البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الملك · الآية ٥

﴿وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ ۖ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ﴾

Va lakad zaiyannas samâ’ad dunyâ bimasâ bîha va ca’alnâhâ rucûmal liş şayâtîni va a’tadnâ lahum ’azâbas sa’îr

“And olsun ki, yakın göğü kandillerle donattık, onları şeytanlar için taşlamalar yaptık ve şeytanlara çılgın alev azabını hazırladık”

Al-Mulk 67:5 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yani: Biz, sizin gördüğünüz ve üzerinizde bulunan en yakın göğü {parlak yıldızlarla} süsledik; bunlar, ışık ve parlaklık bakımından birbirinden farklı olan yıldızlardır. Çünkü içinde bu yıldızlar bulunmasaydı, o gök, güzelliği ve hoşluğu olmayan karanlık bir tavan olurdu. Ama Allah bu yıldızları göğe bir süs, [bir güzellik], bir nur ve karada ve denizde karanlıklar içinde yol bulunsun diye bir hidayet kılmıştır. En yakın göğü yıldızlarla süslediğine dair haberi, çok sayıda yıldızın yedi göğün üstünde bulunmasıyla çelişmez; zira gökler saydamdır ve yıldızlar orada olmasa bile en yakın gök bu sayede süslenmiş olur. {Ve onları} yani bu yıldızları {şeytanlar için birer taşlama aracı} kıldık. Bunlar, gökteki haberleri çalmak isteyen şeytanlardır. Allah bu yıldızları, şeytanların yeryüzü haberlerini kapmasına karşı göğün koruyucusu kılmıştır. Göklerden atılan bu şihablar, Allah'ın dünyada şeytanlar için hazırladığı şeylerdir. {Onlar için ahirette} ise {alevli azabı} hazırlamıştır; çünkü onlar Allah'a isyan ettiler, kulunu saptırdılar. Bu yüzden onlara uyan kâfirler de onlar gibidir ve Allah onlar için de alevli azabı hazırlamıştır. Bu sebeple şöyle buyurmuştur: {Rablerini inkâr edenlere cehennem azabı vardır ve o ne kötü varış yeridir}. Oraya {atıldıklarında}, aşağılanarak ve zillet içinde, {onun uğultusunu işitirler}, yani korkunç ve yüksek bir ses, {neredeyse öfkeden parçalanacak}, yani toplanmış olmasına rağmen öfkesinden dolayı birbirinden ayrılacak ve kâfirlere karşı şiddetli öfkesinden parçalanacak gibi olur. Oraya girdiklerinde ona neler yapacağını düşünün! Sonra cehennem bekçilerinin cehennemliklere yönelttiği azarlamayı anlatarak şöyle buyurdu: {Her ne zaman oraya bir topluluk atılsa, bekçileri onlara sorar: Size bir uyarıcı gelmedi mi?} Yani sizin bu halinize ve ateşi hak etmenize rağmen, sanki onun hakkında size haber verilmemiş ve uyarılar size bildirilmemiş gibi. {Derler ki: Evet, bize bir uyarıcı geldi, ama biz onu yalanladık ve dedik ki: Allah hiçbir şey indirmedi; siz ancak büyük bir sapıklık içindesiniz.} Böylece hem kendilerine özgü yalanlamayı hem de Allah'ın indirdiği her şeyi genel olarak yalanlamayı bir arada yaptılar; bununla yetinmeyip, doğru yolu gösteren ve hidayete eren uyarıcı peygamberlerin sapkınlığını ilan ettiler. Yalnızca sapıklıkla da yetinmediler, sapıklıklarını büyük bir sapıklık kıldılar. Bunun benzeri ne kadar büyük bir inat, kibir ve zulümdür! {Ve derler ki} hidayet ve doğru yola ehil olmadıklarını itiraf ederek: {Eğer dinleseydik ya da akıl erdirseydik, alevli azabın ashabı arasında olmazdık.} Böylece hidayet yollarını, yani Allah'ın indirdiğini dinlemeyi ve peygamberlerin getirdiğini, ayrıca sahibine fayda veren, şeylerin hakikatlerini bildiren, hayırı tercih ettiren ve sonu kötü olan her şeyden alıkoyan akli yolu kendilerinden nefyettiler. Dolayısıyla ne işitme ne de akıl vardır. Bu durum, yakîn ve irfan ehli ile sadakat ve iman sahiplerinin durumunun tersinedir. Çünkü onlar imanlarını işitsel delillerle desteklediler; Allah katından gelen ve Resûlullah'ın ilim, marifet ve amel olarak getirdiği şeyleri dinlediler. Akli deliller ise hidayeti sapıklıktan, güzeli çirkinden, hayrı şerden ayırt etmektir. Onlar iman konusunda, Allah'ın akla ve nakle uymak suretiyle lütfettiği ölçüde bulunurlar. Fazlını dilediğine özel kılan, dilediği kullarına lütufta bulunan ve hayra elverişli olmayanı yıldıran Allah'ın şanı yücedir. Allah, cehenneme giren bu kimseler hakkında, zulümlerini ve inatlarını itiraf ederek şöyle buyurur: {Böylece günahlarını itiraf ederler; uzak olsunlar...}

