Uhud Günü'nde başa gelenler olup Peygamber ﷺ'in başına musibetler gelince, Allah bu musibetlerle onun derecesini yükseltti. Başı yarıldı, ön dişlerinden biri kırıldı. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Peygamberlerinin başını yaran bir topluluk nasıl kurtuluşa erebilir?" Müşriklerin ileri gelenlerinden Ebû Süfyân b. Harb, Safvân b. Ümeyye, Süheyl b. Amr ve Hâris b. Hişâm gibi kişilere beddua etmeye başladı. Bunun üzerine Allah Teâlâ Resûlüne şu âyeti indirdi ve onları lanetle, Allah'ın rahmetinden uzaklaştırmakla beddua etmesini yasakladı: [Kur'an: "Emrin hiçbir kısmı sana ait değildir."] Senin görevin tebliğ etmek, insanlara yol göstermek ve onların iyiliğini gözetmektir. Emir ise yalnızca Allah Teâlâ'nındır; işleri O tedbir eder, dilediğini hidayete erdirir, dilediğini de saptırır. Dolayısıyla onlar aleyhine beddua etme; işleri Rablerine aittir. Hikmet ve rahmeti onları bağışlamayı ve İslâm ile lütufta bulunmayı gerektirirse, bunu yapar. Hikmeti onları küfürleri üzere bırakmayı ve hidayete erdirmemeyi gerektirirse, bunu da yapar. Çünkü onlar kendi nefislerine zulmetmiş, bu sonuca kendileri sebep olmuşlardır. Allah bu adı geçen kişileri ve başkalarını tevbeye muvaffak kıldı, onları İslâm'a hidayet etti; Allah onlardan razı olsun. Bu âyette, Allah'ın seçiminin kulların seçiminin önüne geçtiğine; kulun derecesi yükselse ve değeri artsa bile bazen bir şeyi seçebileceğine, hayır ve maslahatın ise başka bir şeyde bulunabileceğine delil vardır. Resûlullah ﷺ'in de emrin hiçbir kısmına sahip olmadığı belirtilmiştir; başkaları ise bu bakımdan daha da öncelikli olarak bunu bilmelidir. Bu âyet, Peygamberlere veya başka salih kişilere ve başkalarına bağlanan kimselere büyük bir cevaptır. Bu tutum, ibadette şirktir ve akıl noksanlığıdır. Oysa emrin tamamı Allah'a aittir; kimseler zerre kadar bir şeye sahip olmayanlara yönelerek O'nu bırakıyorlar. Bu, gerçekten uzak bir sapkınlıktır. Ayrıca dikkat et: Allah tevbelerini bildirirken fiili kendisine nispet etmiş, onlardan bir sebep belirtmemiştir. Bu da gösterir ki nimet, kulun önceden bir sebep veya vesile sunmasına bağlı olmaksızın Allah'ın saf lütfudur. Azabı anarken de onların zulmünü zikretmiş ve azabı bu zulme fâ harfiyle bağlamıştır; fâ sebebiyet ifade eder. Nitekim şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Yahut onlara azap eder; çünkü onlar zalimdirler."] Bu, Allah'ın kâmil adaletini ve hikmetini gösterir; cezayı yerli yerinde koymuştur. Allah kuluna zulmetmemiştir; zulmeden kulun kendisidir. Peygamberinin emrin hiçbir kısmına sahip olmadığını nefyettikten sonra, emrin tamamının Allah'a ait olduğunu şöyle tesbit etmiştir: [Kur'an: "Göklerde ve yerde olan her şey Allah'ındır."] Meleklerden, insanlardan, cinlerden, hayvanlardan, yıldızlardan, cansız varlıklardan ve göklerde ve yerde bulunan her şey hepsi Allah'ın mülküdür. Hepsi O'nun mahlûkudur, tedbir edilmiş ve mülk sahiplerinin kölelerine yaptığı gibi O'nun tasarrufuna tabidirler. Dolayısıyla hiçbiri zerre kadar bir mülke sahip değildir. Bu durumda onlar, Allah'ın mağfireti ile azabı arasında dönüp dururlar. Dilediğini, İslâm'a hidayet ederek bağışlar; şirkini affeder, isyanı terk etmesi ile lütufta bulunur ve günahını bağışlar. [Kur'an: "Dilediğini de azaplandırır."] Yani onu kendi cahil ve zalim nefsine bırakır; nefis de şerri yapmayı gerektirdiği için kul şer işler ve Allah da bundan dolayı onu azaplandırır. Sonra âyeti, rahmetinin genişliğini, mağfiretinin umumiliğini ve ihsanının bolluğunu gösteren iki güzel isimle bitirmiştir: [Kur'an: "Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir."] Bunda, rahmetinin gazabına galip geldiğine ve mağfiretinin muaheze etmesine galip olduğuna dair büyük bir müjde vardır. Âyet, yaratılanların hâlinden haber vermektedir: Onlardan kimi Allah'ın bağışladığı, kimi de Allah'ın azaplandırdığı kimselerdir. Ancak âyeti, birisi rahmete, diğeri intikama delalet eden iki isimle değil, ikisi de rahmete delalet eden iki isimle bitirmiştir. Demek ki Allah Teâlâ'nın, kulların aklına bile gelmeyen ve tarifi mümkün olmayan bir rahmet ve ihsanı vardır; kullarına bununla merhamet edecektir. Biz de O'ndan, bizi rahmetiyle kuşatmasını ve salih kullarından eylemesini dileriz. Bu mübarek tefsirin birinci cildi, Allah'ın yardımı ve inayetiyle tamamlanmıştır; hamd, şükür ve senâ O'na mahsustur. Ondan fazlını, cömertliğini ve ihsanını dileriz. Bunu ikinci cild takip eder; başlangıcı Celle Celâluhu'nun şu sözüdür: [Kur'an: "Ey iman edenler! Katlanarak artan faizi yemeyin."] Bu, 1343 yılının Rebiü'l-evvel ayının yirmi dokuzunda, Hicri 1343 yılında tamamlanmıştır. Allah Peygamber Muhammed'e ve onun ailesine çok selam ve salât etsin. Derleyeni Abdurrahman b. Nâsır b. Abdullah es-Sa'dî'nin kaleminden; Allah onu, anne ve babasını, kardeşlerini ve Müslümanları bağışlasın. Hamd, âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur. İkinci cildin derleyeni, Allah'a muhtaç fakir Abdurrahman b. Nâsır b. Abdullah b. Sa'dî'nin "Tyseru'l-Kerîmi'l-Mennân fî Tefsiri Kelâmi'r-Rahmân" adlı eserinin ikinci cildi. Allah onu, anne ve babasını ve Müslümanları bağışlasın. Âmin. Rahmân ve Rahîm Allah'ın adıyla. Hamd, O'na hamd eder, O'ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüklerinden Allah'a sığınırız. Allah'ın hidayet ettiğini saptıran yoktur, saptırdığını hidayete erdiren de yoktur. Allah'tan başka ilâh olmadığına, O'nun tek olduğuna ve ortağı bulunmadığına şahitlik ederim. Muhammed'in O'nun kulu ve resûlü olduğuna şahitlik ederim; Allah ona çok selam etsin. Allah Teâlâ şöyle buyurur: [Kur'an: "Ey iman edenler! Katlanarak artan faizi yemeyin ve Allah'tan sakının ki kurtuluşa eresiniz..."]