Bu âyetlerde sözü edilen münafıklardan maksat, İslam'ı dille açıkça gösteren, ancak küfrü üzere olup hicret etmeyen kimselerdir. Sahabe-i kiram (radıyallahu anhüm) bunlar hakkında bir tereddüde düşmüşlerdi: Kimi, onların açıkladıkları imana dayanarak onlarla savaşmaktan çekinmiş ve dostluğu kesmişti. Kimi ise fiillerinden çıkan emarelerle hallerini anlamış ve onların küfrüne hükmetmişti. Bunun üzerine Allah Teâlâ onlara bildirdi ki: Bunlar hakkında tereddüde düşmeniz ve şüphe etmeniz yakışmaz; onların durumu açık ve müşkül olmayan bir durumdur. Onlar münafıktır; küfürleri tekrar tekrar ortaya çıkmıştır ve bununla birlikte sizin de küfre düşmenizi, onlar gibi olmanızı istemişlerdir. Bunu sizin için kesin olarak bildiğinizde, [Kur'an: "Onları dost edinmeyin"]. Bu emir, onlara sevgi beslememeyi gerektirir, çünkü velayet sevginin neticesidir. Aynı zamanda onlara buğz ve düşmanlık beslemeyi de gerektirir, çünkü bir şeyden nehyetmek, onun zıddını emretmek demektir. Bu emir, onların hicretine kadar geçerlidir. Hicret ettiklerinde müslümanlara uygulanan hükümler onlara da uygulanır; nitekim Peygamber ﷺ, yanında bulunup kendisine hicret eden herkese İslam hükümlerini uygulardı; bu kişi ister gerçekten mümin olsun, ister yalnızca zahiren iman göstersin fark etmez. Hicret etmezler ve yüz çevirirlerse, [Kur'an: "Onları yakalayın ve bulduğunuz yerde öldürün"]. Yani her zaman ve her yerde. Bu ifade, haram aylarda savaşın neshedildiğine delil olan ayetlerden biridir; cumhur-u ulemanın görüşü de budur. Bunu inkâr edenler ise, bu nasların mutlak olduğunu, haram aylardaki yasağın kayıtlandığını söylerler. Sonra Allah Teâlâ, bu münafıklarla savaşmayı üç grup için istisna etmiştir. Bunlardan ikisi hakkında onlardan vazgeçilmesini emretmiş ve bunu kesin olarak belirtmiştir: Birincisi: Müslümanlarla aralarında antlaşma ve misak bulunan bir topluluğa sığınan ve onlara katılan kimselerdir. Bunlar, kan ve mal dokunulmazlığı bakımından o topluluğun hükmündedirler. İkincisi: [Kur'an: "Sizinle ya da kendi kavimleriyle savaşmaktan göğüsleri daralmış olanlar"], yani kalpleri sizinle ya da kavimleriyle savaşmaya razı olmayan, iki tarafın savaşını da terk etmek isteyen kimselerdir. Bunlardan da vazgeçilmesi emredilmiştir. Bunun hikmeti şu sözde beyan edilmiştir: [Kur'an: "Allah dileseydi, onları size üstün kılar, elbette sizinle savaşırlardı."] Mümkün olan durumlar üç kısımdır: Ya sizinle beraber olup düşmanlarınızla savaşırlar -ki bu onlardan beklenemez-; ya kavimleriyle sizin aranızda savaşmak kalır; ya da iki tarafa da savaşmamak. Bunların en hafifi sizin için üçüncüsüdür. Allah onları size musallat etmeye kadirdir; bu yüzden afiyeti kabul edin ve bu imkân varken ellerini sizden çeviren Rabbinize hamd edin. [Kur'an: "Eğer sizden uzaklaşır, sizinle savaşmaz ve barış teklif ederlerse, Allah onlara karşı size bir yol açmamıştır."] Üçüncü grup: Sizin saygınızı gözetmeksizin yalnızca kendi menfaatlerini isteyen kimselerdir. Allah onlar hakkında şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Başkalarını da bulacaksınız."] Yani bu münafıklardan başka bir gruptur. [Kur'an: "Sizden emin olmak ve kavimlerinden de emin olmak isterler. Fitneye her çağrıldıklarında oraya baş aşağı atılırlar."] Yani kâfirlikleri ve nifaklarının üzerinde sürekli kalırlar; onlara bir fitne sebebi geldikçe onları kör eder ve baş aşağı çevirir; küfürleri ve nifakları artar. Bunlar görünüşte ikinci grup gibidirler, ancak hakikatte ondan farklıdırlar. Çünkü ikinci grup müminlere saygılarından dolayı savaşmayı terk etmiştir, kendi canlarından korktukları için değil. Bu grup ise korkudan terk eder, saygıdan değil; müminlerle savaşmak için bir fırsat bulsalar, bunu değerlendirmeye hazırdırlar. Bu nedenle, onların müminlerden açıkça uzaklaştıklarını ve savaşmayı bıraktıklarını göstermedikçe savaşılırlar. Bunun için buyurmuştur: [Kur'an: "Eğer sizden uzaklaşmaz, barış ve sulh teklif etmez, ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onlara karşı size açık bir hüccet verdik."] Yani onlar sizinle haksızlık ederek ve barışı terk ederek saldırgan ve zalim olduklarından dolayı size apaçık bir gerekçe vardır; öyleyse kimse kendinden başkasını suçlamasın.