البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الأعراف · الآية ٤٣

﴿وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ ۖ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ ۖ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ۖ وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ﴾

Va naza’nâ mâ fî sudûrihim min ğillin tacrî min tahtihimul anhâru va kâlul hamdu lillâhil lazî hadânâ lihâza va mâ kunna linahtadiya lav lâ ann hadânal lâhu lakad câ’at rusulu rabbinâ bilhakk va nûdû an tilkumul cannnatu ûristumûhâ bimâ kuntum ta’malûn

“Cennette altlarından ırmaklar akarken gönüllerinden kini çıkarıp atarız. "Bizi buraya eriştiren Allah'a hamdolsun. Eğer Allah bizi doğru yola iletmeseydi, biz doğru yolu bulamazdık. And olsun ki Rabbimizin peygamberleri bize gerçeği getirmiştir" derler. Onlara, "İşlediğinize karşılık işte mirasçısı olduğunuz cennet" diye seslenilir”

Al-A'raf 7:43 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, zalim ve isyankâr olanların azabını zikredince, itaat edenlerin sevabını anlatarak şöyle buyurdu: {Iman edenler} yani kalpleriyle inanan, {ve salih ameller işleyenler} yani azalarıyla amel edenler. Böylece iman ile ameli, zahir amelleri ile batın amelleri, vacipleri yerine getirmeyi ile haramlardan sakınmayı bir arada toplamış oldular. {Ve salih ameller işlediler} sözü, vacip ve müstehap olan bütün salih amelleri kapsayan genel bir ifadedir. Bunlardan bazıları kulun gücünün yetmeyeceği şeyler de olabilir. Bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurdu: {Biz hiç kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemeyiz.} Yani, kişinin takati dayanabileceği miktar kadar; kudretinin yetmeyeceği bir şey de yüklenmez. Bu durumda kişinin üzerine düşen, gücü yettiği ölçüde Allah'a karşı takva sahibi olmasıdır. Başkalarının yapabildiği bazı vacipleri yapmaktan âciz kalırsa, o vacipler ondan düşer. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Bakara: 286] "Allah, hiçbir nefse gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez." [Talâk: 7] "Allah, hiçbir nefse verdiğinden fazlasını yüklemez." [Hac: 78] "Dinde üzerinize bir güçlük yüklemedi." [Teğâbün: 19] "Gücünüz yettiğince Allah'a karşı takva sahibi olun." Demek ki âcizlik halinde vacip kalmaz, zaruret halinde de haram kalmaz. {İşte onlar} yani iman ve salih amelle nitelenenler {cennet ehli olanlardır, orada ebedî kalacaklardır.} Yani oradan ayrılmak istemezler ve ondan başka bir yer aramazlar; çünkü orada, nihai arzuların bile ulaşamayacağı türlü türlü lezzetleri ve arzu edilen her çeşit nimeti görürler, bundan daha üstünü de aranmaz. {Ve onların göğüslerindeki kini çekip çıkarırız.} Bu, Allah'ın cennet ehline olan cömertliğinin ve ihsanının bir parçasıdır. Kalplerinde var olan kin ve aralarındaki rekabet duygusu, Allah tarafından kökünden sökülüp giderilir; böylece birbirini seven kardeşler, samimi dostlar olurlar. Allah Teâlâ şöyle buyurur: [Hicr: 47] "Göğüslerindeki kini çekip çıkarırız; karşılıklı koltuklarda, kardeşçesine yüz yüze otururlar." Allah, onlara öyle bir ikram yaratır ki, her biri bundan sevinç ve mutluluk duyar; içinde bulundukları nimetten daha üstün bir nimet olmadığını görürler. Bu sebeple kıskançlıktan ve birbirine buğzetmekten emin olurlar, çünkü bunun sebepleri ortadan kalkmıştır. {Altlarından ırmaklar akar} sözü ise, onların bu ırmakları dilediği yerde, dilediği gibi akıtacakları anlamına gelir. Dilerlerse köşklerin arasında, dilerlerse o yüksek odalarda, dilerlerse cennet bahçelerinde, o parlak bahçelerin altından, kanalsız akan ırmaklar ve sınırı olmayan bolluklar içinde olurlar. {Ve} Allah'ın kendilerine verdiği nimetleri ve ikramları gördüklerinde {dediler ki: Bizi buna ileten Allah'a hamd olsun.} Yani bize lütufta bulunup kalplerimize ilham etti, biz de ona inandık ve bu yurda ulaştıran amellere boyun eğdik. Allah, imanımızı ve amellerimizi bize korudu, sonunda bizi bu yurda ulaştırdı. Ne güzel bir Rab; bizi nimetlerle başlattı ve sayılamayacak, sayanların sayamayacağı zahirî ve batınî nimetleri bize bağışladı. {Eğer Allah bizi hidayete erdirmeseydi, biz hidayete ermezdik.} Yani, Allah'ın hidayeti ve peygamberlerine uymamızı nasip etmesi olmasaydı, bizim nefslerimizde hidayete yatkınlık bulunmazdı. {Andolsun, Rabbimizin elçileri hakla geldi.} Yani nimetlerle, peygamberlerin haber verdiği o nimetin içinde bulundukları anda, onlar için ilim yakini olan şey hak yakini hâline geldi. Dediler ki: Gerçekten doğruladık ve peygamberlerin bize vaat ettiğini gördük; getirdikleri her şeyin hak yakini olduğunu, bunda hiçbir şüphe ve karışıklık bulunmadığını anladık. {Ve onlara şöyle seslenilir} onları tebrik ve ikram etmek, onlara selam ve saygı göstermek için: {İşte bu, yaptıklarınıza karşılık size miras olarak verilen cennettir.} Yani siz onun varisleri oldunuz ve o size bir mülk olarak verildi. Kâfirlerin payı ateş olduğu için, onu size miras olarak verdik. {Yaptıklarınızın karşılığı olarak.} Selefin bazıları şöyle demiştir: "Cennet ehli, Allah'ın affıyla ateşten kurtulmuş, Allah'ın rahmetiyle cennete girmiş, makamları paylaşıp salih amelleriyle onlara varis olmuşlardır; bu da Allah'ın rahmetindendir, hatta rahmetinin en üstün çeşitlerindendir."

