Bismillahirrahmanirrahim. {Biz Nûh'u kavmine, "Kavmini, başlarına elem verici bir azap gelmeden önce uyar." diye göndermiştik.} Sûrenin sonuna kadar. Allah bu sûrede yalnızca Nûh'un kıssasını zikretti; çünkü o, kavmi arasında uzun süre kaldı ve tevhide çağrısını, şirkten sakındırmasını tekrar tekrar yineledi. Allah, Nûh'u kavmine rahmet olarak ve Allah'ın elem verici azabından onları uyarmak için gönderdiğini bildirdi; kâfirliklerinde sürmeleri hâlinde Allah'ın onları sonsuz bir helake uğratıp, bitmeyen bir azapla cezalandıracağından korkuldu. Nûh aleyhisselam bu emre uyup Allah'ın emrine koştu ve şöyle dedi: {Ey kavmim! Ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım.} Yani, neyle uyardığı ve neyin uyarısını yaptığı, ayrıca kurtuluşun neyle gerçekleşeceği açık ve tatmin edici biçimde ortaya konulmuş bir uyarıcı. Onlara, kendisine emredilen özü şöyle bildirip emretti: {Allah'a ibadet edin ve O'na karşı gelmekten sakının.} Bu da Allah'ı birleyip yalnız O'na ibadet etmek, şirkten ve onun yollarından, vasıtalarından uzak durmak demektir. Çünkü Allah'a karşı gelmekten sakınırlarsa, Allah günahlarını bağışlar; günahları bağışlanırsa azaptan kurtulup sevaba nail olurlar. {Sizi belirli bir süreye kadar erteler.} Yani, bu dünyada sizi faydalandırır ve belirli bir süreye kadar, yani Allah'ın kader ve takdiriyle belirlenmiş bir zamana [dünyada kalma süresine] kadar helaki sizden uzaklaştırır; bu faydalanma ebedî değildir, çünkü ölüm kaçınılmazdır. Bu yüzden şöyle buyurdu: {Allah'ın ecli geldiğinde ise, bilseydiniz, ertelenmez.} Allah'ı inkâr edip hakka inatla karşı çıktıkları, davetine icabet etmedikleri ve emrine boyun eğmedikleri için Nûh, Rabbine şikâyet ederek şöyle dedi: {Rabbim! Ben kavmimi gece gündüz davet ettim. Fakat davetim onların kaçışını yalnız artırdı.} Yani hakka karşı nefret ve yüz çevirme. Artık bunun bir faydası kalmadı; çünkü davetin faydası, istenenin tamamının ya da bir kısmının elde edilmesidir. {Onları, bağışlaman için her çağırışımda} yani icabet etsinler diye; icabet ettikleri takdirde bağışlanacaklardı. Bu, tamamen onların yararına idi. Ama batıllarında direnmekten ve hakka sırt çevirmekten başka bir şeyi kabul etmediler. {Parmaklarını kulaklarına tıkadılar} peygamberleri Nûh'un kendilerine söylediklerini duymamak için. {Elbiselerine bürünüp örtündüler} yani hakdan uzaklaşıp ona buğzettikleri için, kendilerini kaplayan bir örtüyle sarındılar. {Direnip kibirlendiler} küfürlerinde ve şerlerinde ısrar ettiler, hakka karşı {kibirle} büyüklendiler. Şerleri arttı, hayırları ise uzaklaştı. {Sonra onları açıktan açığa çağırdım.} Yani hepsinin işitebileceği biçimde. {Sonra onlara ilan ettim, gizlice de konuştum.} Bütün bunlar, hırs ve nasihat içindi; istenen sonuca ulaşabileceğini düşündüğü her yolu denedi. {Dedim ki: Rabbinizden bağışlanma dileyin.} Yani üzerinde bulundukları günahları terk edin ve Allah'tan bağışlanma dileyin. {Şüphesiz O, çok bağışlayandır.} Tevbe edip bağışlanma dileyenleri çok bağışlayandır. Böylece onları günahların bağışlanması ve bunun getireceği sevap ile azabın def edilmesiyle istekli kıldı. Ayrıca dünyada hemen elde edilecek hayırla da teşvik etti ve şöyle dedi: {Üzerinize bol bol yağmur gönderir.} Yani peş peşe yağan, vadileri ve çukurları dolduran, şehirleri ve insanları hayata kavuşturan bir yağmur. {Sizi mal ve oğullarla destekler.} Yani dünyada istediklerinize ulaştıracak malınızı ve evlatlarınızı çoğaltır. {Sizin için bahçeler yapar ve sizin için ırmaklar kılar.} Bu, dünya zevklerinin ve isteklerinin en çarpıcısıdır. {Size ne oluyor ki Allah'a bir vakar beslemiyorsunuz?} Yani Allah'tan korkmuyorsunuz, O'nun büyüklüğünü hesaba katmıyorsunuz. {Oysa sizi aşama aşama yaratmıştır.} Yani bir yaratılıştan sonra başka bir yaratılış olarak; ana karnında, sonra emzikte, sonra çocukluk çağında, sonra mümeyyizlikte, sonra gençlikte ve yaratılışın ulaştığı diğer aşamalarda. Yaratmada ve mükemmel biçimde tedbir almada tek olan, ibadette ve tevhidde de tek kılınmaya layıktır. İlk yaratılışlarının zikredilmesi, onlara ahiretin gerçekliğini kabul etmeleri için bir uyarıdır; onları yokluktan var eden, öldükten sonra da yeniden diriltmeye kadirdir. Nûh, onlara, insanlardan daha büyük olan göklerin yaratılışıyla da delil getirdi ve şöyle dedi: {Allah'ın yedi göğü nasıl katmanlar hâlinde yarattığını görmediniz mi?