سورة المنافقون · الآية ٦
﴿سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ﴾
Savâ’un ’alaihim as tağfarta lahum am lam tastağfir lahum lany yağfiral lâhu lahum innal lâha lâ yahdil kavmal fâsikîn
“Onlar için, bağışlanma dilesen de dilemesen de birdir; Allah onları bağışlamayacaktır. Doğrusu Allah, yoldan çıkmış milleti doğru yola eriştirmez”
Al-Munafiqun 63:6 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Peygamber ﷺ Medine'ye geldiğinde, Müslümanlar orada çoğalmış ve İslam orada güçlenmişti. Evs ve Hazreç'ten Medinelilerin bir kısmı, mevkilerinin korunması, kanlarının esirgenmesi ve mallarının emniyette kalması için imanı dile getirip küfrü içlerinde saklıyorlardı. Allah, kullarının onlardan sakınması ve onlar hakkında bilgi sahibi olması için, tanınmalarını sağlayacak nitelikleri zikretmiştir. Şöyle buyurur: {Sana münafıklar gelip "Şehadet ederiz ki sen Allah'ın elçisisin" dediklerinde} —yalan söyleyerek— {"Şehadet ederiz ki sen Allah'ın elçisisin."} Münafıkların bu şehadeti yalan ve nifak üzerinedir; Resûlünün desteklenmesinde onların şehadetine hiç ihtiyaç yoktur. {Allah, senin gerçekten O'nun elçisi olduğunu bilir; Allah, münafıkların sözlerinde ve iddialarında gerçekten yalancı olduklarına şahitlik eder} ve bu sözlerin onların gerçek durumu olmadığını bildirir. {Yeminlerini bir kalkan edindiler} yani, münafıklıkla itham edilmekten kendilerini koruyan bir siper. Böylece kendileri Allah yolundan alıkoydular ve durumları gizli kalan başkalarını da alıkoydular. {Yaptıkları şey, gerçekten ne kötüdür} çünkü imanı gösterip küfrü içlerinde saklamışlar, bunun üzerine yemin edip doğru olduklarını göstermeye çalışmışlardır. {Bu} nifakın kendilerine süslü gösterilmesi, {onların} imanda sebat etmemeleri {sebebiyledir}. Aksine {iman edip sonra inkâr ettiler, bu yüzden kalplerine mühür vuruldu, artık anlamazlar} yani hiçbir hayır kalplerine asla girmez. {Artık anlamazlar} yani kendilerine fayda verecek şeyi kavramazlar ve maslahatlarına dönecek şeyi idrak etmezler. {Onları görsen, cüsseleri hoşuna gider} tazelik ve güzelliklerinden dolayı. {Söz söyleseler, sözlerini dinlersin} yani güzel konuşmaları sebebiyle dinlemekten zevk alırsın. Böylece cesamet ve sözleri hoşa giden bir görünüm sergilerler, ancak bunun ardında faziletli ahlak ve salih bir hidayet yoktur. Bu yüzden şöyle buyurur: {Sanki dayanmış kütükler gibidirler} hiçbir faydaları olmayan, yalnızca zarar veren. {Her çığlığı kendi aleyhlerine sanırlar} bu, korkaklıkları, dehşetleri ve kalplerinin zayıflığı yüzünden, ayrıca kalplerindeki şüphe yüzünden üzerlerine bir şeyin ortaya çıkmasından korkmalarındandır. İşte {onlar düşmandır} gerçek anlamda; çünkü açıkça görünen ve belli olan düşman, farkına varılmayan düşmandan daha hafiftir. Onlar ise hile yapan, kurnaz bir düşmandır; kendilerini dost sanılır, oysa apaçık düşmandırlar. {Onlardan sakın. Allah onları kahretsin, nasıl da döndürülüyorlar} yani delilleri açığa çıkıp işaretleri belirginleştikten sonra İslam dininden nasıl küfre çevriliyorlar; küfür ise onlara ancak kayıp ve bedbahtlık getirir. {Onlara: "Gelin, Allah'ın Resûlü sizin için bağışlanma dilesin" denildiğinde} —işlediğiniz şeyler için— ki hallerinizi düzeltsin ve amellerinizi kabul ettirsin, {başlarını çevirirler} Resûlden dua istemekten kaçınarak, en şiddetli biçimde geri dururlar. {Onları, hakka karşı kin besledikleri için yüz çevirirken görürsün; onlar büyüklenerek kibirle ona uymaktan kaçınırlar} inatlarından ve azgınlıklarından dolayı. İşte Resûlden dua istemeye çağrıldıklarında hâlleri budur. Bu, Allah'ın lütfu ve Resûlüne ikramıdır; onlar ona gelip istigfar etmesini istemedikleri için. Çünkü onlar için istigfar etse de etmese de Allah onları asla bağışlamayacaktır; bunun sebebi, onların fasık bir topluluk olmaları, Allah'ın itaatinden çıkmaları ve imana küfrü tercih etmeleridir. Bu yüzden Resûlün istigfarı onlara fayda vermez; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Onlar için istiğfar et ya da etme. Onlar için yetmiş kez istiğfar etsen bile Allah onları asla bağışlamaz} [Tevbe: 80]. {Allah, fasık topluluğu hidayete erdirmez.}