Arapça metin

لما ذكر الله تعالى عقاب العاصين الظالمين، ذكر ثواب المطيعين فقال: { والذين آمنوا } بقلوبهم { وعملوا الصالحات } بجوارحهم، فجمعوا بين الإيمان والعمل، بين الأعمال الظاهرة والأعمال الباطنة، بين فعل الواجبات وترك المحرمات، ولما كان قوله: { وعملوا الصالحات } لفظا عاما يشمل جميع الصالحات الواجبة والمستحبة، وقد يكون بعضها غير مقدور للعبد، قال تعالى: { لا نكلف نفسا إلا وسعها } أي: بمقدار ما تسعه طاقتها، ولا يعسر على قدرتها، فعليها في هذه الحال أن تتقي الله بحسب استطاعتها، وإذا عجزت عن بعض الواجبات التي يقدر عليها غيرها سقطت عنها، كما قال تعالى: لا يكلف الله نفسا إلا وسعها [البقرة: 286] لا يكلف الله نفسا إلا مآ آتاها [الطلاق: 7] وما جعل عليكم في الدين من حرج [الحج: 78] فاتقوا الله ما استطعتم [التغابن: 19] فلا واجب مع العجز، ولا محرم مع الضرورة. { أولئك } أي: المتصفون بالإيمان والعمل الصالح { أصحاب الجنة هم فيها خالدون } أي: لا يحولون عنها ولا يبغون بها بدلا، لأنهم يرون فيها من أنواع اللذات وأصناف المشتهيات ما تقف عنده الغايات، ولا يطلب أعلى منه. { ونزعنا ما في صدورهم من غل } وهذا من كرمه وإحسانه على أهل الجنة، أن الغل الذي كان موجودا في قلوبهم، والتنافس الذي بينهم، أن الله يقلعه ويزيله حتى يكونوا إخوانا متحابين، وأخلاء متصافين. قال تعالى: ونزعنا ما في صدورهم من غل إخونا على سرر متقبلين [الحجر: 47] ويخلق الله لهم من الكرامة ما به يحصل لكل واحد منهم الغبطة والسرور، ويرى أنه لا فوق ما هو فيه من النعيم نعيم. فبهذا يأمنون من التحاسد والتباغض، لأنه قد فقدت أسبابه. وقوله: { تجري من تحتهم الأنهر } أي: يفجرونها تفجيرا، حيث شاؤوا، وأين أرادوا، إن شاؤوا في خلال القصور، أو في تلك الغرف العاليات، أو في رياض الجنات، من تحت تلك الحدائق الزاهرات أنهار تجري في غير أخدود، وخيرات ليس لها حد محدود { و } …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

