Allah Teâlâ, ilim sahipleriyle amel sahiplerini, bunların zıddına olanlardan ayırarak şöyle buyurur: {Rabbinden sana indirilenin hak olduğunu bilen kimse, hiç körün durumu gibi olur mu?} Yani bunu anlayıp ona göre amel eden kimse ile hakkı bilmeyen ve ona göre amel etmeyen kimse arasında, tıpkı gökle yer arasındaki fark gibi büyük bir ayrılık vardır. Kulun, düşünüp öğüt alması gerekir: İki gruptan hangisinin hali daha iyi, sonu daha hayırlıdır? Böylece o, onların yolunu tercih eder ve onların izinden gider. Ancak herkes kendisine fayda ve zarar verecek şeyi hatırlamaz. {Ancak akıl sahipleri öğüt alır.} Yani sağlam akıl, olgun görüş sahipleri, ki onlar âlemin özü ve insanoğlunun seçkinleridir. Onların vasfını sorarsan, Allah'ın onları şöyle anlatmasından daha güzel bir vasıf bulamazsın: {Onlar Allah'a verdikleri ahdi yerine getirirler.} Yani Allah'ın kendilerine emrettiği ve onlardan söz aldığı, hukukunu tam ve eksiksiz yerine getirme ahdini. Bu ahdi yerine getirmek, onu tam olarak eda etmek ve onda samimi olmaktır. {Ve} bu ahdin tamamlanmasının bir parçası olarak {misakı bozmazlar.} Yani Allah ile yaptıkları anlaşmayı bozmazlar. Bu, kulların yaptıkları bütün misakları, ahitleri, yeminleri ve adakları kapsar. Kul, bunları tam olarak yerine getirip bozmaz ve eksiltmezse, büyük sevaba layık akıl sahiplerinden olamaz. {Ve onlar Allah'ın birleştirilmesini emrettiği şeyleri birleştirirler.} Bu, Allah'ın birleştirilmesini emrettiği her şeyi kapsayan genel bir ifadedir: Allah'a ve Resulüne iman etmek, Allah'ı ve Resulünü sevmek, yalnızca O'na ibadet edip O'ndan başkasına ortak koşmamak ve Resulüne itaat etmek. Anne babalarına iyi davranarak, söz ve fiille onlara itaatsizlik etmeyerek onlarla bağlarını sürdürürler. Yakınlarına ve akrabalarına söz ve fiille iyilik ederek bağlarını sürdürürler. Eşleriyle, dostlarıyla ve köleleriyle aralarındaki ilişkiyi de dini ve dünyevi haklarını tam ve eksiksiz yerine getirerek sürdürürler. Kulun Allah'ın birleştirilmesini emrettiği şeyleri birleştirmesine vesile olan şey, Allah korkusu ve hesap gününden korkmaktır. Nitekim şöyle buyurulmuştur: {Ve Rablerinden korkarlar.} Yani O'ndan korkarlar. Bu korku, Allah'ın âsîliğinden sakınmalarına, O'nun huzuruna hesap gününde çıkmaktan çekinmelerine engel olur; ya da Allah'ın emrettiği şeylerden herhangi birinde kusur etmelerine mani olur. Bu, ceza korkusu ve sevap umuduyla olur. {Ve sabredenler.} Emirlere uymak ve yasaklardan kaçınıp uzak durmak konusunda sabrederler; Allah'ın acı veren takdirlerine de isyan etmeyerek sabrederler. Ancak bu sabrın şu şartla olması gerekir: {Rablerinin rızasını dileyerek.} Başka fasit gaye ve maksatlar için değil. Çünkü faydalı olan sabır budur: Kul, Rabbinin rızasını istemek, O'na yakınlaşmayı ummak ve sevabından nasiplenmek için nefsini tutar. Bu, iman ehline özgü sabırdır. Oysa salt katlanmayı hedefleyen ve gayesi övünmek olan ortak sabır ise iyi de kötü de, mümin de kafir de gösterebilir; bu gerçek anlamda övülen sabır değildir. {Ve namazı dosdoğru kılarlar.} Rükünleri, şartları ve tamamlayıcılarıyla, zahiren ve batınen. {Ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden gizli ve açık infak ederler.} Bunun içine zekât ve kefaret gibi farz nafakalar ile müstehap infaklar girer. İhtiyaç olduğunda gizli ve açık infak ederler. {Ve kötülüğü iyilikle savarlar.} Yani kendilerine söz veya fiille kötülük yapanlara, aynı fiille karşılık vermezler; aksine onlara iyilikle karşılık verirler. Bu yüzden, kendilerini mahrum edenlere verirler, kendilerine zulmedenleri affederler, kendilerinden kesilenlerle bağlarını sürdürürler ve kendilerine kötülük edenlere iyilik ederler. Kötülük yapana iyilikle karşılık veriyorlarsa, kötülük yapmayana ne kadar iyi davranacakları sana kalsın! {İşte onlar} yukarıda vasıfları ve güzel meziyetleri anlatılan kimselerdir. {Onlar için ahiret yurdunun sonu vardır.} Bunu şöyle açıklar: {Adn cennetleri.} Yani oradan asla ayrılmayacakları, başka bir yer istemeyecekleri kalıcı bir ikamet. Çünkü içerdiği nimet ve sevinç bakımından bunun ötesinde bir gaye görmezler; arzu ve hedeflerin ulaştığı son nokta orasıdır. Nimetlerinin tamamı ve gözlerinin aydınlığı şudur: {Ve atalarından, eşlerinden ve soylarından salih olanlar da onlarla birlikte oraya girerler.} Erkek ve kadın olarak salih olanlar... Eş de, eşin karşılığı da, benzerleri ve benzeri olan dostlar ve sevdikleri de eşleri ve zürriyetleri sayılır. {Melekler her kapıdan onların yanına girerler.} Onları selametle ve Allah'ın onlara ikram etmesiyle tebrik ederek derler ki: {Esselamü aleyküm.} Yani üzerinize selamet ve Allah'tan selam ve tahiyye olsun, bu size ulaşmış ve sizin olmuştur. Bu, her türlü hoşnutsuzluğun gitmesini ve her sevilen şeyin elde edilmesini içerir. {Sabrettiğiniz için.} Yani sizi bu yüksek makamlara ve değerli cennetlere ulaştıran sizin sabrınızdır. {Ahiret yurdunun sonu ne güzeldir!} Nefsine öğüt veren ve nefsinin kendi nazarında bir değeri olan kimsenin, nefsiyle mücadele etmesi gerekir; belki akıl sahiplerinin vasıflarından bir pay alır, belki bu yurda nail olur. Bu yurt, nefislerin arzu ettiği, ruhların sevinç bulduğu, bütün lezzet ve sevinçleri bir araya toplayan yurttur. Böyle bir yurt için amel edenler amel etsin, bunda yarışanlar yarışsın.