Bu âyet-i kerimeler, nesep yoluyla haram olanları, süt emmekle haram olanları, sıhriyetle haram olanları, cem' yoluyla haram olanları ve helâl kılınan kadınları kapsamaktadır. Nesep yoluyla haram olan kadınlar, Allah'ın zikrettiği yedi kadındır. "Anne" kavramına, sana doğum yoluyla bağlı olan her kadın girer; bu bağ ne kadar uzak olursa olsun. "Kız" kavramına ise senin doğum yoluyla bağlı olduğun her kadın girer. Buna şu kişiler de dahildir: Öz kız kardeşler, baba bir veya anne bir kız kardeşler. "Hala": Babanın veya dedenin, ne kadar yukarı çıkarsa çıksın, her kız kardeşi. "Teyze": Annenin veya ninenin, ne kadar yukarı çıkarsa çıksın ve mirasçı olsun olmasın, her kız kardeşi. Erkek kardeşin kızları ve kız kardeşin kızları da; yani aşağıya doğru ne kadar inerlerse insin. İşte nesep yoluyla haram olanlar bunlardır; alimlerin icmâı ve âyet-i kerimenin nassı da budur. Bunların dışındakiler ise, "Bunların dışında kalanları size helâl kıldı" sözüne girer. Amcanın ve dayının kızları gibi. Süt emmekle haram olanlara gelince, Allah bunlardan anneyi ve kız kardeşi zikretmiştir. Bununla birlikte anne haram kılınmıştır, halbuki süt onun değil, sütün sahibinindir. Bu da gösteriyor ki süt sahibi emziren çocuğun babasıdır. Baba ve anne lığı sabit olunca, onların aslî olan şeyler de sabit olur; kardeşleri, usülleri ve füruları gibi. Nebî ﷺ buyurdu ki: "Nesepten haram olan şey, süt emmekten de haram olur." Böylece haramlık, emziren kadın tarafından ve sütün sahibi tarafından yayılır; nesepteki akrabalarda olduğu gibi. Emzirilen çocuktan da yalnızca onun zürriyetine yayılır. Ancak şartı, emzirmenin iki yaşta beş emzirme olmasıdır; sünnetin açıkladığı üzere. Sıhriyetle haram olanlara gelince, bunlar dörttür: Babaların eşleri, yukarı çıkarsalar da; oğulların eşleri, aşağı insalar da, mirasçı olsunlar veya mahcub olsunlar. Bir de eşin anneleri, yukarı çıksalar da. Bu üçü akdin kendisiyle haram olur. Dördüncüsü ise "rebîbe" olup, eşinin kızıdır, aşağı insa da. Bu kız, eşiyle birleşilmedikçe haram olmaz. Nitekim Allah burada şöyle buyurmuştur: "Eşlerinizden birleştiğiniz kadınların, himayenizde bulunan üvey kızlarınız." Âyet... Cumhur alimleri demiştir ki: "Himayenizde bulunan" ifadesi, çoğunluk durumuna göre gelmiş bir kayıttır; mefhumu yoktur. Çünkü rebîbe, himayesinde olmasa bile haramdır. Ancak bu kaydın iki faydası vardır: Birincisi, rebîbenin haram kılınmasındaki hikmete işaret etmesi ve onun kız gibi olduğunu, dolayısıyla onun helâl sayılmasının çirkin olduğunu göstermesidir. İkincisi, rebîbe ile baş başa kalmanın caiz olduğuna delalet etmesidir; çünkü o, himayesinde olan kendi kızları gibi sayılır. Allah en iyisini bilir. Cem' yoluyla haram olanlara gelince: Allah iki kız kardeşin cem'ini zikredip haram kılmıştır. Nebî ﷺ de kadınla halası veya teyzesinin cem'ini haram kılmıştır. Dolayısıyla aralarında mahremiyet doğuran akrabalık bulunan her iki kadın, birini erkek, diğerini kadın farz etsen, birbirlerine haram olurlar. Bunların cem'i haramdır; çünkü bunda akrabalar arasındaki kopmanın sebepleri vardır. Nikâhta haram olanlardan biri de "el-muhsanât mine'n-nisâ"dır; yani evli kadınlardır. Kocanın zimmetinde oldukları sürece, onlarla nikâh haramdır; boşanıp iddetleri bitinceye kadar. "Ancak sağ elinizin sahip olduğu..." yani esirlik yoluyla edinilenler müstesnadır. Kâfir, evli bir kadın esir alındığında, istibrâdan sonra Müslümanlara helâl olur. Evli bir cariye satıldığında veya hibe edildiğinde ise nikâhı bozulmaz; çünkü ikinci sahip birinci sahibin yerine geçmiştir. Bunun delili de Berîre kıssasıdır; Nebî ﷺ onu muhayyer bırakmıştı. "Allah size yazdı" sözüne gelince: Buna bağlanın ve onunla hidayet bulun. Çünkü onda şifa ve nur vardır ve helâl ile haramın ayrıntısı onda bulunur. "Bunların dışında kalanları size helâl kıldı" sözüne, bu âyette zikredilmeyen her şey girer; o helâl ve temizdir. Haram sınırlıdır, helâl ise sınırı ve hasrı yoktur; Allah'ın lütfu ve rahmeti olarak, kullara kolaylık olsun diye. "Mallarınızla istemeniz" sözü ise: Nazarınızın ve tercihinizin üzerine düştüğü, Allah'ın size helâl kıldığı kadınlardan talep etmeniz demektir; "muhsinîn" yani zinadan iffetli olarak ve kadınlarınızı da iffetli kılarak. "Gayri müsâfihîn": Sifâh, helâl ve haramda suyu dökmektir. Bunu yapan kimse, şehvetini haramda koyduğu için eşini iffetli kılmaz; böylece helâl yolda arzusu zayıflar ve eşine karşı iffetli kalmaz. Bu âyette, iffetsiz kimsenin evlendirilmeyeceğine delil vardır; Allah Teâlâ'nın şu sözü gibi: "Zâni ancak zâniye veya müşrike nikâhlar; zâniyeyi de ancak zâni veya müşrik nikâhlar." [Nur: 3]. "Onlardan faydalandığınız kadınlara" yani evlendiğiniz kadınlara "mehirlerini verin" yani faydalanmanın karşılığı olan ücretlerini. Bu nedenle koca, eşiyle birleştiğinde mehir ona kesinleşir. "Farîza" yani onlara ücretlerini vermeniz, Allah'ın üzerinize farz kıldığı bir farzdır; isteyen geçirir, isteyen geri çevirdiği bir bağış gibi değildir. Ya da "farîza" kelimesinin anlamı: Takdir edip sizin için vacip kıldığınız bir miktardır; ondan bir şey eksiltmeyin. "Farizeden sonra karşılıklı razı olduğunuz şeyde size bir günah yoktur" yani kocanın artırması veya kadının rızasıyla ve gönül hoşluğuyla bağışlaması. [Bu, müfessirlerin çoğunun görüşüdür. Birçoğu da demiştir ki: Âyet, İslam'ın başında helâl olan, sonra Nebî ﷺ'in haram kıldığı kadın mut'asıyla ilgili inmiştir; belirli bir süreyle ve ücretle yapılır. Süre dolduktan sonra, mehirden sonra karşılıklı razı olurlarsa, ikisine de bir günah yoktur. Allah en iyisini bilir.] "Şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir." yani ilmi tamdır ve geniştir, hikmeti tamdır. Bilgisi ve hikmeti gereği size bu şeriatları koymuş ve helâl ile haram arasını ayıran bu sınırları belirlemiştir.