البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الحاقة · الآية ٤٩

﴿وَإِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنْكُمْ مُكَذِّبِينَ﴾

Va inna lana’lamu anna minkum mukazzibîn

“İçinizde yalanlayanlar bulunduğunu şüphesiz bilmekteyiz”

Al-Haqqah 69:49 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah, insanların gördüğü ve göremediği bütün şeylere yemin etmiştir. Bu yeminin kapsamına bütün yaratılmışlar girer; hatta Allah'ın kendi yüce zâtı da bu kapsamdadır. Yemin, Resûl'ün getirdiği bu Kur'an-ı Kerîm'le ilgili olarak onun doğruluğunu ve Resûlün, Allah'tan kendisine bildirileni tebliğ ettiğini ifade etmektedir. Allah, Resûlünü düşmanlarının ona attığı "şair" veya "sihirbaz" iftirasından tenzih etmiştir. Onları bu söylemlere sevk eden şey, iman etmemeleri ve düşünüp öğüt almamalarıdır. Eğer iman edip düşünseler, kendilerine fayda ve zarar verecek olanı bilirlerdi. Bunun bir yolu, Muhammed ﷺ'in durumuna bakmaları, onun vasıf ve ahlâkını incelemeleridir. O zaman güneş gibi apaçık bir gerçeği görürlerdi: Muhammed ﷺ gerçekten Allah'ın Resûlüdür ve getirdiği şey âlemlerin Rabbi tarafından indirilmiş bir vahiydir; bu, beşer sözünün olamayacağı, konuşanın azametini, sıfatlarının yüceliğini, kullarını terbiye etmedeki kemâlini ve kullarının üstündeki yüceliğini gösteren bir kelamdır. Ayrıca onların bu zanları, Allah'ın şanına ve hikmetine yakışmayan bir zandır. Çünkü Resûl, Allah'a karşı bir söz uydurup iftira etseydi, [Kur'an: "Eğer o, bize karşı bazı sözleri uydurmuş olsaydı, onu sağ elinden yakalardık, sonra şah damarını keserdik."] Şah damarı (el-vetîn), kalbe bağlı bir damardır; kesildiğinde insan ölür. Farzedelim ki —hâşâ ve kellâ— Resûl Allah'a karşı yalan söylemiş olsaydı, Allah onu hemen cezalandırır, mutlak güç sahibi ve galib olan biri olarak onu yakalardı. Çünkü Allah hakîmdir, her şeye kâdirdir. Onun hikmeti, kendisi hakkında yalan uyduran kimseyi mühlet vermemesini gerektirir. Bu kişi, Allah'ın kendisine, kendisine muhalefet edenlerin kanlarını ve mallarını helâl kıldığını, kendisinin ve tabileri için kurtuluş, kendisine muhalefet edenler için ise helâk bulunduğunu iddia etmektedir. Allah, Resûlünü mûcizelerle desteklemiş, getirdiği şeyin doğruluğunu apaçık âyetlerle ispatlamış, ona düşmanlarına karşı yardım etmiş ve onları onun eline teslim etmiştir; bu da Resûlün risaletine dair en büyük şahittir. [Kur'an: "Sizden hiçbiriniz onu (Allah'ın azabını) önleyemezsiniz."] Yani: Eğer Allah onu helâk etseydi, bu durumda ne kendisi kendini koruyabilirdi ne de bir kimse onu Allah'ın azabından alıkoyabilirdi. [Kur'an: "Şüphesiz bu (Kur'an), takva sahipleri için bir öğüttür."] Yani, Kur'an-ı Kerîm, takva sahiplerine dünya ve âhiret maslahatlarını hatırlatır; onlar da bunları bilir ve bunlara göre amel ederler. Kur'an, onlara itikadî esasları, güzel ahlâkı ve şer'î hükümleri hatırlatır; böylece onlar Rabbânî âlimler, arif kullar ve hidayete erdirilmiş önderler olurlar. [Kur'an: "Biz, sizden bir kısmının onu yalanladığını elbette biliyoruz."] Bu, yalanlayanlara yönelik bir tehdit ve uyarıdır; çünkü Allah onları yalanlamalarından dolayı şiddetli bir azapla cezalandıracaktır. [Kur'an: "Şüphesiz o (Kur'an), kâfirler için bir hasrettir."] Çünkü onlar Kur'an'ı inkâr edip ona vaat edilenleri görünce, ona hidayet edilmedikleri ve emrine boyun eğmedikleri için pişman olacaklardır; sevabı kaçırmış, en şiddetli azaba uğramış ve sebepleri kopmuş olacaklardır. [Kur'an: "Şüphesiz o, hakkın ta kendisi olan yakîndir."] Yani: Bu, ilmin en yüksek mertebesidir. Çünkü ilmin en yüksek mertebesi yakîndir; sarsılmayan ve yok olmayan, sabit ilimdir. Yakîn üç mertebeye ayrılır ve her biri bir öncekinden üstündür: Birincisi, ilmü'l-yakîn: Haberden elde edilen ilimdir. Sonra ayne'l-yakîn: Göz duyusuyla idrak edilen ilimdir. Sonra hakkü'l-yakîn: Dokunma ve bizzat tecrübe yoluyla, tatma duyusuyla idrak edilen ilimdir. Bu Kur'an-ı Kerîm, bu vasfıyla, kesin delillerle desteklenmiş ilimleri ve îmânî hakikat ve marifetleri içermektedir; bunları tadan kimse hakkü'l-yakîne ulaşır. [Kur'an: "Öyleyse büyük Rabbinin adını tesbih et."] Yani: Onu, celâline yakışmayan şeylerden tenzih et ve cemal, celâl ve kemal sıfatlarını zikrederek onu takdis et.

