Allah Teâlâ, bütün insanlara hitap ederek onların durumlarını ve niteliklerini bildirmekte; her yönüyle Allah'a muhtaç olduklarını haber vermektedir. Onlar, varlıkları bakımından Allah'a muhtaçtırlar: Allah onları var etmeseydi, var olmazlardı. Hazırlanmaları bakımından muhtaçtırlar: Kendilerine kuvvetler, uzuvlar ve organlar veren Allah, bunları vermeseydi, hiçbir iş için hazırlanamazlardı. Beslenmeleri bakımından muhtaçtırlar: Rızıklar, geçimlikler ve açık ve gizli nimetlerle desteklenmeleri O'na bağlıdır; O'nun lütfu, ihsanı ve işleri kolaylaştırması olmasaydı, onlara hiçbir rızık ve nimet ulaşmazdı. Belalardan korunmaları bakımından muhtaçtırlar: Sıkıntıları giderip zorlukları kaldıran, kötülükleri onlardan uzaklaştıran O'dur; O'nun savması, sıkıntılarını giderip güçlüklerini kaldırması olmasaydı, üzerlerindeki sıkıntılar ve zorluklar sürüp giderdi. Çeşitli terbiye biçimleri ve tedbir türleriyle yetiştirilmeleri bakımından da O'na muhtaçtırlar. Allah'a olan bağlılıkları, O'nu sevmeleri, O'na kulluk etmeleri ve ibadeti yalnız O'na halis kılmaları bakımından da muhtaçtırlar; Allah onları bunlara muvaffak kılmasaydı helak olur, ruhları, kalpleri ve halleri bozulurdu. Bilmedikleri şeyleri öğretmesi ve kendilerini ıslah edecek şeyleri yapmaları bakımından da muhtaçtırlar; O öğretmeseydi öğrenemezlerdi, O muvaffak kılmasaydı ıslah olamazlardı. Dolayısıyla insanlar, her yönüyle ve her açıdan, zatları itibarıyla Allah'a muhtaçtırlar; bu fakrın bir kısmını hissetmiş olsunlar ya da olmasınlar. Ancak onlardan muvaffak kılınan kimse, dinî ve dünyevî işlerinin her halinde fakrını sürekli müşahede eden, O'na yalvaran, bir an bile kendi nefsine bırakılmamasını ve bütün işlerinde yardım edilmesini isteyen, bu anlamı her zaman akılda tutan kimsedir. Böyle bir kimse, annenin çocuğuna duyduğundan daha çok merhamet eden Rabbinden ve İlahından tam yardım görmeye daha layıktır. {Allah, zengin ve övgüye layık olandır.} Yani O, her yönden tam zenginliğe sahip olandır; kullarının ihtiyaç duyduğu şeylere ihtiyaç duymaz ve kullarının muhtaç olduğu hiçbir şeye muhtaç değildir. Bu, sıfatlarının kemalinden ve hepsinin kemal, yücelik ve azamet sıfatları olmasındandır. Allah'ın zenginliğinden biri de şudur: Dünyada ve ahirette mahlûkatı zengin kılandır. Zatında, isimlerinde, yani onlar en güzel isimler olduğu için, sıfatlarında, yani onlar en yüce olduğu için, fiillerinde, yani onlar lütuf, ihsan, adalet, hikmet ve rahmet olduğu için ve emirlerinde ve yasaklarında övgüye layık olandır. Dolayısıyla O, içinde bulunduğu hâl ve kendisinden sadır olan şeyler sebebiyle övgüye layıktır; zenginliğinde de övgüye layıktır. {Eğer dilerse sizi giderir ve yerinize yeni bir yaratılış getirir.} Bunun anlamının şu olması muhtemeldir: Ey insanlar, dilerse sizi giderir, sizden daha itaatkâr başka insanları getirir. Bu, onları helak ve yok edilmekle tehdit etmek anlamına gelir ve O'nun iradesinin bunu yapmaktan aciz olmadığını bildirir. Ayrıca bunun, dirilişin ve haşrin ispatı anlamına geldiği de muhtemeldir: Allah'ın iradesi her şeyde geçerlidir ve ölümünüzden sonra sizi yeni bir yaratılışla yeniden diriltmesi de böyledir. Ancak bunun için Allah'ın takdir ettiği bir vade vardır; ondan ne önce ne sonra olur. {Bu, Allah'a zor değildir.} Yani bu, O için imkânsız değildir ve O'nu aciz bırakmaz. Son anlama, ondan sonra zikrettiği şu ayet delalet eder: {Hiçbir günahkâr, başkasının günahını yüklenmez.} Yani kıyamet gününde herkes yaptığının karşılığını görür ve kimse başkasının günahını taşımaz. {Ağır yük altında olan biri, yükünden bir şey taşınsın diye çağırsa} Yani günahlarla ağırlaşmış bir nefis, yükünün bir kısmını taşıyacak birini istese, {ona yakın bir akraba bile olsa, ondan hiçbir şey taşınmaz.} Çünkü ahiret hali, dünya haline benzemez; dostuna dostu, yakınına yakını yardım etmez. Aksine kıyamet gününde kul, bir kimse üzerinde hakkı olmasını ister; ana babası ve akrabaları üzerinde bile olsa. {Sen yalnızca Rablerinden gayba iman ederek korkan ve namazı kılanları uyarabilirsin.} Yani bu uyarıdan yararlanan ve onu kabul edenler, gizlide ve açıkta, görünürde ve görünmezde Allah'tan korkanlardır; namazı, sınırlarına, şartlarına, rükünlerine, vaciplerine ve huşusuna uygun olarak kılanlardır. Çünkü Allah korkusu, kulda, cezadan korktuğu şeyi ihmal etmemeyi, azabına yol açacak şeylerden kaçmayı gerektirir. Namaz da hayra çağırır, çirkin ve kötü işlerden alıkoyar. {Kim arınırsa, ancak kendi yararına arınmış olur.} Yani kim nefsini riya, kibir, yalan, hile, aldatma, nifak ve benzeri kusurlardan arındırır; doğruluk, ihlas, tevazu, yumuşak huyluluk, kullara öğüt verme, kin, hased ve diğer kötü ahlak kirlerinden kalbini koruma gibi güzel ahlakla süslenirse, onun arınmasının faydası kendisine döner, amacı kendisine ulaşır; amelinden hiçbir şey zayi olmaz. {Dönüş Allah'adır.} Allah, insanları yaptıklarından ve önceden gönderdiklerinden dolayı karşılık verir ve yaptıkları amelleri hesaba çeker. Küçük ya da büyük hiçbir şeyi bırakmaksızın hepsini sayar.