سورة التوبة · الآية ٦١
﴿وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ۚ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ ۚ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾
Va minhumul lazîna yu’zûnan nabiyya va yakûlûna huva uzun kul uzunu hairil lakum yu’minu billâhi va yu’minu lilmu mi nîna va rahmatul lillazîna âmanû minkum vallazîna yu’zûna rasûlal lâhi lahum ’azâbun alîm
“İkiyüzlülerin içinde "O her şeye kulak kesiliyor" diyerek Peygamberi incitenler vardır. De ki: "O kulak, Allah'a inanan ve müminlere inanan, sizin için hayırlı olan, içinizden inanan kimselere rahmet olan bir kulaktır." Allah'ın Peygamberini incitenlere can yakıcı azab vardır”
At-Tawbah 9:61 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yani: Bu münafıklardan { Peygambere eziyet edenler }, kötü sözlerle, onun ve dinine dil uzatarak eziyet ederler. { "O, kulaktır" diyorlar. } Yani, Peygambere söyledikleri eziyetin ne olduğuna aldırmazlar ve şöyle derler: "Bize dair bazı sözler kendisine ulaşırsa, özür dilemeye gideriz, o da bizi kabul eder; çünkü o kulaktır." Yani her söylenene kulak verir, doğruyla yalanı ayırt etmez. Allah onları kahretsin; aralarındaki niyetleri ise şudur: Bu konuda ne kaygılı ne de ilgilidirler. Çünkü söz kendisine ulaşmazsa istedikleri zaten budur; ulaşırsa da sadece asılsız bir özür dilemekle yetinirler. Böylece birçok yönden tam bir kötülük yapmış olurlar. Bunların en büyüğü, onları hidayete ve mutluluğa çıkarmak için gelen peygamberlerine eziyet etmeleridir. Bir diğeri, bu konuda kaygı duymamalarıdır ki bu, sadece eziyet etmenin ötesinde bir kötülüktür. Bir diğeri ise Peygamber ﷺ'in aklını küçümsemeleri, doğruyla yalanı ayırt edemediğini ileri sürmeleridir. Oysa o, yaratılmışların en akıllısı, idrakı en tam, görüşü ve basireti en keskin olanıdır. Bu yüzden Allah şöyle buyurmuştur: { De ki: O, sizin için hayırlı bir kulaktır. } Yani, kendisine hayır ve doğru bir söz söyleyeni kabul eder. Peygamberin, yalan özürler ileri süren birçok münafığa karşı yüz çevirmesi ve onları azarlamaması ise onun yüksek ahlakından ve bu kimselerin durumuna aldırmamasındandır; ayrıca Allah'ın şu emrine uymasındandır: [Kur'an: "Size döndüklerinde, onlardan yüz çevirmeniz için Allah adına yemin edecekler. Siz onlardan yüz çevirin; çünkü onlar pistir."] (Tevbe, 95). Kalbindeki ve görüşündeki gerçeğe gelince, Allah onun hakkında şöyle buyurmuştur: { O, Allah'a inanır ve doğrulayan mü'minlere inanır. } Yani sadık ve tasdik eden mü'minlere inanır. Doğruyu yalancıdan ayırt eder; yalanını bildiği kimselerden çoğu zaman yüz çevirse de durum budur. { Sizden iman edenler için de bir rahmettir. } Çünkü onunla hidayete ererler ve ahlakını örnek alırlar. İman etmeyenler ise bu rahmeti kabul etmediler, reddettiler; dünyalarını ve ahiretlerini kaybettiler. { Allah'ın Resûlü'ne, söz veya fiille eziyet edenler için de acı bir azap vardır. } Bu azabın dünyada ve ahirette olduğu bildirilmiştir. Acı azabın bir parçası olarak, ona eziyet edenin ve sövenin öldürülmesi kesinleşmiştir. { Size hoşnut etmek için Allah adına yemin ederler. } Yaptıkları eziyet ve diğer kötülüklerden beri olduklarını göstermek isterler; amaçları sizin onlardan hoşnut olmanızdır. { Oysa mü'min iseler, Allah ve Resûlü'nün razı edilmeye daha layık olduğunu bilmeleri gerekirdi. } Çünkü mü'min, Rabbinin ve Resûlünün rızasını hiçbir şeye tercih etmez. Bu da, Allah ve Resûlü'nden başkasının rızasını önceleyenlerde imanın bulunmadığını gösterir. Bu, Allah'a karşı gelmek ve O'na meydan okumaktır. Allah, bu tutumda olanları şöyle tehdit etmiştir: { Allah'a ve Resûlü'ne karşı çıkanların, cehennem ateşinin içinde ebediyen kalacağını bilmiyorlar mı? } Yani Allah ve Resûlü'nden uzak, sınırı aşan bir yolda olurlar; Allah'ın emirlerini hafife alır, yasaklarını çiğnemeye cüret ederler. { İşte bu, en büyük rezalettir. } Bundan daha çirkin ve korkunç bir rezalet yoktur; çünkü onlar ebedi nimeti kaybetmiş, cehennem azabına uğramışlardır. Allah'a sığınırız, bu durumdan Allah'a sığınırız.