وقد روى أبو إسحاق، عن عاصم، عن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب نحوا من ذلك (1) كما سيأتي في قوله تعالى: {وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا} [الزمر: 73] إن شاء الله، وبه الثقة وعليه التكلان. وقال قتادة: قال علي، رضي الله عنه: إني لأرجو أن أكون أنا وعثمان وطلحة والزبير من الذين قال الله تعالى فيهم: {ونزعنا ما في صدورهم من غل} رواه ابن جرير. وقال عبد الرزاق: أخبرنا ابن عيينة، عن إسرائيل قال: سمعت الحسن يقول: قال علي: فينا والله أهل بدر نزلت: {ونزعنا ما في صدورهم من غل} (2) وروى النسائي وابن مردويه -واللفظ له -من حديث أبي بكر بن عياش، عن الأعمش، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "كل أهل الجنة يرى مقعده من النار فيقول: لولا أن الله هداني، فيكون له شكرا. وكل أهل النار يرى مقعده من الجنة فيقول: لو أن الله هداني فيكون له حسرة" (3) ولهذا لما أورثوا مقاعد أهل النار من الجنة نودوا: {أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون} أي: بسبب أعمالكم نالتكم الرحمة فدخلتم الجنة، وتبوأتم منازلكم بحسب أعمالكم. وإنما وجب الحمل على هذا لما ثبت في الصحيحين عن رسول الله صلى الله عليه وسلم: "واعلموا أن أحدكم (4) لن يدخله عمله الجنة". قالوا: ولا أنت يا رسول الله؟ قال: "ولا أنا، إلا أن يتغمدني الله برحمة منه وفضل" (5) يخبر تعالى بما يخاطب أهل الجنة أهل النار إذا استقروا في منازلهم، وذلك على وجه التقريع والتوبيخ: {أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا [فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا] } (1) أن" هاهنا مفسرة للقول المحذوف، و"قد" للتحقيق، أي: قالوا لهم: {قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم} كما أخبر تعالى في سورة "الصافات" عن الذي كان له قرين من الكفار: {فاطلع

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٣/٤١٦) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٠/١٩٧) ↗

التحرير والتنوير

… من المواهي، كان معنى كون الله مالك الملك أنه المالك لتصريف الملك، أي لإعطائه، وتوزيعه، وتوسيعه، وتضييقه، فهو على تقدير مضاف في المعنى. والتعريف في الملك الثاني والثالث للجنس، دون استغراق أي طائفة وحصة من جنس الملك، والتعويل في الفرق بين مقدار الجنس على القرائن. ولذلك بينت صفة مالك الملك بقوله: تؤتي الملك من تشاء وتنزع الملك ممن تشاء [آل عمران: 26] فإن إيتاءه ونزعه مقول عليه بالتشكيك: إيجابا، وسلبا، وكثرة وقلة. والنزع: حقيقة إزالة الجرم من مكانه: كنزع الثوب، ونزع الماء من البئر، ويستعار لإزالة الصفات والمعاني كما قال تعالى: ونزعنا ما في صدورهم من غل [الأعراف: 43] بتشبيه المعنى المتمكن بالذات المتصلة بالمكان، وتشبيه إزالته بالنزع، ومنه قوله هنا: تنزع الملك أي تزيل وصف الملك ممن تشاء. وقوله: بيدك الخير تمثيل للتصرف في الأمر لأن المتصرف يكون أقوى تصرفه بوضع شيء بيده، ولو كان لا يوضع في اليد، قال عنترة بن الأخرس المعني الطائي: فما بيديك خير أرتجيه ... وغير صدودك الخطب الكبير وهذا يعد من المتشابه لأن فيه إضافة اليد إلى ضمير الجلالة، ولا تشابه فيه: لظهور

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٣/٢١٣) ↗