سورة الأعراف · الآية ٦٤
﴿فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ﴾
Fakazzabûhu fa ancai nâhu vallazîna ma’ahû fil fulki va ağraknal lazîna kazzabû bi âyâtinâ innahum kânû kavman ’amîn
“Onu yalanladılar; biz de onu ve gemide beraberinde olanları kurtardık, ayetlerimizi yalan sayanları suda boğduk, çünkü onlar kör bir milletti”
Al-A'raf 7:64 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
{ لقد أرسلنا نوحا إلى قومه } Bu kıssaya kadar… Allah Teâlâ, tevhidinin delillerinden epeyce bir kısmını zikrettikten sonra, bunu, tevhide davet eden peygamberlerin ve onların bu tevhidi inkâr eden ümmetleriyle yaşadıklarını anlatarak pekiştirdi. Allah'ın tevhid ehlini nasıl desteklediğini, onlara karşı inatlaşan ve boyun eğmeyenleri nasıl helak ettiğini ve peygamberlerin davetinin nasıl tek bir din ve tek bir inanç üzerinde birleştiğini bildirdi. Nûh hakkında -ki o, peygamberlerin ilkidir- şöyle buyurdu: { Andolsun, Nûh'u kavmine gönderdik } Putlara tapındıkları bir dönemde, onları yalnız Allah'a ibadete davet etmek üzere. { Dedi ki } onlara: { Ey kavmim! Allah'a ibadet edin } yani yalnız O'na. { Ondan başka hiçbir ilahınız yoktur } çünkü O yaratan, rızık veren ve bütün işleri tedbir eden Allah'tır; O'ndan başkası ise yaratılmış ve tedbir edilmiş olup işlerden hiçbir şeye sahip değildir. Sonra, kendisine itaat etmezlerse Allah'ın azabıyla onları korkuttu ve şöyle dedi: { Gerçekten ben, sizin üzerinize büyük bir günün azabından korkuyorum } Bu, Nûh aleyhisselamın onlara karşı nasihati ve şefkatindendir. Onlar için ebedî azaptan ve sürekli bir mutsuzluktan korkmuştur. Nitekim diğer peygamber kardeşleri de halka, anne babalarının şefkatinden daha büyük bir şefkatle acırlar. Bu sözü söyleyince, ona en çirkin cevabı verdiler. { Kavminin ileri gelenleri dedi ki } yani, hakka büyüklenmeye ve peygamberlere boyun eğmemeye alışmış olan, zengin ve önder olan ileri gelenler: { Biz seni açık bir sapkınlık içinde görüyoruz } Allah onları kahretsin; boyun eğmemeleri yetmemiş, ona karşı büyüklenmişler, onu en ağır biçimde kötülemişler, onu sapıklıkla nitelemişler ve sapıklığı sıradan bir sapıklık olarak bırakmayıp herkese açık, apaçık bir sapıklık saymışlardır. Bu, inatçılığın en büyük türlerindendir; en zayıf akıllı insanlar üzerinde bile tutmaz. Bu sıfat, eliyle yonttuğu ve şekil verdiği, işitmeyen, görmeyen ve kendilerine hiçbir fayda sağlamayan cansız putlara gelip, onları göklerin ve yerin yaratıcısının yerine koyan ve onlara çeşitli yakınlık ibadetleri sunan Nûh kavmine uygundur. Eğer onların, kendileri aleyhine Allah'ın hüccetinin kâim olduğu bir akılları olmasaydı, deliler onlardan daha doğru yolda sayılırdı; hatta onlar, delilerden daha doğru ve daha akıllıdırlar. Nûh da onlara yumuşak bir cevap verdi ve bunun yanında onlara karşı nazik davrandı; belki boyun eğerler diye şöyle dedi: { Ey kavmim! Bende sapıklık yoktur } yani, hiçbir yönden hiçbir meselede sapık değilim; ben hidayet üzere bir hidayet sahibiyim. Hatta onun aleyhisselamın hidayeti, ulu'l-azm peygamber kardeşlerinin hidayeti cinsindendir; hidayetlerin en yücesi, en mükemmeli ve en tamamı olan tam ve kâmil risalet hidayetidir. Bu yüzden şöyle buyurdu: { Lakin ben âlemlerin Rabbi tarafından bir elçiyim } yani, benim Rabbim, sizin Rabbiniz ve bütün yaratılmışların Rabbi olan; bütün yaratılmışları