Allah Teâlâ buyuruyor ki: {Bedevilerden özür bildirenler de geldiler ki kendilerine izin verilsin.} Yani, Allah'a ve Resûlü'ne karşı ihmalkâr davranan, sefere çıkmakta gevşeklik gösterip geri kalanlar, cihattan geri kalmaları için kendilerine izin verilmesini istemeye geldiler; cefakârlıklarından ve utanmazlıklarından dolayı özür beyan etmekte hiçbir çekince duymadılar, sahip oldukları zayıf imandan dolayı böyle yaptılar. Onlardan Allah'ı ve Resûlü'nü yalanlayanlar ise özür bile beyan etmeden oturup kaldılar. Ayetin {el-muazzirûn} ifadesinin bir anlamı da şudur: Gerçekten özrü olan kimseler, Allah Resûlü ﷺ'ye gelip kendilerini mazur görmesini istediler; Resûlullah ﷺ'nin âdeti de özrü olan kimseyi mazur görmekti. {Allah'a ve Resûlü'ne yalan söyleyenler oturup kaldılar.} Yani imanlarını iddia etmelerine rağmen, bu iddianın gereği olan sefere çıkmadılar ve bu iddialarına göre hareket etmediler. Ardından Allah onları şu sözüyle tehdit etti: {Onlardan küfre sapanlara elem verici bir azap isabet edecektir.} Bu azap dünyada ve ahirette olacaktır. Özür bildirenlerden söz edince, onların şeriatın mazur gördüğü bir kısmı ile mazur görmediği bir kısmı olduğunu belirtti ve bunu şu sözüyle açıkladı: {Zayıflara,} yani bedenen ve görme bakımından güçsüz olanlara, {hastalara} yani sefere çıkmaya ve cihada gücü yetmeyen her türlü hastalığa tutulanlara—topal, kör, ateşli hastalık, zatülcenb (plörezi), felç ve benzeri hastalıklar bunun kapsamındadır—{ve harcayacak bir şey bulamayanlara} da bir günah yoktur. Yani yolculukta kendilerine yetecek azık ve binecek bir hayvan bulamayanlar; bunların üzerinde bir sorumluluk yoktur. Ancak şu şartla: Allah'a ve Resûlü'ne samimi olsunlar, imanları sağlam olsun, güç yetirselerdi cihat edecekleri niyet ve kararında bulunsunlar ve gücü yettikleri ölçüde cihada teşvik edip ısındırsınlar. {İyilik yapanların üzerinde bir sorumluluk yoktur.} Yani onların üzerine bir kınama yöneltilemez; çünkü Allah'ın haklarında ve kulların haklarında gereken davranışta bulunarak iyilik yaptılar ve kendilerine yönelecek suçlamayı düşürdüler. Kul, gücü yettiği şeyde iyilik yaptığında, gücü yetmediği şeyden sorumluluğu kalkar. Bu ayetten şu kaideye delil getirilir: Kim başkasına, nefsi veya malı ya da benzeri bir konuda iyilik yapar, sonra bu iyiliğinin neticesinde bir eksilme veya zarar meydana gelirse, o iyilik yapan kimse muhsin olduğu için tazmin etmekle yükümlü değildir; çünkü {muhsinlerin üzerinde bir yol yoktur.} Aynı zamanda bu ayet, muhsin olmayan, yani kötülük eden kimsenin, ihmalkâr gibi, tazmin ile yükümlü olduğunu da gösterir. {Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.} Onun bağışlaması ve merhameti sayesinde, acizleri affetti ve samimi niyetlerinden dolayı, güç yetirip fiilen cihat edenlerin sevabını onlara da verdi. {Ne zaman sana gelip kendilerine binek vermeni isteyenler} de bir günah yoktur; sen onlarda binek bulamadığında {Sizi üzerine bindirecek bir şey bulamıyorum} diyerek özür beyan ettiğinde, {gözleri hüzünden yaşla dolu olarak, harcayacak bir şey bulamadıkları için dönüp gittiler.} Bunlar aciz olup kendilerini de ortaya koymuş kimselerdir ve onlardan Allah'ın bildirdiği üzüntü ve sıkıntı meydana gelmiştir. Bunların üzerinde bir sorumluluk yoktur. Sorumluluk düşünce, iş aslına döner: Hayır niyet eden, bu niyetine kesin kararlılık ekleyip gücü yettiği ölçüde çalışan, sonra gücü yetmeyen kimse, tam olarak yapmış kişinin derecesine konulur. {Suçlama ancak} sana izin isteyen ve zengin olup sefere çıkmaya gücü yettiği halde mazereti olmayanlara yöneliktir. Bunlar {kendi nefisleri ve dinleri için} {kadınlar, çocuklar ve benzerleri gibi geri kalanlarla birlikte bulunmayı} kabul ettiler. {Kalplerine Allah mühür vurduğu için} bu hale razı oldular; yani kalpleri mühürlendiği için oraya hiçbir hayır girmez ve dini ile dünyevi maslahatlarını hissetmezler. {Bu yüzden bilmezler,} işledikleri günahların cezası olarak.