البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة المعارج · الآية ٢٨

﴿إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ﴾

İnna ’azâba rabbihim ğairu mâmûn

“Doğrusu Rablerinin azabından kimse güvende değildir”

Al-Ma'arij 70:28 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Bu vasıf, insanın asıl tabiatını anlatan bir niteliktir: insan hëlû‑dur (hırsla yaratılmıştır). "Helû"u şöyle açıklamışlardır: {Kendisine bir kötülük dokunduğunda feryat eden, tedirgin olan}; yani kendisine fakirlik, hastalık veya sevdiği bir şeyin, malın, ailenin ya da evladın kaybı isabet ettiğinde feryat eder, bu durumda sabrı ve Allah'ın takdirine razı olmayı kullanmaz. {Kendisine bir iyilik dokunduğunda ise cimrilik eden}; yani Allah'ın verdiği nimetlerden infak etmez, nimetlere ve Allah'ın lütfuna şükretmez. Böylece sıkıntıda feryat eder, bolluk içinde cimrilik eder. {Ancak namaz kılanlar} bu vasıflarla nitelenmiş olanların dışındadırlar; çünkü onlara bir iyilik dokunduğunda Allah'a şükrederler, Allah'ın kendilerine verdiğinden infak ederler; bir kötülük dokunduğunda ise sabrederler ve bunu Allah katında sevap umarak karşılarlar. Allah'ın onları vasfettiği sözü: {Onlar ki namazlarını daimi kılarlar}, yani namazı vaktinde, şartlarına ve tamamlayıcılarına riayet ederek sürekli eda ederler. Onlar, namazı hiç kılmayan, ya da yalnızca bazı vakitlerde kılan, ya da eksik biçimde kılan kimseler gibi değildir. {Ve onların mallarında belli bir hak vardır} yani zekât ve sadaka hakkı vardır; {istek sahibine}, yani dileneni ve {yoksula} verirler. Yoksul, insanlardan istemeyen ve kendisine fark edilmediği için sadaka verilmeyen kimsedir. {Ve onlar ki din gününü tasdik ederler}, yani Allah'ın ve peygamberlerinin haber verdiği ahiret, ceza ve diriliş hakkında iman eder, bunu kesin olarak bilir ve ahiret için hazırlanıp çalışırlar. Din gününe tasdik, peygamberlere ve onların getirdiği kitaplara da iman etmeyi gerektirir. {Ve onlar ki Rablerinin azabından korkup çekinirler}, yani titreyerek korkarlar ve bu yüzden Allah'ın azabına yaklaştıracak her şeyi terk ederler. {Çünkü Rablerinin azabı emin olunacak bir şey değildir}, yani korkulup sakınılması gereken bir azaptır. {Ve onlar ki ırzlarını korurlar}; haram bir şekilde cinsel ilişkiye girmezler, zina, livata, arka yoldan ilişki, hayız hâlinde ilişki ve benzeri haramlardan kaçınırlar. Ayrıca mahremi olmayanlara o yeri görmeyi ve dokunmayı da yasaklarlar; haram fiillere sevk eden vesileleri de terk ederler. {Ancak eşlerine ya da sağ elinin sahip olduğu cariyelerine karşı, onlar kınanacak değildir} yani eşleriyle ve cariyeleriyle ekin yeri olan yerde ilişkiye girmelerinde bir sakınca yoktur. {Bunların ötesini arayan kimseler, işte onlar haddi aşanlardır}, yani Allah'ın helal kıldığını aşıp haram kıldığına yönelenlerdir. Bu âyet, meşru bir eş ve cariye dışında kalan mut'a nikâhının haram olduğunu gösterir. {Ve onlar ki emanetlerine ve ahitlerine riayet ederler}, yani onları gözetir, korur ve yerine getirmek için çaba gösterirler. Bu, kulla Rabbi arasındaki emanetleri, yalnızca Allah'ın bildiği gizli sorumlulukları ve kullar arasındaki emanetleri, mallarda ve sırlarda olanları kapsar. Ahit de böyledir; Allah ile yapılan ahdi ve insanlarla yapılan ahdi kapsar, çünkü kul ahitinden sorumludur; onu yerine getirdi mi, yoksa bozup hıyanet mi etti diye sorulacaktır. {Ve onlar ki şahitliklerinde doğru ve dürüst dururlar}, yani yalnızca bildiklerini şahitlik ederler, eksiltmeden, fazla katmadan ve gizlemeden; akraba ya da dosta kayırmazlar ve şahitlikleriyle Allah'ın rızasını amaçlarlar. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Şahitliği Allah için dosdoğru yerine getirin} [Talâk: 2]. {Ey iman edenler! Adaleti ayakta tutan, kendi aleyhinize de olsa, anne-babanız ve akrabalarınız aleyhine de olsa Allah için şahitlik eden kimseler olun} [Nisâ: 135]. {Ve onlar ki namazlarını korurlar}, yani namazı en mükemmel biçimde sürekli kılarlar. {İşte onlar}, yani bu vasıflarla nitelenmiş olanlar, {ikram edilmiş kimselerdir olarak cennetlerdedirler}; yani Allah onlara nefislerin arzu edeceği ve gözlerin sevineceği ikramı ve ebedi nimeti ulaştırmıştır; onlar orada ebedi kalacaklardır. Özetle Allah, mutluluk ve hayır ehlini bu kâmil vasıflarla nitelemiştir: Namaz gibi bedensel ibadetler ve onu daimi kılmak, Allah korkusu gibi her hayra sevk eden kalbî ameller, malî ibadetler, faydalı akideler, faziletli ahlak, Allah'a karşı görev bilinci, insanlara en güzel muamele, yani onlara adil davranmak, emanetlerini ve sırlarını korumak ve Allah'ın yasaklarından kaçınarak ırzını tamamen korumak.

