Yani: İnsanlar cinlere tapıyor ve korku ile dehşet anlarında onlara sığınıyorlardı. Bu yüzden insanlar, cinlere tapıp onlara sığındıklarını görünce, cinlerin kibir ve azgınlığı artmıştı. Zamirin (zehum'daki "hum") cinlere dönmesi de muhtemeldir; yani cinler, insanların onlara sığındığını görünce onların korkusunu ve dehşetini artırdılar, böylece insanları kendilerine sığınmaya mecbur ettiler. Nitekim bir insan korkunun hâkim olduğu bir vadiye indiğinde şöyle derdi: "Bu vadinin efendisine, kavminin beyinsiz kimselerinden sana sığınıyorum." {Ve onlar da sizin sandığınız gibi, Allah'ın hiç kimseyi diriltmeyeceğini sanmışlardı.} Yani onlar ahireti inkâr edince şirke ve azgınlığa atıldılar. {Biz de gökyüzüne dokunduk} Yani oraya ulaşmaya çalıştık ve onu denedik. {Onu sert muhafızlar ve alevli şihablarla dolu bulduk} Yani hem onun sınırlarına ulaşmak hem de yaklaşmak engellenmişti. {Şihap} ise kulak hırsızlığı yapanlara atılan ateş parçalarıdır. Bu durum bizim eski âdetimizin tersiydi; çünkü biz daha önce göğün haberlerine ulaşabiliyorduk. {Biz de oradan dinlemek için oturacak yerlerde oturuyorduk} ve Allah'ın dilediği kadar göğün haberlerini kapıyorduk. {Şimdi kim dinlemeye kalkarsa, onu gözetleyen bir şihabın beklediğini görür.} Yani bu, büyük bir durum ve önemli bir haberdir. Cinler kesin olarak anladılar ki Allah yeryüzünde büyük bir olay meydana getirmek istemiştir; ister hayır ister şer olsun. Bu yüzden şöyle dediler: {Yerdekilere bir kötülük mü murat edildi, yoksa Rableri onlara bir doğruluk mu diledi, bilemiyoruz.} Yani bunlardan biri mutlaka vardır; çünkü düzenin kendilerine karşı değiştiğini görmüşlerdi ve bu değişikliği inkâr ediyorlardı. Akıllarıyla, bu işi Allah'ın dilediğini ve yeryüzünde meydana getirdiğini anladılar. Bu, onların edebini de göstermektedir: Hayrı Allah'a nispet ettiler, şerrin failini ise Allah'a karşı edepten dolayı zikretmediler. {Bizden kimi salihtir, kimi bunun dışındadır} Yani fasık, günahkâr ve kâfir olanlar vardır. {Biz çeşitli yollar ve ayrı ayrı görüşler üzere ayrılmış bir topluluğuz.} Yani fırkalar hâlinde, değişik arzular içindeyiz; her grup kendi yanındakiyle sevinmektedir. {Biz anladık ki yeryüzünde Allah'ı âciz bırakamayız ve kaçarak da O'nu âciz bırakamayız.} Yani şimdi bizim için Allah'ın kudretinin tamamı ve bizim acizliğimiz açığa çıkmış, perçemlerimizin Allah'ın elinde olduğu anlaşılmıştır. Bu yüzden yeryüzünde O'nu âciz bırakamayız; kaçıp kurtulmaya çalışsak bile O'nun kudretinden kaçamayız. O'ndan kaçış yoktur, ancak O'na sığınılır. {Hidayeti, yani doğru yola ileten Kur'an'ı işitince ona iman ettik.} Onun hidayetini ve irşadını anlayınca kalplerimizde tesir etti. Sonra mümini teşvik eden şu sözleri söylediler: {Kim Rabbine iman ederse, ne bir eksilmeden ne de bir zulümden korkar.} Yani ne noksanlıktan ne azgınlıktan ne de ona gelecek bir zarardan korkar. Şerden kurtulan kimse hayra kavuşur; iman her hayrın gelmesine ve her şerrin kalkmasına vesile olan bir sebeptir. {Bizden kimi Müslümandır, kimi de sapmış olanlardır.} Yani doğru yoldan ayrılıp adaletten sapanlardır. {Kim İslam'a girerse, işte onlar doğruluğu bulmuşlardır.} Yani onları cennete ve nimetine ulaştıran doğru yolu bulmuşlardır. {Sapanlara gelince, onlar cehennemin odunudur.} Bu, amellerinin karşılığıdır; Allah'ın onlara zulmetmesi değildir. Zira {Eğer onlar dosdoğru yol üzere olsalardı} en güzel yolda bulunsalardı, {onlara bol su içirirdik.} Yani tatlı ve hoş bir su. Onları bundan alıkoyan yalnızca kendi zulümleri ve düşmanlıklarıdır. {Onları bununla imtihan edelim diye.} Yani onları sınamak ve denemek, doğru olanla yalancının ayrılması için. {Kim Rabbinin zikrinden yüz çevirirse, onu çetin bir azaba sokar.} Yani Allah'ın kitabı olan zikirden yüz çevirip ona uymayan, ona boyun eğmeyen, aksine ondan gafil ve ilgisiz kalan kimseyi çetin ve ağır bir azap bekler. {Mescitler Allah'ındır, öyleyse Allah'la birlikte kimseye dua etmeyin.} Yani ne ibadet duası ne de dilek duası yapılmaz. Çünkü ibadetin en büyük yeri olan mescitler, Allah'a ihlasa, O'nun azametine boyun eğmeye ve izzetine teslim olmaya dayanır. {Allah'ın kulu O'na dua etmek için kalkınca} yani O'ndan dilemek, O'na ibadet etmek ve Kur'an okumak için ayağa kalkınca, cinler onun getirdiği hidayete duydukları hırs yüzünden çokluklarıyla neredeyse onun üzerine üst üste yığılacaklardı. {De ki:} Ey Peygamber, onlara, çağrıda bulunduğun şeyin gerçeğini açıklayarak şöyle de: {Ben ancak Rabbime dua ederim ve O'na hiçbir kimseyi ortak koşmam.} Yani O'nu tek ve eşsiz bilirim; O'ndan başka her ortağı, putu ve müşriklerin O'ndan başka edindikleri her şeyi reddederim. {De ki: Ben sizin için ne bir zararın ne de bir doğruluğun sahibiyim.} Ben bir kuluyum; emir ve tasarruf konusunda benim hiçbir payım yoktur.