Allah Teâlâ, hikmetinin büyüklüğünü, kullarını seçmesini ve kendisinin, Muhammed'den önce hiçbir peygamber ve resul göndermediğini bildirir. {Ne zaman bir temenni etse} yani okuduğunda, insanları andıran, onlara emreden ve onları yasaklayan okuyuşunda, {şeytan o temennisine} yani okuyuşuna, kendi hileleri ve tuzaklarıyla o okumaya aykırı olanı katar. Oysa Allah Teâlâ, resulleri Allah'tan tebliğ ettikleri şeyle korumuş, vahyini karışmaktan ya da başka bir şeyle karışmaktan korumuştur. Ancak şeytanın bu katması sürekli ve kalıcı değildir; geçici bir arızadır, ardından ortadan kalkar. Arızaların da hükümleri vardır. Bu yüzden şöyle buyurur: {Allah, şeytanın kattığını nesheder} yani onu giderir, yok eder ve batıl kılar ve onun Allah'ın âyetlerinden olmadığını açıklar. {Allah âyetlerini sağlamlaştırır} yani onları sağlam kılar, özenle korur ve muhafaza eder; böylece şeytanın katmasının karışıklığından arınmış olarak kalırlar. {Allah bilendir} yani kudret ve güç bakımından kâmildir; kemal kudretiyle vahyini korur ve şeytanların kattığını giderir. {Hakîm'dir} yani her şeyi yerli yerine koyar. Hikmetinin kemalindendir ki şeytanlara yukarıda sözü edilen katmayı mümkün kılmıştır; böylece şu sonuç ortaya çıksın: {Şeytanın kattığını, fitne kılmak için}, Allah'ın önemsemediği iki topluluk için. Bunlar şunlardır: {Kalplerinde hastalık bulunanlar} yani zayıf olanlar, tam bir imana ve kesin bir tasdike sahip olmayanlar; bu yüzden kalplerine en küçük bir şüphe gelse bile etkilenirler. Şeytanın kattığını işittiklerinde şüphe ve kuşku onlara girer ve bu onlar için bir fitneye dönüşür. {Kalpleri katılaşmış olanlar} yani kalpleri kaba olanlar; ne azarlama ne de öğüt onları etkiler, katılıkları yüzünden Allah'ı ve resulünü anlamazlar. Şeytanın kattığını işittiklerinde, onu batıllarına delil yaparlar, onunla tartışır ve Allah'a ve resulüne karşı çıkarlar. Bu yüzden şöyle buyurur: {Zalimler elbette derin bir ayrılık içindedirler} yani Allah'a karşı gelme, hakka inat etme ve ona muhalefet etme içindedirler ve doğrudan çok uzaktırlar. Şeytanın kattığı, bu iki topluluk için fitne olur; böylece içlerindeki gizli pislik ortaya çıkar. Üçüncü topluluğa gelince, onun hakkında bu bir rahmet olur. Bunlar şu âyette anılanlardır: {İlim verilenler, bunun Rabbinden gelen hak olduğunu bilsinler diye.} Çünkü Allah onlara, hakkı batıldan, doğruyu sapıklıktan ayırt edebilecekleri ilmi bahşetmiştir. Böylece sabit olan hakkı, ki onu Allah hükmeder, ile Allah'ın neshettiği geçici batılı, her birinin üzerindeki delillerle ayırt ederler. Ayrıca Allah'ın hikmet sahibi olduğunu bilsinler; O, bazı türden imtihanları takdir eder ki, bununla hayırlı ve şerli nefislerin gizli yönleri ortaya çıksın. {Böylece ona iman etsinler} bu sebeple; engelleri ve şüpheleri defettikçe imanları artar. {Kalpleri ona boyun eğsin} yani huşu duysunlar, teslim olsunlar ve O'nun hikmetine razı olsunlar. Bu, Allah'ın onları hidayete erdirmesindendir. {Allah, iman edenleri elbette dosdoğru yola iletir} yani imanlarından ötürü, hakka dair ilim sahibi olup gereğini uygulayarak. Allah, iman edenleri dünya hayatında ve ahirette sabit sözle sabitleştirir; Allah'ın kulunu sabit kılmasının bu türü budur. Bu âyetlerde, Resulullah ﷺ'in kardeşi olan peygamberlere uyduğu açıklanır; zira Resulullah ﷺ, {Necm} suresini okurken şöyle olmuştur: [Kur'an: "Necm'e and olsun"] Ta ki {Lât'ı ve Uzzâ'yı, bir de üçüncüsü olan Menât'ı gördünüz mü?} [Kur'an: "Lât, Uzzâ ve üçüncü olan Menât'ı gördünüz mü?"] âyetine gelince, şeytan onun okuyuşuna şunu kattı: "Onlar yüce gariplerdir, şefaatleri umulur." Bunun sonucunda Resul'de bir üzüntü, insanlarda da Allah'ın anlattığı gibi bir fitne oluştu. Bunun üzerine Allah bu âyetleri indirdi. {Küfredenler, o saat onlara gelinceye ya da kısır bir günün azabı onlara gelinceye kadar, bundan şüphe içinde olmaya devam ederler. Mülk o gün Allah'ındır, aralarında O hükmeder. İman edip salih ameller işleyenler nimet cennetlerindedir. Âyetlerimizi yalanlayıp inkâr edenlere gelince, onlar için alçaltıcı bir azap vardır.} Allah Teâlâ, kâfirlerin halini bildirir: İnatlarından ve yüz çevirmelerinden ötürü, ey Muhammed, sana getirdiğin şeyden hâlâ şüphe içindedirler ve bu hâlde sürekli kalmaya devam ederler. {Ansızın o saat onlara gelinceye kadar} yani aniden. {Ya da kısır bir günün azabı onlara gelinceye kadar} yani hayır olmayan gün, o da kıyamet günüdür. Saat geldiğinde ya da o gün onlara ulaştığında, kâfirler yalancı olduklarını anlarlar, pişman olurlar ama pişmanlık fayda vermez; umutsuzluğa düşerler ve her hayırdan ümit kesilirler. Keşke resule iman etselerdi ve onunla birlikte bir yol edinselerdi diye arzu ederler. Bu, onların şüphelerinde ve iftiralarında ısrar etmelerinden sakındırmadır. {O gün mülk Allah'ındır} yani kıyamet günü, başkasının değil Allah Teâlâ'nındır; {aralarında O hükmeder} adaletiyle ve kesin kararıyla. {İman edip salih amel işleyenler} Allah'a, resullerine ve onların getirdiklerine iman edenler ve imanlarını doğrulamak için salih amel işleyenler, {nimet cennetlerindedir}; bu, kalbin, ruhun ve bedenin nimetidir ki, anlatıcıların tarif edemeyeceği, akılların kavrayamayacağı bir nimettir. {Kâfirlere gelince} yani Allah'a ve resullerine küfredenler, hakka ve doğruya yol gösteren âyetlerini yalanlayanlar, bunlardan yüz çevirenler veya onlara inat edenler; {onlara alçaltıcı bir azap vardır}; onun şiddeti, acısı ve kalplere ulaşması nedeniyle, resullerini ve âyetlerini küçümsedikleri gibi, Allah da onları azapla alçaltır.