çeşitli terbiyelerle terbiye eden, ve bu terbiyenin en büyüklerinden biri de kullarına, onları salih amellere, faziletli ahlaka ve güzel itikatlara emreden, bunların zıtlarından da alıkoyan elçiler göndermesi olan Rab'bin elçisiyim. Bu yüzden şöyle buyurdu: { Size Rabbimin risaletlerini tebliğ ediyorum ve size öğütte bulunuyorum } yani, benim görevim, size O'nun tevhidini, emir ve yasaklarını açıklayarak tebliğ etmek; bunu size öğüt ve şefkat yoluyla yapmaktır. { Ve Allah'tan sizin bilmediklerinizi biliyorum } Bu nedenle, bilseydiniz, bana itaat etmeniz ve emrime boyun eğmeniz gerekirdi. { Yoksa size, aranızdan bir adam aracılığıyla Rabbinizden bir öğüt gelmesine mi şaşıyorsunuz? } yani, şaşılmaması gereken bir durum karşısında nasıl şaşıyorsunuz? Size, sizden biri olan, gerçekliğini, doğruluğunu ve halini bildiğiniz bir adam aracılığıyla hatırlatma, öğüt ve nasihat gelmiş olması, kabul ile karşılanması gereken, Allah'ın size lütfu, iyiliği ve ihsanıdır. { Sizi uyarsın, Allah'a karşı gelmekten sakınasınız ve belki merhamete erişirsiniz } sözü de şu anlama gelir: Sizi acı azapla uyarsın; siz de Allah'a takvayı hem zahir hem batın olarak uygulayarak kurtuluşa erdiren sebepleri yerine getirirsiniz; böylece Allah'ın geniş rahmetine nail olursunuz. Ancak bunlar onlarda fayda vermedi ve başarılı olamadı. { Onu yalanladılar. Biz de onu ve beraberindekileri gemide kurtardık } yani, Allah'ın Nûh aleyhisselama yapmasını emrettiği, her türden hayvandan çift çift almasını ve ehlini ve kendisiyle birlikte iman edenleri yüklemesini vahyettiği gemi; onları oraya yükledi ve Allah onları onunla kurtardı. { Ayetlerimizi yalanlayanları da suda boğduk. Çünkü onlar kör bir topluluktular } yani hidayetten kör; hakkı görmüş olsalar da, Allah onlara Nûh'un eliyle, akıl sahiplerinin iman edeceği apaçık ayetler göstermişti. Yine de onunla alay ettiler, onunla alay edip inkâr ettiler.
Arapça metin
{ لقد أرسلنا نوحا إلى قومه } إلى آخر القصة لما ذكر تعالى من أدلة توحيده جملة صالحة، أيد ذلك بذكر ما جرى للأنبياء الداعين إلى توحيده مع أممهم المنكرين لذلك، وكيف أيد الله أهل التوحيد، وأهلك من عاندهم ولم ينقد لهم، وكيف اتفقت دعوة المرسلين على دين واحد ومعتقد واحد، فقال عن نوح - أول المرسلين -: { لقد أرسلنا نوحا إلى قومه } يدعوهم إلى عبادة الله وحده، حين كانوا يعبدون الأوثان { فقال } لهم: { ياقوم اعبدوا الله } أي: وحده { ما لكم من إله غيره } لأنه الخالق الرازق المدبر لجميع الأمور، وما سواه مخلوق مدبر، ليس له من الأمر شيء، ثم خوفهم إن لم يطيعوه عذاب الله، فقال: { إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم } وهذا من نصحه عليه الصلاة والسلام وشفقته عليهم، حيث خاف عليهم العذاب الأبدي، والشقاء السرمدي، كإخوانه من المرسلين الذين يشفقون على الخلق أعظم من شفقة آبائهم وأمهاتهم، فلما قال لهم هذه المقالة، ردوا عليه أقبح رد. { قال الملأ من قومه } أي: الرؤساء الأغنياء المتبوعون الذين قد جرت العادة باستكبارهم على الحق، وعدم انقيادهم للرسل، { إنا لنراك في ضلال مبين } فلم يكفهم - قبحهم الله - أنهم لم ينقادوا له، بل استكبروا عن الانقياد له، وقدحوا فيه أعظم قدح، ونسبوه إلى الضلال، ولم يكتفوا بمجرد الضلال حتى جعلوه ضلالا مبينا، واضحا لكل أحد. وهذا من أعظم أنواع المكابرة، التي لا تروج على أضعف الناس عقلا، وإنما هذا الوصف منطبق على قوم نوح، الذين جاؤوا إلى أصنام قد صوروها ونحتوها بأيديهم، من الجمادات التي لا تسمع ولا تبصر، ولا تغني عنهم شيئا، فنزلوها منزلة فاطر السماوات، وصرفوا لها ما أمكنهم من أنواع القربات، فلولا أن لهم أذهانا تقوم بها حجة الله عليهم لحكم عليهم بأن المجانين أهدى منهم، بل هم أهدى منهم وأعقل، فرد نوح عليهم ردا لطيفا، وترقق لهم لعلهم ينقادون له فقال: { يقوم ليس بي ضللة } أي: لست ضالا في مسألة …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