Arapça metin
أي: ومن هؤلاء المنافقين { الذين يؤذون النبي } بالأقوال الردية، والعيب له ولدينه، { ويقولون هو أذن } أي: لا يبالون بما يقولون من الأذية للنبي، ويقولون: إذا بلغه عنا بعض ذلك، جئنا نعتذر إليه، فيقبل منا، لأنه أذن، أي: يقبل كل ما يقال له، لا يميز بين صادق وكاذب، وقصدهم - قبحهم الله - فيما بينهم، أنهم غير مكترثين بذلك، ولا مهتمين به، لأنه إذا لم يبلغه فهذا مطلوبهم، وإن بلغه اكتفوا بمجرد الاعتذار الباطل. فأساؤوا كل الإساءة من أوجه كثيرة، أعظمها أذية نبيهم الذي جاء لهدايتهم، وإخراجهم من الشقاء والهلاك إلى الهدى والسعادة. ومنها: عدم اهتمامهم أيضا بذلك، وهو قدر زائد على مجرد الأذية. ومنها: قدحهم في عقل النبي صلى الله عليه وسلم وعدم إدراكه وتفريقه بين الصادق والكاذب، وهو أكمل الخلق عقلا، وأتمهم إدراكا، وأثقبهم رأيا وبصيرة، ولهذا قال تعالى: { قل أذن خير لكم } أي: يقبل من قال له خيرا وصدقا. وأما إعراضه وعدم تعنيفه لكثير من المنافقين المعتذرين بالأعذار الكذب، فلسعة خلقه، وعدم اهتمامه بشأنهم، وامتثاله لأمر الله في قوله: سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجس [التوبة: 95]. وأما حقيقة ما في قلبه ورأيه، فقال عنه: { يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين } الصادقين المصدقين، ويعلم الصادق من الكاذب، وإن كان كثيرا ما يعرض عن الذين يعرف كذبهم وعدم صدقهم، { ورحمة للذين آمنوا منكم } فإنهم به يهتدون، وبأخلاقه يقتدون. وأما غير المؤمنين فإنهم لم يقبلوا هذه الرحمة، بل ردوها، فخسروا دنياهم وآخرتهم، { والذين يؤذون رسول الله } بالقول أو الفعل { لهم عذاب أليم } في الدنيا والآخرة، ومن العذاب الأليم أنه يتحتم قتل مؤذيه وشاتمه. { يحلفون بالله لكم ليرضوكم } فيتبرؤوا مما صدر منهم من الأذية وغيرها، فغايتهم أن ترضوا عليهم. { والله ورسوله أحق أن يرضوه إن كانوا مؤمنين } لأن المؤمن لا يقدم شيئا …
تفسير الطبري (جامع البيان)
أذن سامعة، يسمع من كل أحد ما يقول فيقبله
التحرير والتنوير
61] ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين ورحمة للذين آمنوا منكم والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم (61) عطف ذكر فيه خلق آخر من أخلاق المنافقين: وهو تعللهم على ما يعاملهم به النبيء والمسلمون من الحذر، وما يطلعون عليه من فلتات نفاقهم، يزعمون أن ذلك إرجاف من المرجفين بهم إلى النبيء صلى الله عليه وسلم وأنه يصدق القالة فيهم، ويتهمهم بما يبلغه عنهم مما هم منه برآء يعتذرون بذلك للمسلمين، وفيه زيادة في الأذى للرسول صلى الله عليه وسلم وإلقاء الشك في نفوس المسلمين في كمالات نبيئهم عليه الصلاة والسلام. والتعبير بالنبيء إظهار في مقام الإضمار لأن قبله ومنهم من يلمزك في الصدقات [التوبة: 58] فكان مقتضى الظاهر أن يقال: «ومنهم الذين يؤذونك» فعدل عن الإضمار إلى إظهار وصف النبيء للإيذان بشناعة قولهم ولزيادة تنزيه النبيء بالثناء عليه بوصف النبوءة بحيث لا تحكى مقالتهم فيه إلا بعد تقديم ما يشير إلى تنزيهه والتعريض بجرمهم فيما قالوه. وهؤلاء فريق كانوا يقولون في حق النبيء صلى الله عليه وسلم ما يؤذيه إذا بلغه. وقد عد من هؤلاء المنافقين، القائلين ذلك: الجلاس بن سويد، قبل توبته، ونبتل بن الحارث، وعتاب بن قشير، ووديعة بن ثابت. فمنهم من قال: إن كان ما يقول محمد حقا فنحن شر من الحمير، وقال بعضهم: نقول فيه ما شئنا ثم نذهب إليه ونحلف له أنا ما قلنا فيقبل قولنا. والأذى: الإضرار الخفيف، وأكثر ما يطلق على الضر بالقول والدسائس، ومنه قوله تعالى: لن يضروكم إلا أذى وقد تقدم في سورة آل عمران [111] ، وعند قوله تعالى: وأوذوا حتى أتاهم نصرنا في سورة الأنعام [34] . ومضمون جملة: ويقولون هو أذن عطف خاص على عام، لأن قولهم ذلك هو من الأذى.