Allah Teâlâ Peygamberine şöyle buyuruyor: {Onlara, kendisine âyetlerimizi verdiğimiz kimsenin haberini oku.} Yani: Ona Allah'ın kitabını öğrettik; o da büyük bir âlim ve derin bilgili bir hâkim oldu. {Ama o, onlardan sıyrıldı, şeytan da onu peşine taktı.} Yani: Allah'ın âyetleriyle hakiki anlamda bilgi sahibi olmanın gereğinden sıyrıldı. Çünkü bu bilgiye sahip olan kimse, güzel ahlâk ve iyi amellerle donanır, en yüksek derecelere ve en üstün makamlara yükselir. Fakat o, bu kitabı arkasına attı, kitabın emrettiği ahlâkı bıraktı ve onu elbiseyi çıkarır gibi üzerinden çıkardı. Ondan sıyrılınca şeytan onu peşine taktı; yani o, korunaklı kaledan çıktığında şeytan ona musallat oldu, aşağıların en aşağısına indi ve şeytan onu günahlara sürükleyip durdu. {Böylece azgınlardan oldu.} Doğru yolda yürüyen ve irşad edilenlerden olduğu hâlde... Bunun sebebi, Allah Teâlâ'nın onu bu kuldan yüz çevirip nefsine bırakmasıdır. Bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurdu: {Dileseydik, onu bu âyetlerle yükseltirdik.} Yani onu bunlara göre amel etmeye muvaffak kılardık; böylece dünyada ve âhirette yükselir, düşmanlarına karşı korunurdu. {Fakat o, yere saplandı,} yani alçak şehvetlere ve dünyevî maksatlara yöneldi; bu da hızlanıp dayanıklı kılan bir sebebi getirdi. {Hevâsına uydu} ve efendisinin itaatini terk etti. {Onun durumu, köpeğe benzer: Üzerine yürürsen dil sarkıtır, bırakırsan da dil sarkıtır.} Yani her hâlde dilini sarkıtıp soluyan köpek gibidir; dünyaya aşırı düşkünlüğü ve kalbinin ona bağlılığı yüzündendir, dünyadan hiçbir şey onun ihtiyacını gidermez. {Bu, âyetlerimizi yalanlayan kavmin misalidir.} Allah onlara âyetlerini ulaştırdıktan sonra da onlar boyun eğmediler, aksine onları yalanladılar ve reddettiler; Allah katında alçak olmaları ve Allah'tan bir hidayet olmaksızın hevâlarına uymaları yüzündendir. {Öyleyse kıssaları anlat, belki düşünürler.} Misaller, ibret ve âyetler üzerinde düşünsünler diye. Düşündüklerinde bilirler, bildiklerinde de amel ederler. {Âyetlerimizi yalanlayan ve kendilerine zulmeden kavmin misali ne kötüdür!} Yani Allah'ın âyetlerini yalanlayan ve çeşitli günahlarla nefsine zulmeden kimselerin misali ne kötü ve çirkindir; onların misali kötü bir misaldir. Allah'ın kendisine âyetlerini verdiği bu kişi, belirli bir şahıs olabilir; Allah'ın zikrettiği durum ondan vuku bulmuş ve Allah kıssasını kulları için bir uyarı olarak anlatmıştır. Ayrıca bu ifadenin bir cins ismi olduğu, Allah'ın âyetlerini verdiği ve ondan sıyrılan herkesi kapsadığı da ihtimal dahilindedir. Bu âyetlerde bilgiyle amel etmeye teşvik vardır; bu, Allah'tan sahibine bir yükseliş ve şeytandan bir koruma olduğu gibi, bilgiyle amel etmemenin de aşağıların en aşağısına inmek, şeytanın ona musallat olması olduğu konusunda bir uyarıdır. Ayrıca hevâya uymanın ve kulun şehvetlere saplanmasının Allah'tan yüz çevirmeye sebep olduğu bildirilmiştir. Sonra Allah Teâlâ, hidayet ve dalâletin yalnızca kendisinin elinde olduğunu bildirerek şöyle buyurdu: {Allah kimi hidayete erdirirse,} yani onu hayırlara muvaffak kılar, mekruhlardan korur ve bilmediğini öğretirse, {işte o, gerçekten hidayete erenlerdir,} çünkü Allah'ın hidayetini tercih etmiştir. {Kimi de saptırırsa,} yani onu terk eder ve hayra muvaffak kılmazsa, {işte onlar, kıyamet günü kendilerine ve ailelerine ziyan edenlerdir.} İşte bu, apaçık bir ziyandır.