Arapça metin

وهذا الوصف للإنسان من حيث هو وصف طبيعته الأصلية، أنه هلوع. وفسر الهلوع بأنه: { إذا مسه الشر جزوعا } فيجزع إن أصابه فقر أو مرض، أو ذهاب محبوب له، من مال أو أهل أو ولد، ولا يستعمل في ذلك الصبر والرضا بما قضى الله، { وإذا مسه الخير منوعا } فلا ينفق مما آتاه الله، ولا يشكر الله على نعمه وبره، فيجزع في الضراء، ويمنع في السراء. { إلا المصلين } الموصوفين بتلك الأوصاف، فإنهم إذا مسهم الخير شكروا الله، وأنفقوا مما خولهم الله، وإذا مسهم الشر صبروا واحتسبوا. وقوله [في وصفهم] { الذين هم على صلاتهم دآئمون } أي: مداومون عليها في أوقاتها بشروطها ومكملاتها. وليسوا كمن لا يفعلها، أو يفعلها وقتا دون وقت، أو يفعلها على وجه ناقص. { والذين في أمولهم حق معلوم } من زكاة وصدقة { للسآئل } الذي يتعرض للسؤال، { والمحروم } وهو المسكين الذي لا يسأل الناس فيعطوه، ولا يفطن له، فيتصدق عليه. { والذين يصدقون بيوم الدين } أي: يؤمنون بما أخبر الله به، وأخبرت به رسله، من الجزاء والبعث، ويتيقنون ذلك، فيستعدون للآخرة، ويسعون لها سعيها. والتصديق بيوم الدين، يلزم منه التصديق بالرسل، وبما جاؤوا به من الكتب. { والذين هم من عذاب ربهم مشفقون } أي: خائفون وجلون، فيتركون لذلك كل ما يقربهم من عذاب الله. { إن عذاب ربهم غير مأمون } أي: هو العذاب الذي يخشى ويحذر. { والذين هم لفروجهم حافظون } فلا يطؤون بها وطأ محرما، من زنى أو لواط، أو وطء في دبر، أو حيض، ونحو ذلك، ويحفظونها أيضا من النظر إليها ومسها، ممن لا يجوز له ذلك، ويتركون أيضا، وسائل المحرمات الداعية لفعل الفاحشة. { إلا على أزواجهم أو ما ملكت أيمانهم } أي: سرياتهم { فإنهم غير ملومين } في وطئهن، في المحل الذي هو محل الحرث، { فمن ابتغى ورآء ذلك } أي: غير الزوجة وملك اليمين، { فأولئك هم العادون } أي: المتجاوزون ما أحل الله إلى ما حرم الله، ودلت هذه الآية على تحريم [نكاح] …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