} Yani her gök diğerinin üstündedir. {Ay'ı onların içinde nur kıldı} yeryüzü halkına. {Güneşi de bir kandil kıldı.} Bunda bu şeylerin yaratılışının büyüklüğüne ve güneş ile ayda bulunan çok sayıdaki faydaya dikkat çekilmektedir; bunlar Allah'ın rahmetine ve geniş ihsanına delildir. Dolayısıyla büyük ve merhametli olan, yüceltilmeyi, sevilmeyi, kulluk edilmeyi, korkulmayı ve umulmayı hak eder. {Allah sizi yerden bir bitki gibi bitirdi} babanız Âdem'i yarattığında ve siz onun sulbündeyken. {Sonra sizi oraya geri döndürecek} ölüm anında {ve sizi yeniden çıkaracak} diriliş ve haşr için. Hayatı, ölümü ve diriltmeyi elinde tutan O'dur. {Allah yeryüzünü sizin için bir serecik kıldı} yani yayılmış, yararlanmaya hazır hâle getirilmiş. {Onda geniş yollarda yürüyesiniz diye.} Eğer O onu yayıp döşemeseydi, bunun mümkün olması, hatta onda ekin ekmeleri, dikim yapmaları, tohum serpmeleri, bina yapmaları ve üzerinde yerleşmeleri de mümkün olmazdı. {Nûh dedi ki} Rabbine şikâyet ederek: Bu söz, öğüt ve hatırlatma onlarda ne etki etti ne de fayda sağladı. {Bana isyan ettiler} emrettiğim şeylerde, {mal ve evlatları kendisine yalnızca ziyan artırmamış olan kimselere uydular.} Yani hayra çağıran, nasihat eden elçiye isyan ettiler; kârları mahvolup yok olmaktan başka bir şey getirmeyen ileri gelenlere ve soylulara uydular. Onlara boyun eğip itaat edenlerin hâli nice olsun?! {Büyük bir hile kurdular.} Yani hakka inatla karşı çıkmada son derece büyük bir hile. {Birbirlerine şöyle dediler} onları şirke çağırıp süsleyerek: {Sakın ilâhlarınızı bırakmayın.} Atalarının üzerinde olduğu şirkten vazgeçmemeleri için onları kendi bildikleri üzere taassuba davet ettiler. Sonra ilâhlarını adlandırıp dediler ki: {Ve ne Vedd'i, ne Suvâ'yı, ne Yegûs'u, ne Ya'ûk'u, ne de Nesr'i bırakmayın.} Bunlar salih kişilerin isimleridir. Öldüklerinde şeytan kavimlerine, onların suretlerini yapmalarını güzel gösterdi; onları gördüklerinde itaat konusunda sanki kendilerine güç gelsin diye. Sonra zaman uzadı, başka kimseler geldi; şeytan onlara dedi ki: Atalarınız bunlara tapıyordu, bunlara tevessül ediyor ve bunlarla yağmur diliyordu. Bunun üzerine onlara tapmaya başladılar. Bu yüzden ileri gelenleri, kendilerine uyanlara bu ilâhlara tapmayı bırakmamalarını vasiyet ettiler. {Çoğunu da saptırdılar.} Yani büyükler ve önderler, davetleriyle insanların birçoğunu saptırdılar. {Zâlimleri ise sapıklıktan başka bir şeye çevirme.} Yani onların sapması, kendilerini davet ettiğimde hak üzere olsaydı bir maslahat olurdu; ama önderlerin davetiyle sapıklıktan başkasını artırmazlar. Dolayısıyla kurtuluşları ve iyi hâle gelmeleri için bir imkân kalmadı. Bu yüzden Allah onların dünyevî ve uhrevî azabını ve cezasını zikretti: {Hatalarından dolayı boğuldular} kendilerini kuşatan denizde, {sonra ateşe sokuldular.} Bedenleri boğulmada, ruhları ise ateşe ve yanmaya gitti. Bütün bu olanlar, peygamberlerinin kendilerini bu hatalara karşı uyarıp, bunların uğursuzluğunu ve sonucunu bildirmesi sebebiyledir; ama o söylediğini reddettiler, nihayet başlarına azap indi. {Allah'tan başka kendilerine yardımcı bulamadılar.} Emir ve kader başlarına gelip çattığında, onları kurtaracak bir yardımcı bulamadılar; kader ve kazaya karşı koyabilecek kimse de yoktu. {Nûh dedi ki: Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir ev sahibini bırakma.} Yeryüzünde dolaşan bir ev sahibi. Sebebini de şöyle açıkladı: {Şüphesiz sen onları bırakırsan, kullarını saptırırlar ve ancak kâfir ve günahkâr doğururlar.} Yani onların bâkî kalması, onlar için ve başkaları için tamamen bir fesattır. Nûh aleyhisselam bunu, onlarla çok fazla birlikte olması, ahlaklarını yakından bilmesi sebebiyle, işlerinin sonucunu anlayarak söyledi. Şüphesiz Allah onun duasını kabul etti ve hepsini boğdu; Nûh'u ve onunla birlikte olan mü'minleri kurtardı. {Rabbim! Beni, anam babamı ve mü'min olarak evime girenleri bağışla.} Adı geçenleri, haklarının önemi ve iyiliklerinin öncelenmesi için ayrıca zikretti. Sonra duasını genelleştirerek şöyle dedi: {Mü'min erkeklerle mü'min kadınları da bağışla; zâlimlerin ise helakten başka bir şeyini artırma.} Yani hüsran, yıkım ve helak.