Yani: Cehennem ehli, azabın en şiddetli noktasına ulaştığında ve aşırı açlık ile yakıcı susuzluk kendilerine dokunduğunda, Cennet ehline seslenir ve onlardan yardım isteyerek derler ki: {Bize biraz su ya da Allah'ın size rızık olarak verdiği yiyeceklerden bir şey ulaştırın.} Cennet ehli de onlara şöyle cevap verir: {Allah bu ikisini kâfirlere haram kılmıştır.} Yani Cennetin suyunu ve yiyeceğini onlara yasaklamıştır. Bu, Allah'ın ayetlerini inkâr etmelerinin ve kendilerine dosdoğru olmaları emredilen, doğru olmaları halinde büyük mükâfat va'dedilen dinlerini almaları karşılığında bir cezadır. {Oyun ve eğlence edinmişlerdir.} Yani kalpleri ondan gafil kalmış, ondan yüz çevirmiş, onu alay konusu yapmışlardır; ya da dinlerini oyun ve eğlenceyle değiştirmiş, dosdoğru dinin yerine bunu almışlardır. {Dünya hayatı onları aldatmıştı.} Süslerine, göz alıcı görünüşüne ve tutkunlarının çokluğuna kapılarak ona güvenmiş, ondan memnun olmuş, sevinmiş ve ahiretten yüz çevirip onu unutmuşlardır. {Bugün biz de, bu günlerine kavuşmayı unuttukları gibi onları unutacağız.} Yani onları azap içinde bırakacağız. Sanki yalnızca dünya için yaratılmışlar, önlerinde ne bir hesap ne de bir karşılık yokmuş gibidirler. {Ayetlerimizi inkâr ediyorlardı.} Oysa bu inkârları Allah'ın ayetlerinde ve açık delillerinde bir eksiklik olduğundan değildir. Aksine, {Onlara bir kitap getirdik, onu bilgiyle açıkladık.} Yani kullara her zaman ve her yerde ihtiyaç duyacakları bütün hususları, neyin kendilerine uygun olup neyin olmadığını, Allah'ın bilgisiyle açıklamışızdır. Bu açıklama, kulların hallerinden habersiz, işleri bilmeyen birinin açıklaması gibi değildir; öyle olsaydı bazı durumları bilmediği için uygunsuz bir hüküm verebilirdi. Bilakis bu açıklama, ilmi her şeyi kuşatan ve rahmeti her şeyi kapsayan Allah'ın açıklamasıdır. {İman eden bir topluluk için hidayet ve rahmettir.} Yani bu kitapla iman edenler sapıklıktan hidayet bulur, hakkın ve batılın, sapıklığın ve doğruluğun ayrımını yaparlar. Ayrıca onlar için rahmet de, yani dünya ve ahirette hayır ve mutluluk da elde ederler; böylece sapıklık ve bedbahtlık onlardan uzaklaşır. Azabı hak olanlar ise bu büyük kitaba iman etmemiş, onun emir ve yasaklarına boyun eğmemişlerdir. Dolayısıyla onlarda, Kur'an'ın haber verdiği şeyin başlarına gelmesini hak etmekten başka bir çare kalmamıştır. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Onlar, sadece onun te'vilini (gerçekleşmesini) mi bekliyorlar?} Yani haber verdiği şeyin vuku bulmasını. Nitekim Yusuf aleyhisselam, rüyası gerçekleştiğinde şöyle demişti: [Yusuf: 100] "Bu, daha önceki rüyamın tabiridir." {Te'vilinin geldiği gün, daha önce onu unutmuş olanlar derler ki:} Geçmişteki hallerine pişman ve üzüntülü olarak, günahlarının bağışlanması için şefaat arayarak ve peygamberlerin haber verdiklerini kabul ederek: {Rabbimizin elçileri gerçekle geldi. Bize şefaat edecek kimse var mı ki bize şefaat etsin, ya da dünyaya geri döndürülsek de daha önce yaptığımızdan başka şeyler yapsak?} Oysa dünyaya dönme vaktinin geçmesi çoktan olmuştur. [Müddessir: 48] "Artık şefaat edenlerin şefaati onlara fayda vermez." Onların dünyaya döndürülmeyi istemeleri, yapmış oldukları işlerden başka iş yapmak için olsa da, bu bir yalandır. Maksatları, başlarına gelen azabı savuşturmaktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: [En'am: 28] "Döndürülseler bile, yine kendilerine yasaklanana dönerler. Şüphesiz onlar yalancıdırlar." {Kendi nefislerini ziyan ettiler.} Kâr etme imkânını elden kaçırıp helak yoluna girdikleri için böyle olmuştur. Bu, mal, eşya veya çocuk kaybı gibi değildir; bu, musibeti telafi edilemeyen bir kayıptır. {Uydurdukları şeyler de yanlarından kayboldu.} Yani dünyada nefislerinin kendilerine vaat ettiği ve şeytanın kendilerine söz verdiği şeyler, hesaplarında hiç olmayan bir sona vardılar; batıllıkları ve sapıklıkları ortaya çıktı, peygamberlerin getirdiklerinin doğruluğu anlaşıldı.