Arapça metin

أي: ولقد جملنا { السمآء الدنيا } التي ترونها وتليكم، { بمصبيح } وهي النجوم، على اختلافها في النور والضياء، فإنه لولا ما فيها من النجوم، لكانت سقفا مظلما، لا حسن فيه ولا جمال. ولكن جعل الله هذه النجوم زينة للسماء، [وجمالا]، ونورا وهداية يهتدى بها في ظلمات البر والبحر، ولا ينافي إخباره أنه زين السماء الدنيا بمصابيح، أن يكون كثير من النجوم فوق السماوات السبع، فإن السماوات شفافة، وبذلك تحصل الزينة للسماء الدنيا، وإن لم تكن الكواكب فيها، { وجعلنها } أي: المصابيح { رجوما للشيطين } الذين يريدون استراق خبر السماء، فجعل الله هذه النجوم حراسة للسماء عن تلقف الشياطين أخبار الأرض، فهذه الشهب التي ترمى من النجوم، أعدها الله في الدنيا للشياطين، { وأعتدنا لهم } في الآخرة { عذاب السعير } لأنهم تمردوا على الله، وأضلوا عباده، ولهذا كان أتباعهم من الكفار مثلهم، قد أعد الله لهم عذاب السعير، فلهذا قال: { وللذين كفروا بربهم عذاب جهنم وبئس المصير } الذي يهان أهله غاية الهوان، { إذآ ألقوا فيها } على وجه الإهانة والذل { سمعوا لها شهيقا } أي: صوتا عاليا فظيعا، { تكاد تميز من الغيظ } أي: تكاد على اجتماعها أن يفارق بعضها بعضا، وتتقطع من شدة غيظها على الكفار، فما ظنك ما تفعل بهم، إذا حصلوا فيها؟!! ثم ذكر توبيخ الخزنة لأهلها، فقال: { كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتهآ ألم يأتكم نذير }؟ أي: حالكم هذا واستحقاقكم النار، كأنكم لم تخبروا عنها، ولم تحذركم النذر منها، { قالوا بلى قد جآءنا نذير فكذبنا وقلنا ما نزل الله من شيء إن أنتم إلا في ضلال كبير } فجمعوا بين تكذيبهم الخاص، والتكذيب العام بكل ما أنزل الله ولم يكفهم ذلك، حتى أعلنوا بضلال الرسل المنذرين وهم الهداة المهتدون، ولم يكتفوا بمجرد الضلال، بل جعلوا ضلالهم، ضلالا كبيرا، فأي عناد وتكبر وظلم، يشبه هذا؟ { وقالوا } معترفين بعدم أهليتهم للهدى والرشاد: { لو …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

… {من فطور} أي: من وهي (1) وقال قتادة: {هل ترى من فطور} أي: هل ترى خللا يا ابن آدم؟. وقوله: {ثم ارجع البصر كرتين} قال: مرتين. {ينقلب إليك البصر خاسئا} قال ابن عباس: ذليلا؟ وقال مجاهد، وقتادة: صاغرا. {وهو حسير} قال ابن عباس: يعني: وهو كليل. وقال مجاهد، وقتادة، والسدي: الحسير: المنقطع من الإعياء. ومعنى الآية: إنك لو كررت البصر، مهما كررت، لانقلب إليك، أي: لرجع إليك البصر، {خاسئا} عن أن يرى عيبا أو خللا {وهو حسير} أي: كليل قد انقطع من الإعياء من كثرة التكرر، ولا يرى نقصا. ولما نفى عنها في خلقها النقص بين كمالها وزينتها فقال: {ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح} وهي الكواكب التي وضعت فيها من السيارات والثوابت. وقوله: {وجعلناها رجوما للشياطين} عاد الضمير في قوله: {وجعلناها} على جنس المصابيح لا على عينها؛ لأنه لا يرمي بالكواكب التي في السماء، بل بشهب من دونها، وقد تكون مستمدة منها، والله أعلم. وقوله: {وأعتدنا لهم عذاب السعير} أي: جعلنا (2) للشياطين هذا الخزي في الدنيا، وأعتدنا لهم عذاب السعير في الأخرى، كما قال: في أول الصافات: {إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب وحفظا من كل شيطان مارد لا يسمعون إلى الملإ الأعلى ويقذفون من كل جانب دحورا ولهم عذاب واصب إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب} [الصافات: 6 -10] . قال قتادة: إنما خلقت هذه النجوم لثلاث خصال: خلقها الله زينة للسماء، ورجوما للشياطين، وعلامات يهتدى بها، فمن تأول فيها غير ذلك فقد قال برأيه وأخطأ حظه، وأضاع نصيبه، وتكلف ما لا علم له به. رواه ابن جرير، وابن أبي حاتم.

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٨/١٧٧) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

النهار. {وجعلناها رجوما للشياطين} [الملك: 5] يقول: وجعلنا المصابيح التي زينا بها السماء الدنيا {رجوما للشياطين} [الملك: 5] ترجم بها.

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٢٣/١٢٢) ↗

التحرير والتنوير

… انقلب إلى أهله، أي رجع إلى منزله قال تعالى: وإذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين [المطففين: 31] وإيثار فعل: ينقلب هنا دون: يرجع، لئلا يلتبس بفعل ارجع المذكور قبله. وهذا من خصائص الإعجاز نظير إيثار كلمة كرتين كما ذكرناه آنفا. والخاسئ: الخائب، أي الذي لم يجد ما يطلبه، وتقدم عند قوله تعالى: قال اخسؤا فيها في [سورة المؤمنين: 108] . والحسير: الكليل. وهو كلل ناشىء عن قوة التأمل والتحديق مع التكرير، أي يرجع البصر غير واجد ما أغري بالحرص على رؤيته بعد أن أدام التأمل والفحص حتى عيي وكل، أي لا تجد بعد اللأي فطورا في خلق الله. [5] 5] ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٩/٢٠) ↗