاثة نفر يمشون، فأصابهم المطر، فدخلوا في غار في جبل، فانحطت عليهم صخرة، قال: فقال بعضهم لبعض: ادعوا الله بأفضل عمل عملتموه، فقال أحدهم: اللهم إني كان لي أبوان، شيخان كبيران، فكنت أخرج فأرعى، ثم أجيء فأحلب، فأجيء بالحلاب، فآتي به أبوي فيشربان، ثم أسقي الصبية، وأهلي وامرأتي، فاحتبست ليلة، فجئت فإذا هما نائمان، قال: فكرهت أن أوقظهما، والصبية يتضاغون عند رجلي، فلم يزل ذلك دأبي ودأبهما، حتى طلع الفجر، اللهم إن كنت تعلم أني فعلت ذلك ابتغاء وجهك، فافرج عنا فرجة نرى منها السماء، قال: ففرج عنهم. وقال الآخر: اللهم إن كنت تعلم، أني كنت أحب امرأة من بنات عمي، كأشد ما يحب الرجل النساء، فقالت: لا تنال ذلك منها حتى تعطيها مئة دينار، فسعيت فيها حتى جمعتها، فلما قعدت بين رجليها، قالت: اتق الله، ولا تفض الخاتم إلا بحقه، فقمت وتركتها، فإن كنت تعلم أني فعلت ذلك ابتغاء وجهك، فافرج عنا فرجة، قال: ففرج عنهم الثلثين. وقال الآخر: اللهم إن كنت تعلم أني استأجرت أجيرا، بفرق من ذرة فأعطيته، وأبى ذاك أن يأخذ، فعمدت إلى ذلك الفرق فزرعته، حتى اشتريت منه بقرا وراعيها، ثم جاء فقال: يا عبد الله، أعطني حقي، فقلت: انطلق إلى تلك البقر وراعيها فإنها لك، فقال: أتستهزئ بي؟ قال: فقلت: ما أستهزئ بك ولكنها لك، اللهم إن كنت تعلم أني فعلت ذلك ابتغاء وجهك، فافرج عنا، فكشف عنهم". (*) وفي رواية: "بينما ثلاثة نفر ممن كان قبلكم يمشون، إذ أصابهم مطر، فأووا إلى غار، فانطبق عليهم، فقال بعضهم لبعض: إنه والله، يا هؤلاء لا ينجيكم إلا الصدق، فليدع كل رجل منكم بما يعلم أنه قد صدق فيه، فقال واحد منهم: اللهم إن كنت تعلم أنه كان لي أجير، عمل لي على فرق من أرز، فذهب وتركه، وأني عمدت إلى ذلك الفرق فزرعته، فصار من أمره أني اشتريت منه بقرا، وأنه أتاني يطلب أجره، فقلت: اعمد إلى تلك البقر فسقها، فقال لي: إنما لي عندك فرق من أرز: فقلت له: اعمد إلى تلك البقر فإنها من ذلك الفرق، فساقها، فإن كنت تعلم أني فعلت ذلك من خشيتك، ففرج عنا، فانساحت عنهم الصخرة، فقال الآخر: اللهم إن كنت تعلم أنه كان لي أبوان شيخان كبيران، فكنت آتيهما كل ليلة بلبن غنم لي، فأبطأت عليهما ليلة، فجئت وقد رقدا، وأهلي وعيالي يتضاغون من الجوع، فكنت لا أسقيهم حتى يشرب أبواي، فكرهت أن أوقظهما، وكرهت أن أدعهما، فيستكنا لشربتهما، فلم أزل أنتظر حتى طلع الفجر، فإن كنت تعلم أني فعلت ذلك من خشيتك، ففرج عنا، فانساحت عنهم الصخرة، حتى نظروا إلى السماء. فقال الآخر: اللهم إن كنت تعلم أنه كان لي ابنة عم، من أحب الناس إلي، وأني راودتها عن نفسها، فأبت، إلا أن آتيها بمئة دينار، فطلبتها حتى قدرت، فأتيتها بها فدفعتها إليها، فأمكنتني من نفسها، فلما قعدت بين رجليها، فقالت: اتق الله، ولا تفض الخاتم إلا بحقه، فقمت وتركت المئة دينار، فإن كنت تعلم أني فعلت ذلك من خشيتك، ففرج عنا، ففرج الله عنهم فخرجوا".

سنده كاملًا في «صحيح البخاري»(اضغط على اسم الراوي لتعرف حاله)

حدثنا يعقوب بن إبراهيم، حدثنا أبو عاصم، أخبرنا ابن جريج، قال: أخبرني موسى بن عقبة، عن نافع، عن ابن عمر رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قال:

صحيح البخاري (البخاري، ت ٢٥٦هـ: ٣/٧٩، ح ٢٢١٥) ↗

درجة الحديث

صحيحمن «سبيل الرشاد»، وقد جمع فيه مؤلفه الأحاديث الصحيحة، وخرّجها في الحاشية.

الحديث الصحيح: ما اتصل سنده بنقل الراوي العدل الضابط عن مثله إلى منتهاه، من غير شذوذ ولا علّة.

التخريج

التخريج: ذكر الكتب التي روت الحديث بأسانيدها.

أخرجه أحمد، والبخاري، ومسلم، والبزار، وأبو عوانة، والبيهقي.

في كتب الحديث الأخرى

صحيح البخاري (البخاري، ت ٢٥٦هـ: ٣/٧٩، ح ٢٢١٥)
اقرأه في موضعه من «سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ» ↗