Arapça metin

أقسم تعالى بما يبصر الخلق من جميع الأشياء وما لا يبصرونه، فدخل في ذلك كل الخلق، بل يدخل في ذلك نفسه المقدسة، على صدق الرسول بما جاء به من هذا القرآن الكريم، وأن الرسول الكريم بلغه عن الله تعالى، ونزه الله رسوله عما رماه به أعداؤه، من أنه شاعر أو ساحر، وأن الذي حملهم على ذلك، عدم إيمانهم وتذكرهم، فلو آمنوا وتذكروا، لعلموا ما ينفعهم ويضرهم، ومن ذلك، أن ينظروا في حال محمد صلى الله عليه وسلم، ويرمقوا أوصافه وأخلاقه، لرأوا أمرا مثل الشمس يدلهم على أنه رسول الله حقا، وأن ما جاء به تنزيل رب العالمين، لا يليق أن يكون قول البشر، بل هو كلام دال على عظمة من تكلم به، وجلالة أوصافه، وكمال تربيته لعباده، وعلوه فوق عباده، وأيضا، فإن هذا ظن منهم بما لا يليق بالله وحكمته فإنه لو تقول عليه وافترى { بعض الأقاويل } الكاذبة، { لأخذنا منه باليمين * ثم لقطعنا منه الوتين } وهو عرق متصل بالقلب، إذا انقطع، مات منه الإنسان، فلو قدر أن الرسول - حاشا وكلا - تقول على الله، لعاجله بالعقوبة، وأخذه أخذ عزيز مقتدر، لأنه حكيم، على كل شيء قدير، فحكمته تقتضي أن لا يمهل الكاذب عليه، الذي يزعم أن الله أباح له دماء من خالفه وأموالهم، وأنه هو وأتباعه لهم النجاة، ومن خالفه فله الهلاك. فإذا كان الله قد أيد رسوله بالمعجزات، وبرهن على صدق ما جاء به بالآيات البينات، ونصره على أعدائه، ومكنه من نواصيهم، فهو أكبر شهادة منه على رسالته. وقوله: { فما منكم من أحد عنه حاجزين } أي: لو أهلكه، ما امتنع هو بنفسه، ولا قدر أحد أن يمنعه من عذاب الله. { وإنه } أي: القرآن الكريم { لتذكرة للمتقين } يتذكرون به مصالح دينهم ودنياهم، فيعرفونها، ويعملون عليها، يذكرهم العقائد الدينية، والأخلاق المرضية، والأحكام الشرعية، فيكونون من العلماء الربانيين، والعباد العارفين، والأئمة المهديين، { وإنا لنعلم أن منكم مكذبين } به، وهذا فيه تهديد ووعيد …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

