{ إنا بلوناهم كما بلونآ أصحاب الجنة إذ أقسموا ليصرمنها مصبحين * ولا يستثنون * فطاف عليها طآئف من ربك وهم نآئمون } إلى آخر القصة. Yüce Allah şöyle buyurur: Biz bu hayrı yalanlayan kâfirleri de sınadık, onlara mühlet verdik ve dilediğimiz kadar mal, evlat, uzun ömür ve benzeri nimetlerle destekledik; bu, onların hevalarına uygun olmakla birlikte, bizim katında onların değerli olmalarından değil, bilmedikleri bir yolla kendilerini azabı yaklaştırmak (istidrâc) içindir. Bunlarla aldanmaları, bahçelerinde ortak olan ve ağaçlarının meyvesi olgunlaşıp, biçme vakti geldiğinde, meyvelerin kendi ellerinde ve emirlerinde olduğuna, kendilerini engelleyecek hiçbir şeyin bulunmadığına kesin inanan bahçe sahiplerinin aldanışı gibidir. Bu yüzden, istisnâ (inşaallah demeden) yemin edip, sabah erkenden meyveleri devşireceklerini söylediler. Ancak Allah'ın gözetlediğini, azabın onları ele geçirip bahçelerine çabucak ulaşacağını bilmediler. {Rabbinden gelen bir belâ onların uyurken bahçeyi kuşatıp} yani geceleyin üzerlerine inen bir azap bahçeyi yok edip telef etti. {Bunun üzerine bahçe, kapkara bir gece gibi oldu} yani ağaçlar ve meyveler gitti; onlar ise bu büyük felaketten habersizdiler. Sabah olunca birbirlerine seslenip şöyle dediler: [Kur'an: "Eğer biçecekseniz, erkenden ekinlerinize gidin."] Onlar gizlice konuşarak yola çıktılar. Allah'ın hakkını engelleyerek, birbirlerine şöyle dediler: [Kur'an: "Bugün bahçeye hiçbir yoksul girmesin."] Yani erken davranın, insanlar yayılmadan gidin ve bunun yanında yoksulları ve miskinleri engellemek konusunda birbirinize tembihte bulunun. Aşırı açgözlülükleri ve cimrilikleri yüzündendir ki, bu sözleri gizlice konuşuyorlardı; birisinin duyup yoksullara haber vermesinden korkuyorlardı. {Onlar bu çirkin hâl, katılık ve merhametsizlik içinde} {Kendilerinden güç ve kudret sahibi olduklarına inanarak} yani Allah'ın hakkını engelleyip tutmaya kesin kararlı olarak sabaha çıktılar. {Bahçeyi, Allah'ın anlattığı gibi kapkara görünce} şaşkınlık ve telaş içinde {"Herhâlde yanlış yere geldik"} dediler; bahçeyi tanıyınca ve akılları başlarına gelince {"Hayır, biz mahrum kaldık"} dediler. O zaman bunun bir ceza olduğunu anladılar. {Aralarındaki en makul ve en iyi yolu tutan olan {"Size demedim mi? Allah'ı tesbih etseydiniz ya!"} dedi. Yani Allah'ı, layık olmayan şeylerden tenzih etseydiniz; bunların başında kendi gücünüzün bağımsız olduğunu sanmanız gelir. "İnşaallah" diyerek istisnâ yapsaydınız ve iradenizi Allah'ın iradesine bağlasaydınız, başınıza gelenler gelmezdi. Onlar da {"Rabbimizi tenzih ederiz, biz gerçekten zalim olmuşuz"} dediler. Yani sonradan toparlandılar; ama bahçelerinin üzerine azap inip kaldırılmaz hâle gelmişti. Belki bu tesbihleri ve kendi nefislerine karşı zulmü kabul etmeleri, günahın hafiflemesine ve bir tövbe olmasına yarar. Bu yüzden büyük bir pişmanlık duydular; {Birbirlerini suçlayarak yönelip} yaptıkları ve işledikleri şeyler için {"Yazıklar olsun bize! Gerçekten biz azgınlık etmişiz"} dediler; yani Allah'ın hakkında ve kullarının hakkında haddi aşmışız. {"Umarım Rabbimiz, bunun yerine bize bundan daha hayırlısını verir; biz ancak Rabbimize yönelenleriz"} dediler. Böylece Allah'tan, bunun yerine daha hayırlısını vermesini umdular ve Allah'a yönelip dünyada yalvaracaklarını söz verdiler. Eğer dedikleri gibi olsalardı, açıkça görünen odur ki Allah onlara dünyada bundan daha hayırlısını verirdi; çünkü Allah'a samimiyetle dua eden, O'na yönelip umut bağlayan kimseye Allah dilediğini verir. Olanı açıklayarak Yüce Allah şöyle buyurur: {İşte azap böyledir} yani azabın sebeplerini işleyen kimseye dünya azabı böyledir: Allah, kulun azgınlık edip taşkınlık yaptığı, dünya hayatını tercih ettiği şeyi, en çok ihtiyaç duyduğu anda elinden alır. {Âhiret azabı ise daha büyüktür} yani dünya azabından daha büyüktür, {eğer bilselerdi} Çünkü bunu bilen kimse, azabı gerektiren ve cezayı hak ettiren her sebepten sakınmayı kendisine farz kılar.