البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ٢/٧١٩، ح ١٩٧٤)

1974- Sâbit şöyle rivayet etti: Enes İbn Mâlik'in yanındaydık. Ailesinden bazı kimseler arasında bir yazı yazdı ve "Ey kıraat ehli topluluk, şahit olun" dedi. Sâbit dedi ki: Bundan biraz hoşlanmadım ve "Ey Ebû Hamza, onları isimleriyle anmasan olmaz mı?" dedim. Dedi ki: "Sizin için kâri sayısını azaltmakta ne sakınca var? Size kardeşlerimizden, Resûlullah ﷺ'in zamanında kendilerine 'kurrâ' dediğimiz kimselerden bahsetmeyeyim mi? Anlatıldığına göre bunlar yetmiş kişiydi. Gece onları karanlık bastığında Medine'deki bir hocalarının yanına giderler, sabaha kadar birlikte ders çalışırlardı. Sabah olunca, gücü olan su getirir, odun toplar; imkânı olanlar ise bir araya gelip koyun satın alır, onu hazırlarlar, sonra o yemek Resûlullah ﷺ'in odasının kapısına asılırdı. Hubeyb şehit edilince Resûlullah ﷺ onları (bir göreve) gönderdi. Bunlar Benî Süleym'in bir kabilesinin yanına vardılar. Aralarında benim dayım Haram da vardı. Haram, kafile emirine dedi ki: 'Bırak, ben önden gidip bunlara, biz sizinle savaşmak istemiyoruz, deyim; onlar bizim yolumuzu açsınlar.' (Affân ise 'Yolumuzu açsınlar' dedi.) Haram onlara, 'Biz sizinle savaşmak istemiyoruz' dedi; ama onlar yolu açmadılar. Biri mızrağıyla ona saldırıp mızrağı vücudunu deldi. Mızrak vücudunda kalınca Haram, 'Allahu ekber, Kâbe'nin Rabbine andolsun ki kurtuldum' dedi. Bunun üzerine onlar (Benî Süleym) üzerlerine çullanıp hepsini öldürdüler, geriye kimse kalmadı." Enes dedi ki: "Resûlullah ﷺ, bu kişiler sebebiyle, hiçbir şeye bu kadar üzüldüğünü görmemiştim. Sabah namazında ellerini kaldırıp onlara beddua ettiğini gördüm." Sonra bir gün Ebû Talha bana, "Haram'ı öldürene karşılık ne dersin?" dedi. Ben, "Ona ne olmuş? Allah ona şöyle böyle yapsın" dedim. Ebû Talha, "Dur, o Müslüman olmuştu" dedi. Affân ise: "Ellerini kaldırıp onlara dua etti" dedi. Ebü'n-Nadr ise: "Ellerini kaldırdı" dedi. - Başka bir rivayette şöyle geçer: "Bazı kimseler Peygamber ﷺ'in yanına gelip dediler ki: 'Bize Kur'an'ı ve sünneti öğretecek adamlar gönder.' Bunun üzerine ona yetmiş kişilik Ensar'dan adamlar gönderdi; bunlara 'kurrâ' denirdi. Aralarında dayım Haram da vardı. Bunlar Kur'an okuyor, geceleri birbirine ders veriyorlardı. Gündüzleri su getirip mescide koyuyor, odun toplayıp satıyor ve bununla Ehl-i Suffe'ye ve fakirlere yemek alıyorlardı. Nebi ﷺ onları gönderdi; yolda onlara çıktılar ve yerlerine varmadan öldürdüler. Bunlar şöyle dediler: 'Allah'ım, peygamberimize bizim adımıza bildir ki, sana kavuştuk, senden razı olduk, sen de bizden razı oldun.' Enes'in dayısı Haram'ın arkasından bir adam gelip mızrağıyla onu delip geçirdi. Haram, 'Kâbe'nin Rabbine andolsun ki kurtuldum' dedi. Resûlullah ﷺ de ashabına şöyle buyurdu: 'Öldürülen kardeşleriniz Rablerine şöyle dediler: Peygamberimize bildir ki, sana kavuştuk, senden razı olduk, sen de bizden razı oldun.'"