وروى ابن أبي حاتم، من طريق السدي، عن أبي مالك: {وإنه لحسرة على الكافرين} يقول: لندامة. ويحتمل عود الضمير على القرآن، أي: وإن القرآن والإيمان به لحسرة في نفس الأمر على الكافرين، كما قال: {كذلك سلكناه في قلوب المجرمين لا يؤمنون به} [الشعراء: 200، 201] ، وقال تعالى: {وحيل بينهم وبين ما يشتهون} [سبأ: 54] ولهذا قال ها هنا: {وإنه لحق اليقين} أي: الخبر الصدق الحق الذي لا مرية فيه ولا شك ولا ريب. ثم قال: {فسبح باسم ربك العظيم} أي: الذي أنزل هذا القرآن العظيم. [آخر تفسير سورة "الحاقة"، ولله الحمد (1) ] (2)

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٨/٢١٩) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

باليمين، ثم لقطعنا منه الوتين، حاجزين يحجزوننا عن عقوبته، وما نفعله به. وقيل: حاجزين، فجمع، وهو فعل لأحد، وأحد في لفظ PageEndV23P246 واحد ردا على معناه، لأن معناه الجمع، والعرب تجعل أحدا للواحد والاثنين والجمع، كما قيل {لا نفرق بين أحد من رسله} [البقرة: 285] وبين: لا تقع إلا على اثنين فصاعدا.

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٢٣/٢٤٥) ↗

التحرير والتنوير

وكلما نزل منه شيء أو تلوا منه شيئا ذكرهم بما علموا لئلا تعتريهم غفلة أو نسيان فالقرآن تذكرة للمتقين في الماضي والحال والمستقبل، فإن الإخبار عنه باسم المصدر يتحمل الأزمنة الثلاثة إذ المصدر لا إشعار له بوقت بخلاف الفعل وما أشبهه. وإنما علق للمتقين بكونه (تذكرة) لأن المتقين هم الذين أدركوا مزيته. [49- 50] وإنا لنعلم أن منكم مكذبين (49) وإنه لحسرة على الكافرين (50) هاتان جملتان مرتبطتان، وأولاهما تمهيد وتوطئة للثانية، وهي معترضة بين التي قبلها والتي بعدها، والثانية منهما معطوفة على جملة وإنه لتذكرة للمتقين [الحاقة: 48] ، فكان تقديم الجملة الأولى على الثانية اهتماما بتنبيه المكذبين إلى حالهم وكانت أيضا بمنزلة التتميم لجملة وإنه لتذكرة للمتقين [الحاقة: 48] . والمعنى: إنا بعثنا إليكم الرسول بهذا القرآن ونحن نعلم أنه سيكون منكم مكذبون له وبه، وعلمنا بذلك لم يصرفنا عن توجيه التذكير إليكم وإعادته عليكم ليهلك من هلك عن بينة ويحيى من حي عن بينة [الأنفال: 42] ، فقوبلت صفة القرآن التي تنفع المتقين بصفته التي تضر بالكافرين على طريقة التضاد، فبين الجملتين المتعاطفتين محسن الطباق. والحسرة: الندم الشديد المتكرر على شيء فائت مرغوب فيه، ويقال لها: التلهف، اشتقت من الحسر وهو الكشف لأن سببها ينكشف لصاحبها بعد فوات إدراكه ولا يزال يعاوده، فالقرآن حسرة على الكافرين أي سبب حسرة عليهم في الدنيا والآخرة، فهو حسرة عليهم في الدنيا لأنه فضح ترهاتهم ونقض عماد دينهم الباطل وكشف حقارة أصنامهم، وهو حسرة عليهم في الآخرة لأنهم يجدون مخالفته سبب عذابهم، ويقفون على اليقين بأن ما كان يدعوهم إليه هو سبب النجاح لو اتبعوه لا سيما وقد رأوا حسن عاقبة الذين صدقوا به. والمكذبون: هم الكافرون. وإنما عدل عن الإتيان بضميرهم إلى الاسم الظاهر لأن الحسرة تعم المكذبين يومئذ والذين سيكفرون به من بعد.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٩/١٤٩) ↗