{ Hepsi birlikte sizinle savaşmazlar } yani toplu hâlde. { Ancak surlarla çevrili kasabalarda veya duvarların arkasından savaşırlar } Yani sizinle savaşmaya cesaret edemezler ve bunu kararlaştırmazlar; ancak kalelerinde ya da duvar ve surların arkasında bulunduklarında savaşırlar. Çünkü o zaman, kendi cesaretlerine değil, kalelerine ve duvarlarına güvenerek direnç gösterebilirler. Bu ise en büyük yergidir. { Aralarındaki savaşkanlık çok şiddetlidir } Yani aralarındaki çekişme ve kavga şiddetlidir; bedenlerinde ya da güçlerinde bir kusur yoktur. Kusur, imanlarının zayıflığında ve sözlerinin birliğe varmamasındadır. Bu yüzden şöyle buyurulmuştur: { Onları birlikte ve dayanışma içinde gördüğünde topluluk sanırsın. } { Ancak } { kalpleri ayrı ayrıdır }; yani birbirine kin besleyen, dağınık ve parçalanmış durumdadırlar. { Bu durum, onlara yukarıda anılan özelliklerin kazandırılmasına yol açmıştır, çünkü onlar akıl ermeyen bir topluluktur. } Yani akılları ve özleri yoktur. Eğer akılları olsaydı, üstün olanı alçak olana tercih ederlerdi; kendilerine en değersiz seçeneği uygun görmezlerdi ve sözleri birleşmiş, kalpleri uyum içinde olurdu. Böylece birbirlerine yardım eder, dinî ve dünyevî menfaatleri için birlikte çalışırlardı. Kendilerinden önce yakın zamanda olanların durumu gibi: Bunlar, Allah'ın Resûlü'ne karşı kendisine yardım ettiği, dünya hayatında rezillikle tattırdığı ve kendilerine yardım vaadinde bulunanların yardım etmediği Ehl-i kitabın zelil bırakılmış kimselerinin durumuna benzer. { Kendilerinden önce, az önce olanların durumu gibi } Bunlar, şeytanın amellerini süslediği ve şöyle dediği Kureyş kâfirleridir: "Bugün insanlardan hiçbiri size galip gelemez, ben de size komşuyum." Fakat iki topluluk birbirini görünce geriye dönüp topuklarının üzerine kaçtı ve "Ben sizden uzağım, ben sizin görmediğinizi görüyorum" dedi. [Kur'an: "Ben sizden uzağım, sizin görmediğinizi görüyorum"] [Enfâl: 48]. Nefisleri onları aldattı, onları aldatanlar da aldattı. Bunlar kendilerine bir fayda sağlamadılar ve azabı defedemediler. Sonunda övünerek ve kibirlenerek "Bedir"e geldiler; Allah'ın Resûlü ve mü'minlere rağmen arzularına ulaşacaklarını sanıyorlardı. Allah, Resûlü'nü ve mü'minleri onlara karşı yardım etti; ileri gelenlerini ve büyüklerini öldürdü, içlerinden esir alınanları esir etti, kaçanlar kaçtı. Böylece işlerinin kötü sonucunu, şirklerinin ve taşkınlıklarının akıbetini tattılar. Bu dünyadadır. { Ahirette ise onlara } cehennem azabı vardır. Kardeşlerini aldatan münafıkların durumu da, { şeytanın insana "İnkâr et" dediği zamanki durumu gibidir. } Yani şeytan ona küfrü süsledi, güzel gösterdi ve onu buna çağırdı. İnsan onun aldatmasına kapılıp inkâr edince mutsuzluk başına geldi; ama şeytan ona yardım edemedi. Onu bu yola çağırdığı şeytan, kendisinden uzaklaştı ve { "Ben senden uzağım, ben âlemlerin Rabbi Allah'tan korkarım" dedi. } Yani senin azabını defetmeye gücüm yoktur ve senden zerre kadar hayrı savuşturacak değilim. { Sonları ise şudur: } Yani davet eden şeytan ile kendisine uyan insan, { ikisi de cehennemde ebedî kalacaklardır. } Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi: [Kur'an: "Onlar, alevli ateşin ehli olsunlar diye ancak taraftarlarını çağırırlar."] [Fâtır: 6] { Bu, zalimlerin cezasıdır. } Zulüm ve küfürde ortak olanların, azabın şiddeti ve kuvvetinde farklı olsalar da cezası budur. Şeytanın bütün dostlarıyla olan tavrı budur: Onları aldatarak zarar verecekleri şeylere çağırır ve sürükler; sonunda tuzağa düşüp helake sürüklenince onlardan uzaklaşır ve onları terk eder. Asıl kınanacak ve suçlanacak, ona uyan kimsedir. Çünkü Allah onun hakkında uyarmış ve haber vermiştir; amacını, sonunu ve akıbetini bildirmiştir. Dolayısıyla bile bile onun itaatine yönelen, basiret sahibi olarak isyan etmiş olur ve bunun için hiçbir mazereti yoktur.