من الكافرين، كما قال تعالى: {إنا لننصر رسلنا [والذين آمنوا في الحياة الدنيا ويوم يقوم الأشهاد * يوم لا ينفع الظالمين معذرتهم ولهم اللعنة] ولهم سوء الدار (1) } [غافر:51، 52] وهذه سنة الله في عباده في الدنيا والآخرة، أن العاقبة (2) للمتقين والظفر والغلب لهم، كما أهلك قوم نوح [عليه االسلام] (3) بالغرق ونجى نوحا وأصحابه المؤمنين. قال مالك، عن زيد بن أسلم: كان قوم نوح قد ضاق بهم السهل والجبل. وقال عبد الرحمن بن زيد بن أسلم: ما عذب الله قوم نوح [عليه السلام] (4) إلا والأرض ملأى بهم، وليس بقعة من الأرض إلا ولها مالك وحائز. وقال ابن وهب: بلغني عن ابن عباس: أنه نجا مع نوح [عليه السلام] (5) في السفينة ثمانون رجلا أحدهم "جرهم"، وكان لسانه عربيا. رواهن (6) ابن أبي حاتم. وقد روي هذا الأثر الأخير من وجه آخر متصلا عن ابن عباس، رضي الله عنهما. يقول تعالى: وكما أرسلنا إلى قوم نوح نوحا، كذلك أرسلنا إلى عاد أخاهم هودا. قال محمد بن إسحاق: هم [من] (1) ولد عاد بن إرم بن عوص بن سام بن نوح. قلت: وهؤلاء هم عاد الأولى، الذين ذكرهم الله [تعالى] (2) وهم أولاد عاد بن إرم الذين كانوا يأوون إلى العمد في البر، كما قال تعالى: {ألم تر كيف فعل ربك بعاد * إرم ذات العماد * التي لم يخلق مثلها في البلاد} [الفجر:6-8] وذلك لشدة بأسهم وقوتهم، كما قال تعالى: {فأما عاد فاستكبروا في الأرض بغير الحق وقالوا من أشد منا قوة أولم يروا أن الله الذي خلقهم هو أشد منهم قوة وكانوا بآياتنا يجحدون} [فصلت:15] . وقد كانت مساكنهم باليمن بالأحقاف، وهي جبال الرمل.
تفسير الطبري (جامع البيان)
ولجوا في طغيانهم يعمهون، فأنجاه الله في الفلك والذين معه من المؤمنين به. وكانوا بنوح عليه السلام ثلاث عشرة
التحرير والتنوير
… هو هدي واضح لفائدتكم بتحذيركم من العقوبة، وإرشادكم إلى تقوى الله، وتقريبكم من رحمته. وقد رتبت الجمل على ترتيب حصول مضمونها في الوجود، فإن الإنذار مقدم لأنه حمل على الإقلاع عما هم عليه من الشرك أو الوثنية، ثم يحصل بعده العمل الصالح فترجى منه الرحمة. والإنذار تقدم عند قوله تعالى: إنا أرسلناك بالحق بشيرا ونذيرا في سورة البقرة [119] . والتقوى تقدم عند قوله تعالى: هدى للمتقين في أول سورة البقرة ومعنى (لعل) تقدم في قوله تعالى: لعلكم تتقون في سورة البقرة [21] . والرحمة تقدمت عند قوله تعالى: الرحمن الرحيم في سورة الفاتحة [3] . [64] فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64) وقع التكذيب من جميع قومه: من قادتهم، ودهمائهم، عدا بعض أهل بيته ومن آمن به عقب سماع قول نوح، فعطف على كلامه بالفاء أي صدر منهم قول يقتضي تكذيب دعوى أنه رسول من رب العالمين يبلغ وينصح ويعلم ما لا يعلمون، فصار تكذيبا أعم من التكذيب الأول، فهو بالنسبة للملأ يؤول إلى معنى الاستمرار على التكذيب، وبالنسبة للعامة تكذيب أنف، بعد سماع قول قادتهم وانتهاء المجادلة بينهم وبين نوح، فليس الفعل مستعملا في الاستمرار كما في قوله تعالى: يا أيها الذين آمنوا آمنوا بالله [النساء: 136] إذ لا داعي إليه هنا، وضمير الجمع عائد إلى القوم، والفاء في قوله: فأنجيناه للتعقيب، وهو تعقيب عرفي: لأن التكذيب حصل بعده الوحي إلى نوح بأنه لن يؤمن من قومه إلا من قد آمن، ولا يرجى زيادة مؤمن آخر، وأمره بأن يدخل الفلك ويحمل معه من آمن إلى آخر ما قصه الله في سورة هود. وقدم الإخبار بالإنجاء على الإخبار بالإغراق، مع أن مقتضى مقام العبرة تقديم الإخبار بإغراق المنكرين، فقدم الإنجاء للاهتمام بإنجاء المؤمنين وتعجيلا لمسرة السامعين من المؤمنين بأن عادة الله إذا أهلك المشركين أن ينجي الرسول والمؤمنين، فلذلك …