{ وإلى مدين أخاهم شعيبا }... إلى آخر القصة: Yani { ve } Medyen'e, yani bilinen kabileye, nesep bakımından kardeşleri olan Şuayb'ı gönderdik. Şuayb onlara yalnızca Allah'a ibadet etmeyi, Allah'a ortak koşmamayı emrediyordu. Ölçüyü ve tartıyı tam yapmalarını, insanların eşyalarını eksik vermemelerini, yeryüzünde günah işleyerek bozgunculuk yapmamalarını emrediyordu. Bunun için şöyle buyurmuştur: { Islah edilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. Eğer mü'min iseniz, bu sizin için daha hayırlıdır. } Günahları terk etmek, Allah'ın emrine uymak ve O'na yakınlaşmak amacıyla yapılırsa, bu kulun için, Cebbar'ın gazabını ve cehennem azabını gerektiren günahları işlemesinden daha hayırlı ve daha faydalıdır. { Hiçbir yolun başında insanları beklemeyin } yani insanların sık sık kullandığı yollarda oturup insanları o yoldan korkutmayın, oradan geçenleri tehdit etmeyin, { Allah'ın yolundan alıkoymayın } ve oradan hidayete ermek isteyenleri engellemeyin, { yolu eğri görmek istemeyin } yani Allah'ın yolunu eğri kılmak, nefislerinizin arzularına uyarak onu saptırmak istemeyin. Oysa sizin ve başkalarının, Allah'ın kullarını rızasına ve cennetine ulaştırmak için koyduğu yola saygı ve büyüklük göstermesi, onu koruması ve savunması gerekirdi; o yolun yol kesicileri, insanları ondan alıkoyanlar siz olmamalıydınız. Zira bu, Allah'ın nimetine nankörlük etmek ve Allah'a karşı gelmek, en doğru ve en adil yolu eğri göstermek, o yola girenleri de alaya almaktır. { Az iken sizi çoğaltdığını hatırlayın } yani size verdiği eşler, nesil, sağlık gibi nimetlerle sizi çoğalttı; sizi salgın hastalık ya da sizi azaltan hastalıklarla imtihan etmedi, üzerinize sizi yok edecek bir düşman musallat etmedi, sizi yeryüzünde dağıtmadı; aksine toplulukla, rızıkların bolluğuyla ve nesil çokluğuyla nimetlendirdi. { Bozguncuların akıbetinin nasıl olduğuna bakın } çünkü onların topluluklarında dağılmaktan başka bir şey, yurtlarında ise yalnızlık ve yok oluştan başka bir şey bulamazsınız. Onlar güzel bir ad bırakmadılar; bu dünyada lanete uğradılar, kıyamet günü ise rezillik ve utanç daha da ağırdır. { Aranızdan bir kısmı benimle gönderildiğim şeye inandı, bir kısmı ise inanmadı } – inanmayanlar onların çoğunluğudur. { Allah aramızda hükmedinceye kadar sabredin. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır } – yani hakka yardım edip batılı cezalandıracaktır. { Kavminin büyüklük taslayan ileri gelenleri dedi ki } – bunlar onların eşraf ve büyükleridir; nefislerinin arzularına uymuş, zevklerine dalmışlardı. Hak onlara geldiğinde, onu kötü arzularına uygun bulmayınca reddettiler ve ona karşı büyüklük gösterdiler. Peygamberleri Şuayb'a ve onunla birlikte olan zayıf mü'minlere şöyle dediler: { Ey Şuayb! Seni ve seninle iman edenleri kentimizden mutlaka çıkaracağız; yoksa mutlaka bizim dinimize döneceksiniz. } Vahşi güçlerini hakka karşı kullandılar, din, sözleşme ve hak gözetmediler; yalnızca bu bozuk sözü onlara gösteren ahmakça akıllarını ve arzularını gözettiler. Şuayb aleyhisselam onları umarak davet ediyordu; ama şimdi onların şerrinden kurtulamamıştı. Onlara uymadığı takdirde vatanından sürgün edilmekle tehdit ettiler; oysa vatan, kendisi ve onunla birlikte olanların, onlardan daha çok hak ettiği yerdir. { Şuayb dedi ki } onların sözüne şaşırarak: { İstemesek bile mi? } yani biz batıl dinlerinize uyacak mıyız, bu dinlerin batıl olduğunu bilmiyor muyuz? Zira ona yalnızca bir yönüyle rağbeti olan kişi davet edilir; ondan nehyedip ona uyanları kınayan kimseyi ise nasıl davet edebilirsiniz?! { Allah'a karşı büyük bir yalan uydurmuş oluruz eğer Allah'ın bizi ondan kurtarmasından sonra sizin dininize dönersek. } Yani şahit olun ki Allah bizi onun şerrinden kurtardıktan sonra yeniden ona dönersek, Allah'a karşı yalan söylemiş ve iftira etmiş oluruz. Çünkü Allah'a ortak koşandan daha büyük bir iftira olmadığını biliyoruz. O, bir ve tek olan, samed olan, çocuk edinmeyen, eşi olmayan ve mülkünde ortağı bulunmayandır. { Bizim için o dine dönmek olmaz } yani bizim gibilerin oraya dönmesi imkânsızdır, bu