يقول تعالى مخبرا عن الإنسان وما هو مجبول عليه من الأخلاق الدنيئة: {إن الإنسان خلق هلوعا} ثم فسره بقوله: {إذا مسه الشر جزوعا} أي: إذا أصابه الضر فزع وجزع وانخلع قلبه من شدة الرعب، وأيس أن يحصل له بعد ذلك خير. {وإذا مسه الخير منوعا} أي: إذا حصلت له (1) نعمة من الله بخل بها على غيره، ومنع حق الله فيها. وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو عبد الرحمن، حدثنا موسى بن علي بن رباح: سمعت أبي يحدث عن عبد العزيز بن مروان بن الحكم قال: سمعت أبا هريرة يقول: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "شر ما في رجل شح هالع، وجبن خالع". ورواه أبو داود عن عبد الله بن الجراح، عن أبي عبد الرحمن المقري، به (2) وليس لعبد العزيز عنده سواه. ثم قال: {إلا المصلين} أي: الإنسان من حيث هو متصف بصفات الذم إلا من عصمه الله ووفقه، وهداه إلى الخير ويسر له أسبابه، وهم المصلون {الذين هم على صلاتهم دائمون} قيل: معناه يحافظون على أوقاتهم وواجباتهم. قاله ابن مسعود، ومسروق، وإبراهيم النخعي. وقيل: المراد بالدوام هاهنا السكون والخشوع، كقوله: {قد أفلح المؤمنون الذين هم في صلاتهم خاشعون} [المؤمنون: 1، 2] . قاله عتبة بن عامر. ومنه الماء الدائم، أي: الساكن الراكد. وقيل: المراد بذلك الذين إذا عملوا عملا داوموا عليه وأثبتوه، كما جاء في الصحيح عن عائشة، عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه قال: "أحب الأعمال إلى الله أدومها وإن قل". وفي لفظ: "ما داوم عليه صاحبه"، قالت: وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا عمل عملا داوم عليه. وفي لفظ: أثبته (3) .

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٨/٢٢٦) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

حرم الغنى، فهو فقير لا يسأل. واختلف أهل التأويل في المعني بالحق المعلوم الذي ذكره الله في هذا الموضع، فقال بعضهم: هو الزكاة.

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٢٣/٢٦٩) ↗

التحرير والتنوير

35] إلا المصلين (22) الذين هم على صلاتهم دائمون (23) والذين في أموالهم حق معلوم (24) للسائل والمحروم (25) والذين يصدقون بيوم الدين (26) والذين هم من عذاب ربهم مشفقون (27) إن عذاب ربهم غير مأمون (28) والذين هم لفروجهم حافظون (29) إلا على أزواجهم أو ما ملكت أيمانهم فإنهم غير ملومين (30) فمن ابتغى وراء ذلك فأولئك هم العادون (31) والذين هم لأماناتهم وعهدهم راعون (32) والذين هم بشهاداتهم قائمون (33) والذين هم على صلاتهم يحافظون (34) أولئك في جنات مكرمون (35) استثناء منقطع ناشىء عن الوعيد المبتدأ به من قوله: يود المجرم لو يفتدي من عذاب يومئذ [المعارج: 11] الآية. فالمعنى على الاستدراك. والتقدير: لكن المصلين الموصوفين بكيت وكيت أولئك في جنات مكرمون. فجملة أولئك في جنات مكرمون حيث وقعت بعد إلا المنقطعة وهي بمعنى (لكن) فلها حكم الجملة المخبر بها عن اسم (لكن) المشددة أو عن المبتدأ الواقع بعد (لكن) المخففة وهو ما حققه الدماميني، وإن كان ابن هشام رأى عد الجملة بعد الاستثناء المنقطع في عداد الجمل التي لا محل لها من الإعراب. والكلام استئناف بياني لمقابلة أحوال المؤمنين بأحوال الكافرين، ووعدهم بوعيدهم على عادة القرآن في أمثال هذه المقابلة. وهذه صفات ثمان هي من شعار المسلمين، فعدل عن إحضارهم بوصف المسلمين إلى تعداد خصال من خصالهم إطنابا في الثناء عليهم لأن مقام الثناء مقام إطناب، وتنبيها على أن كل صلة من هذه الصلات الثمان هي من أسباب الكون في الجنات. وهذه الصفات لا يشاركهم المشركون في معظمها بالمرة، وبعضها قد يتصف به المشركون ولكنهم لا يراعونه حق مراعاته باطراد، وذلك حفظ الأمانات والعهد، فالمشرك يحفظ الأمانة والعهد اتقاء مذمة الخيانة والغدر، ومع أحلافه دون أعدائه، والمشرك يشهد بالصدق إذا لم يكن له هوى في الكذب، وإذا خشي أن يوصم بالكذب. وقد غدر المشركون بالمسلمين في عدة حوادث، وغدر بعضهم …

Kitapta devam et ↗