Bu, Allah'ın Peygamberi Muhammed ﷺ'e bir çıkıştır. Bazı eşlerinin gönlünü hoş tutmak için kendisine cariyesi Mâriye'yi, ya da balı, kendi nefsine haram kılması üzerine, bilinen kıssada, Allah [Teâlâ] şu âyetleri indirdi: {Ey Nebî} yani: Allah'ın kendisine peygamberlik, vahiy ve risalet ihsan ettiği kişi! {Allah'ın sana helal kıldığı şeyi niçin haram kılıyorsun?} Yani Allah'ın sana ve ümmetine lütfettiği temiz şeylerden. {Eşlerinin rızasını arayarak} Bu haramlaştırmayla. {Allah çok bağışlayan, çok merhamet edendir.} Bu, Allah'ın Resûlü'nü bağışladığının, ondan kınamayı kaldırdığının, ona merhamet ettiğinin açık beyanıdır. Ondan çıkan bu haramlaştırma, bütün ümmet için genel bir hükmün teşri edilmesine sebep olmuştur. Bu yüzden Allah Teâlâ, bütün yeminler hakkında genel bir hüküm vererek şöyle buyurdu: {Allah, yeminlerinizin bozulmasını size farz kılmıştır.} Yani: Yeminlerinizin bozulmasını hansi yolla yapacağınızı, hanesi bozmadan önce yeminin çözülmesini, hanesi de yemin bozulduktan sonra kefaretini size teşri edip belirlemiştir. Bu, Allah'ın şu âyetindeki gibidir: {Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın.} [Mâide: 87]... sonuna kadar şöyle buyurur: {Onun kefareti, ailenize yediğiniz orta halli yiyeceklerden on miskine yemek yedirmek, yahut onları giydirmek ya da bir köleyi azat etmektir. Bulamayan kimse üç gün oruç tutar. Yemin ettiğiniz zaman yeminlerinizin kefareti budur.} [Mâide: 89]. Dolayısıyla, bir yiyeceği, bir içeceği ya da bir cariyeyi kendine haram kılan, ya da Allah adına bir işi yapmak veya terk etmek için yemin eden, sonra yemini bozan ya da bozmak isteyen herkesin üzerine bu zikredilen kefaret vaciptir. {Allah sizin velinizdir} Yani işlerinizin üstlenicisi, dininizin ve dünyanızın işlerinde sizi en güzel şekilde yetiştirendir ve sizden şerri def eden şeydir. Bu yüzden size, zimmetlerinizin temizlenmesi için yeminlerinizin bozulmasını farz kılmıştır. {O bilendir, hikmet sahibidir.} Zâhirinizi ve bâtınınızı ilmi kuşatandır; yarattığı ve hükmettiği her şeyde hikmet sahibidir. Bu yüzden size, maslahatlarınıza uygun olduğunu bildiği ve hallerinize münasip gördüğü hükümleri koymuştur. [Sonra şöyle buyurur:] {Peygamber, eşlerinden birine gizlice bir söz söylediğinde...} Müfessirlerin çoğu bunun Hafsa radıyallahu anhâ olduğunu söylemiştir. Peygamber ﷺ ona gizlice bir söz söyledi ve bunu kimseye söylememesini emretti. Hafsa bunu Âişe radıyallahu anhâ'ya anlattı. Allah da onun yaydığı bu haberi Peygamber'e bildirdi. Peygamber ﷺ de onun söylediklerinin bir kısmını ona bildirdi, bir kısmından da kerem ve hilmi gereği yüz çevirdi. {Hafsa} dedi ki: {Bunu sana kim haber verdi?} Yani bizden çıkmamış olan bu haberi. {Bana bilen, her şeyden haberdar olan haber verdi} dedi. Ondan hiçbir şey gizli kalmayan, sırrı ve daha gizlisini bilen Allah. [Sonra şöyle buyurur:] {Eğer ikiniz Allah'a tevbe ederseniz, kalpleriniz eğilmiş olur.} Hitap, Peygamber ﷺ'in saygıdeğer iki eşine, Âişe ve Hafsa radıyallahu anhümâ'yadır. Onlar Peygamber ﷺ'in kendi nefsine sevdiği şeyi haram kılmasına sebep olmuşlardı. Allah onlara tevbe etmeyi teklif etti, bundan dolayı onları azarladı ve kalplerinin eğrildiğini, yani olması gerekenden, Resûlullah ﷺ'e karşı takvâ ve edepten ve ona saygıdan saptığını haber verdi. Ayrıca ona sıkıntı vermemeleri gerektiğini bildirdi. {Eğer ona karşı birbirinize yardım ederseniz} Yani onu zorlayacak bir şeyde birbirinize yardım eder ve bu hal sizden devam ederse, {şüphesiz Allah onun velisidir, Cebrâil ve salih müminler de; ondan sonra melekler de yardımcıdır.} Yani hepsi Resûl'ün yardımcılarıdır, ona arka çıkarlar. Kim bunların yardımcısı olursa o galiptir; onunla çekişen herkes ise hor ve yalnız kalır. Bunda seyyidü'l-mürselîn için en büyük fazilet ve şeref vardır; çünkü Yaratan, kendi [kerim] zâtını ve halkının seçkinlerini bu kerim Resûl'ün yardımcıları kılmıştır. Bunda, bu saygıdeğer iki eş için açıkça görülen bir uyarı vardır. Sonra onları, kadınlara en çok zor gelen bir durumla, yani boşanmayla da korkutmuştur. Şöyle buyurmuştur: {Eğer sizi boşarsa, Rabbi ona sizden daha hayırlı eşler verebilir.} Yani siz ona karşı yükselmeyin; çünkü onu boşasa bile iş ona dar gelmezdi, ona sizin muhtaç olduğu bir durum da olmazdı. Zira kendisine başkaları gelir ve Allah ona sizden dinen ve güzellikçe daha hayırlı eşler verir. Bu, gerçekleşmeyen ve gerçekleşmesi zorunlu olmayan bir şart kipidir. Nitekim o onları boşamamıştır. Eğer boşasaydı da, Allah'ın zikrettiği o faziletli eşler; zahir şeriatları yerine getiren İslam'ı ve bâtın şeriatları, yani itikatlar ve kalp amelleri olan imanı bir araya getiren eşler olacaktı. Kunut, itaatin devamı ve sürekliliğidir. {Tevbe edenler} Allah'ın sevmediği şeylerden tevbe eden... Böylece onları Allah'ın sevdiği şeyleri yapmakla ve Allah'ın sevmediği şeylerden tevbe etmekle nitelendirmiştir. {Dul olanlar ve bakire olanlar} Yani bazıları dul, bazıları bakiredir; Peygamber ﷺ sevdiği şeylerde çeşitlilik bulsun diye. Onlar -Allah onlardan razı olsun- bu korkutma ve terbiyeyi işitince Resûlullah ﷺ'in rızasına koştular. Bu nitelik onlara uygun düştü ve müminlerin en faziletli kadınları oldular. Bunda, Allah'ın Resûlü'ne yalnızca en mükemmel hal ve en yüce işleri seçtiğinin delili vardır. Allah, Resûlü için sözü geçen eşlerinin onunla birlikte kalmasını seçtiğine göre, bu onların kadınların en hayırlısı ve en mükemmeli olduklarını gösterir.