Bu sure, Allah Resûlü ﷺ'e nazil olan sureler arasında ilk inen surelerdendir. Nitekim nübüvvetin başlangıcında, ona bu sure inmiştir. O sırada kitabın ne olduğunu ve imanın ne olduğunu bilmiyordu. Cebrail aleyhisselam ona risaleti getirdi ve okumasını emretti. Ancak o, "Ben okuyucu değilim" diyerek imtina etti. Cebrail ona yüklenmeye devam etti, sonunda o okudu. Bunun üzerine Allah ona şu ayeti indirdi: {Yaratan Rabbinin adıyla oku.} Önce genel olarak yaratmayı zikretti, sonra insanı özel olarak andı ve onun yaratılışının başlangıcını, {alaktan} yani embriyodan olduğunu belirtti. Dolayısıyla insanı yaratan ve onun tedbirine özen gösteren Allah, onları emir ve yasaklarla yönetmek zorundadır. Bu da peygamber göndermek ve onlara kitaplar indirmekle olur. Bu yüzden okumaya emrinden sonra insanın yaratılışını zikretmiştir. Sonra şöyle buyurdu: {Oku! Rabbin en cömerttir.} Yani sıfatları çok ve geniş, cömertliği ve ihsanı çok, cömertliği geniş olandır. Cömertliğinin bir göstergesi olarak kaleme ile öğretmiştir. {Kalemle öğretendir. İnsana bilmediğini öğretendir.} Allah Teâlâ onu annesinin karnından hiçbir şey bilmez halde çıkarmış, ona işitme, görme ve kalp vermiş ve ilim sebeplerini kolaylaştırmıştır. Ona Kur'an'ı öğretmiş, hikmeti öğretmiş ve ilimlerin korunduğu, hakların güvence altına alındığı, insanlar için elçi olup onların yerine konuşabilen kalemle öğretmiştir. Bu nimetleri kullarına veren Allah'a hamd ve minnet olsun; kulları bu nimetlere karşılık verecek ne bir karşılık ne de bir teşekkür gücüne sahiptir. Sonra onlara zenginlik ve geniş rızık ile lütufta bulunmuştur. Ancak insan, cahilliği ve zulmü sebebiyle kendini zengin görünce azgınlaşır, haddini aşar ve hidayetten kibirlenir, dönüşün Rabbine olduğunu unutur, cezadan korkmaz. Hatta hâl öyle bir noktaya varır ki, hidayeti kendisi terk eder, başkasını da terke çağırır ve iman amellerinin en faziletlisi olan namazdan men eder. Allah bu azgın ve inatçı kişiye şöyle buyurur: {Gördün mü?} Ey kulu namaz kıldığında engelleyen kişi! {Eğer kul} namaz kılan kul {hidayet üzere} ise, yani hakkı bilip ona göre amel ediyorsa, {ya da} başkasını {takvaya} emrediyorsa... Böyle bir kişiyi men etmek güzel olur mu? Onun men etmesi, Allah'a en büyük karşı çıkış ve hakka en büyük düşmanlık değil midir? Çünkü nehiy, ancak kendisi hidayet üzere olmayan veya takvaya aykırı emreden kişiye yöneltilir. {Gördün mü, eğer yalanlarsa} hakkı men eden kişi, {ve yüz çevirirse} emirden, Allah'tan korkmaz mı ve O'nun azabından çekinmez mi? {Allah'ın gördüğünü bilmiyor mu?} Yaptıklarını ve işlediklerini? Sonra onu, bu hâlinde ısrar ederse, tehdit ederek şöyle buyurur: {Hayır! Eğer vazgeçmezse} söylediklerinden ve yaptıklarından, {andolsun perçeminden yakalarız.} Yani perçeminden sert bir şekilde tutarız. Bu buna layıktır, çünkü {o yalancı, hatacı bir perçemdir.} Yani sözünde yalancı, fiilinde hatacıdır. {Desin ki meclisindekileri, yardımcılarını ve çevresindekileri, bu azaba müstahak olan kişi,} kendisine gelen belâya karşı yardım etsinler diye {çağırsın. Biz de zebanileri çağıracağız.} Yani cehennemin bekçilerini, onu yakalayıp cezalandırmak için. {Bakalım iki taraftan hangisi daha güçlü ve daha kudretli olacak?} İşte bu, men edenin durumu ve ona yöneltilen cezadır. Yasaklanana gelince, Allah ona bu men edenin sözüne kulak asmamasını ve onun yasağına boyun eğmemesini emretmiştir. Şöyle buyurur: {Hayır! Ona itaat etme,} çünkü o, iki dünyanın hüsranına yol açacak şeyden başkasını emretmez. {Secde et} Rabbine ve secdede ve diğer tüm ibadet ve yakınlık amellerinde {O'na yaklaş,} çünkü bunların hepsi O'nun rızasına yaklaştırır ve O'na yakınlaştırır. Bu, hayırdan men eden ve men edilen her kişi için geneldir; her ne kadar bu ayet Ebû Cehil hakkında inmişse de. O, Resûlullah ﷺ'in namazdan men ettiği, ona hakaret edip eziyet verdiği zamandı. Bitti, hamd Allah'adır.