muhaldir. Peygamber aleyhisselam onları birçok yönden ümitsizliğe düşürdü: Birincisi, onlara karşı nefret duymaları ve içinde bulundukları şirke buğz etmeleri yönünden. İkincisi, onun dininin batıl olduğunu söylemesi ve onlara uyduğu takdirde kendilerinin yalancı olacağını bildirmesi yönünden. Üçüncüsü, Allah'ın kendilerini ondan kurtardığını itiraf etmeleri yönünden. Dördüncüsü, Allah hidayete erdirdikten sonra tekrar oraya dönmelerinin, şu anki halleri ve kalplerindeki Allah'ı tazim ile O'na kulluk ve O'nun tek ilah olduğu, ibadetin yalnız O'na yakışacağı, müşriklerin ilahlarının en batıl ve en muhal şey olduğu itirafları göz önüne alındığında imkânsız olmasıdır. Allah onlara hakkı batıldan, hidayeti sapıklıktan ayırt edecek akıllar verdiği için bunu bilirler. Allah'ın iradesi ve kulları üzerindeki nafiz iradesi bakımından ise, hiç kimsenin ondan çıkamayacağı, sebepler birbirini tutsa ve güçler uyuşsa bile, kendileri hakkında bir şeyi yapacaklarına veya bırakacaklarına hükmedemeyeceklerini bilirler. Bu yüzden istisna ederek şöyle demiştir: { Ama Rabbimiz Allah dilemedikçe, bizim o dine dönmemiz olmaz. } Yani ne biz ne de başkası, ilmi ve hikmeti ile bağlı olan O'nun dilemesinin dışına çıkamaz. { Rabbimiz her şeyi ilmiyle kuşatmıştır. } Böylece kullara neyin yararlı olduğunu ve onları neye yönlendireceğini bilir. { Allah'a tevekkül ettik. } Yani O'nun bizi doğru yolda sabit kılacağına, bizi cehennem yollarının hepsinden koruyacağına güvendik. Çünkü Allah'a tevekkül eden kişiye Allah yeter ve onun dini ve dünyası işini kolaylaştırır. { Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak ile hükmet. } Yani mazlumu ve hak sahibini, hakka karşı inat eden zalim karşısında destekle. { Sen hükmedenlerin en hayırlısısın. } Allah'ın kullarına fetih vermesi iki türlüdür: İlim fethi, yani hakkı batıldan, hidayeti sapıklıktan ve dosdoğru yol üzerinde olanı, ondan sapmış olandan ayırt etmek. İkincisi, cezalandırmak ve zalimlere azap vermek, salihlere ise kurtuluş ve ikram vermektir. Böylece Allah'tan, aralarında kavimleriyle hak ve adaletle hüküm vermesini, aralarını ayıracak ayet ve ibretleri göstermesini istediler. { Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki } Şuayb'a uymaktan sakındırarak: { Eğer Şuayb'a uyarsanız, o zaman mutlaka ziyana uğrayanlardan olursunuz. } Nefisleri onlara bunu süsledi: Doğruluğa ve hidayete uymakta ziyan ve bedbahtlık varmış. Oysa ziyanın en büyüğü, içinde bulundukları sapıklık ve saptırmaya bağlı kalmakta olduğunu bilmediler; bu ise, azap onlara inince bilindi. { Derken onları sarsıntı yakaladı. } Yani şiddetli deprem. { Sabah olunca yurtlarında diz çökmüş, cansız yığılmış hâlde kaldılar. } Allah onların durumunu bildirerek şöyle buyurmuştur: { Şuayb'ı yalanlayanlar, sanki orada hiç yaşamamış gibi oldular. } Yani bu yurtlarda oturmamış, yerlerinde zevk sürmemiş, gölgelerinde dinlenmemiş, ırmaklarının otlaklarında eğlenmemiş, ağaçlarının meyvelerinden yememiş gibi oldular; azap onları ansızın yakalayıp eğlence, oyun ve lezzet yerinden, keder, bedbahtlık ve cezanın ve derekelerin karar kıldığı yere götürdü. Bu yüzden şöyle buyurdu: { Şuayb'ı yalanlayanlar, onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir. } Yani ziyan onlara özgüdür; çünkü kıyamet gününde dinlerini, nefislerini ve ailelerini kaybettiler. İşte bu, apaçık ziyandır; Şuayb'a uyarsanız ziyana uğrarsınız diyenler değil. Helak olduklarında peygamberleri Şuayb aleyhisselam onlardan yüz çevirdi ve ölümlerinden sonra onları azarlayıp sitem ederek şöyle dedi: { Ey kavmim! Andolsun, Rabbimin risaletini size ulaştırdım, size nasihat ettim; ama nasihatimi kabul etmediniz, irşadıma boyun eğmediniz, bilakis fasık olup azdınız. } Yani onlara hayır gelmişti, ama onu reddettiler; onlara ancak kötülük yakışırdı. Bu yüzden onlar için üzülmek gerekmez; bilakis onların helak olmasına ve yok edilmesine sevinmek gerekir. Allah'ım! Rüsvaylık ve utançtan Sana sığınırız. Kendilerine en çok nasihat eden kişinin bile kendisinden uzaklaştığı bir hale gelmelerinden daha büyük bir bedbahtlık ve azap olabilir mi?!