Allah Teâlâ, zengin münafıkların (savaştan) geri kalmalarını ve bunların bir mazeretlerinin bulunmadığını zikredince, onların {sefer dönüşünde} size döndüklerinde {size özür beyan edeceklerini} haber verdi. {De ki:} "Özür dilemeyin, size asla inanmayacağız." Yani: Yalan olan özürlerinizde size inanmayacağız. {Allah bize sizin haberlerinizi bildirdi.} O, sözünde doğru olandır. Dolayısıyla özrün bir faydası kalmamıştır; çünkü onlar, Allah'ın onlar hakkında haber verdiğinin aksini söylüyorlar. Allah'ın haberine, ki o doğruluğun en yüksek derecesidir, aykırı olan bir şeyde doğru söyleyen olmaları mümkün değildir. {Allah ve Resûlü de amelinizi görecek.} Bu dünyada görecektir, çünkü amel, doğruyu yalandan ayıran ölçüdür. Sadece sözler ise bunlardan hiçbirine delalet etmez. {Sonra gaybı ve şahadeti bilen Allah'a döndürüleceksiniz.} Ondan hiçbir şey gizli kalmaz. {Yaptığınız hayır ve şerri size haber verecek} ve adaletiyle veya fazlıyla sizi karşılayacaktır; zerre kadar bile size zulmetmeden. Bilin ki kötülük eden günahkârın üç hâli vardır: Ya özrü ve sözü hem zahiren hem batınen kabul edilir ve sanki hiç günah işlememiş gibi affedilir. Burada münafıklar hakkında zikredilen hâl budur; yani onların özrü kabul edilmez, kötü hâlleri ve kötü amelleri sabit olmuştur. Ya da günahları sebebiyle fiilen cezalandırılırlar, azarlanırlar. Ya da onlardan yüz çevrilir ve yaptıklarına fiilî bir ceza ile karşılık verilmez. Allah'ın münafıklar hakkında emrettiği üçüncü hâl budur. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Onlara döndüğünüzde, yüz çevirmeniz için size Allah adına yemin edecekler. Siz de onlardan yüz çevirin.} Yani onları kınamayın, dövmeyin veya öldürmeyin. {Çünkü onlar pistir.} Yani onlar murdar ve habis kimselerdir; onlarla ilgilenmeye layık değildirler. Kınama ve cezanın onlarda bir faydası yoktur. {Yaptıkları kazançların karşılığı olarak cehennem azabı onlara yeter.} Allah'ın {Siz onlardan razı olasınız diye size yemin ederler} buyruğu ise şu demektir: Onların bu sonuncu maksadı da sizden beklentileridir; sadece yüz çevrilmesi değil, sanki hiçbir şey yapmamış gibi sizin onlardan razı olmanızı isterler. {Onlardan razı olursanız da Allah fasık topluluktan razı olmaz.} Yani ey mü'minler, Allah'ın razı olmadığı kimselerden razı olmanız uygun değildir; bilakis Rabbinizin razılığı ve gazabı konusunda O'na uymanız gerekir. Allah'ın {Allah fasık topluluktan razı olmaz} buyurup {Allah onlardan razı olmaz} demediğine dikkat edin. Bu, tevbe kapısının açık olduğunu ve onlar ya da başkaları tevbe ettiğinde Allah'ın tevbelerini kabul edip onlardan razı olacağını gösterir. Fasık oldukları müddetçe ise, Allah'ın razılığına engel olan bir durum, yani Allah'ın kendileri için razı olduğu iman ve taatten, O'nun gazaplandığı şirk, nifak ve günahlara yönelmiş olmaları sebebiyle Allah onlardan razı olmaz. Allah'ın zikrettiklerinin özeti şudur: Cihattan mazeretsiz geri kalan münafıklar, mü'minlere özür beyan ettiklerinde ve geri kalmalarında mazeretleri olduğunu iddia ettiklerinde, onların maksadı sizin onlardan yüz çevirmeniz, özrü kabul edip razı olmanızdır. Onların özrünü kabul etmek ve onlardan razı olmak ise hiç sevgi ve ikram konusu değildir. Yüz çevirmeye gelince, mü'minler onlardan, kötü işlerden ve pisliklerden yüz çevirdikleri gibi yüz çevirirler. Bu ayetlerde, Allah'ın {Allah size sizin haberlerinizi bildirdi} buyruğunda kelâmın Allah'a ait olduğu, {Allah ve Resûlü amelinizi görecek} buyruğunda ise Allah'ın dilemesi ve kudretiyle gerçekleşen ihtiyarî fiillerinin sabit olduğu bildirilmiştir. Ayrıca Allah'ın amelin gerçekleşmesinden sonra onu göreceğini haber vermiştir. Bu ayetlerde ayrıca Allah'ın iyilik yapanlardan razı olduğu, fasıklardan ise gazaplanıp öfkelendiği de sabittir.