Derece: Sahih

أخرجه أحمد، وعبد بن حميد، ومسلم، وأبو عوانة، والبيهقي في "دلائل النبوة".

Arapça metin, senedi, ravîler ve âlimlerin hükümleri aşağıdadır.

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ٢/٧١٩، ح ١٩٧٤)

عن ثابت، قال: كنا عند أنس بن مالك، فكتب كتابا بين أهله، فقال: اشهدوا يا معشر القراء، قال ثابت: فكأني كرهت ذلك، فقلت: يا أبا حمزة، لو سميتهم بأسمائهم؟ قال: وما بأس ذلك أن أقل لكم قراء؟

"أفلا أحدثكم عن إخوانكم، الذين كنا نسميهم، على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم القراء، فذكر أنهم كانوا سبعين، فكانوا إذا جنهم الليل، انطلقوا إلى معلم لهم بالمدينة، فيدرسون الليل حتى يصبحوا، فإذا أصبحوا، فمن كانت له قوة، استعذب من الماء، وأصاب من الحطب، ومن كانت عنده سعة، اجتمعوا فاشتروا الشاة وأصلحوها، فيصبح ذلك معلقا بحجر رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فلما أصيب خبيب، بعثهم رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فأتوا على حي من بني سليم، وفيهم خالي حرام، فقال حرام لأميرهم: دعني فلأخبر هؤلاء أنا لسنا إياهم نريد، حتى يخلوا وجهنا (وقال عفان: فيخلون وجهنا)، فقال لهم حرام: إنا لسنا إياكم نريد، فخلوا وجهنا، فاستقبله رجل بالرمح، فأنفذه منه، فلما وجد الرمح في جوفه قال: الله أكبر، فزت ورب الكعبة، قال: فانطووا عليهم، فما بقي منهم أحد. فقال أنس: فما رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم وجد على شيء قط وجده عليهم، فلقد رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم في صلاة الغداة رفع يديه فدعا عليهم". فلما كان بعد ذلك، إذا أبو طلحة يقول لي: هل لك في قاتل حرام؟ قال: قلت له: ما له؟ فعل الله به وفعل، قال: مهلا، فإنه قد أسلم. وقال عفان: رفع يده يدعو عليهم. وقال أبو النضر: رفع يديه. - وفي رواية: "جاء أناس إلى النبي صلى الله عليه وسلم ، فقالوا: ابعث معنا رجالا يعلمونا القرآن والسنة، فبعث إليهم سبعين رجلا من الأنصار، يقال لهم: القراء، فيهم خالي حرام، يقرؤون القرآن، ويتدارسون بالليل، وكانوا بالنهار يجيؤون بالماء، فيضعونه في المسجد، ويحتطبون، فيبيعونه ويشترون به الطعام لأهل الصفة والفقراء، فبعثهم النبي صلى الله عليه وسلم ، فتعرضوا لهم، فقتلوهم قبل أن يبلغوا المكان، فقالوا: اللهم أبلغ عنا نبينا أنا قد لقيناك، فرضينا عنك ورضيت عنا، قال: فأتى رجل حراما، خال أنس، من خلفه، فطعنه برمحه حتى أنفذه، فقال: فزت ورب الكعبة، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم لأصحابه: إن إخوانكم الذين قتلوا قالوا لربهم: بلغ عنا نبينا أنا قد لقيناك، فرضينا عنك، ورضيت عنا".

درجة الحديث

صحيحمن «سبيل الرشاد»، وقد جمع فيه مؤلفه الأحاديث الصحيحة، وخرّجها في الحاشية.

الحديث الصحيح: ما اتصل سنده بنقل الراوي العدل الضابط عن مثله إلى منتهاه، من غير شذوذ ولا علّة.

التخريج

التخريج: ذكر الكتب التي روت الحديث بأسانيدها.

أخرجه أحمد، وعبد بن حميد، ومسلم، وأبو عوانة، والبيهقي في "دلائل النبوة".

في كتب الحديث الأخرى

مسند الإمام أحمد (أحمد، ت ٢٤١هـ: ١٩/٤٧٧، ح ١٢٤٠٢)
اقرأه في موضعه من «سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ» ↗