Arapça metin
لما قدم النبي صلى الله عليه وسلم المدينة، وكثر المسلمون في المدينة واعتز الإسلام بها، صار أناس من أهلها من الأوس والخزرج، يظهرون الإيمان ويبطنون الكفر، ليبقى جاههم، وتحقن دماؤهم، وتسلم أموالهم، فذكر الله من أوصافهم ما به يعرفون، لكي يحذر العباد منهم، ويكونوا منهم على بصيرة، فقال: { إذا جآءك المنافقون قالوا } على وجه الكذب: { نشهد إنك لرسول الله } وهذه الشهادة من المنافقين على وجه الكذب والنفاق، مع أنه لا حاجة لشهادتهم في تأييد رسوله، فإن { والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون } في قولهم ودعواهم، وأن ذلك ليس بحقيقة منهم. { اتخذوا أيمانهم جنة } أي: ترسا يتترسون بها من نسبتهم إلى النفاق. فصدوا عن سبيله بأنفسهم، وصدوا غيرهم ممن يخفى عليه حالهم، { إنهم سآء ما كانوا يعملون } حيث أظهروا الإيمان وأبطنوا الكفر، وأقسموا على ذلك وأوهموا صدقهم، { ذلك } الذي زين لهم النفاق { ب } سبب { أنهم } لا يثبتون على الإيمان. بل { آمنوا ثم كفروا فطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون } بحيث لا يدخلها الخير أبدا، { فهم لا يفقهون } ما ينفعهم، ولا يعون ما يعود بمصالحهم، { وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم } من روائها ونضارتها، { وإن يقولوا تسمع لقولهم } أي: من حسن منطقهم تستلذ لاستماعه، فأجسامهم وأقوالهم معجبة، ولكن ليس وراء ذلك من الأخلاق الفاضلة والهدى الصالح، شيء، ولهذا قال: { كأنهم خشب مسندة } لا منفعة فيها، ولا ينال منها إلا الضرر المحض، { يحسبون كل صيحة عليهم } وذلك لجبنهم وفزعهم وضعف قلوبهم، والريب الذي في قلوبهم يخافون أن يطلع عليهم. فهؤلاء { هم العدو } على الحقيقة، لأن العدو البارز المتميز أهون من العدو الذي لا يشعر به، وهو مخادع ماكر، يزعم أنه ولي، وهو العدو المبين، { فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون } أي: كيف يصرفون عن الدين الإسلامي بعد ما تبينت أدلته، واتضحت معالمه، إلى الكفر الذي لا يفيدهم …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
… عن أبيه، عن أبي هريرة، رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "إن للمنافقين علامات يعرفون بها: تحيتهم لعنة، وطعامهم نهبة، وغنيمتهم غلول، ولا يقربون المساجد إلا هجرا ولا يأتون الصلاة إلا دبرا، مستكبرين لا يألفون ولا يؤلفون، خشب بالليل، صخب بالنهار". وقال يزيد مرة: سخب بالنهار (3) يقول تعالى مخبرا عن المنافقين -عليهم لعائن الله-أنهم {وإذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول الله لووا رءوسهم} أي: صدوا وأعرضوا عما قيل لهم، استكبارا عن ذلك، واحتقارا لما قيل لهم ولهذا قال: {ورأيتهم يصدون وهم مستكبرون} ثم جازاهم على ذلك فقال: {سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم إن الله لا يهدي القوم الفاسقين} كما قال في سورة "براءة" وقد تقدم الكلام على ذلك، وإيراد الأحاديث المروية هنالك.
تفسير الطبري (جامع البيان)
ذنوبهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم يقول: لن يصفح الله لهم عن ذنوبهم، بل يعاقبهم عليها {إن الله لا يهدي القوم الفاسقين} [المنافقون: 6] يقول: إن الله لا يوفق PageEndV22P659 للإيمان القوم الكاذبين عليه، الكافرين به، الخارجين عن طاعته.
التحرير والتنوير
سورة البقرة [13] وإذا قيل لهم آمنوا كما آمن الناس قالوا أنؤمن كما آمن السفهاء. وليس المراد من الاستغفار الصفح عن قول عبد الله بن أبي «ليخرجن الأعز منها الأذل» . لأن ابن أبي ذهب إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم وتبرأ من أن يكون قال ذلك ولأنه لا يلتئم مع قوله تعالى: لن يغفر الله لهم [المنافقون: 6] . ولي الرؤوس: إمالتها إلى جانب غير وجاه المتكلم. إعراضا عن كلامه، أي أبوا أن يستغفروا لأنهم ثابتون على النفاق، أو لأنهم غير راجعين فيما قالوه من كلام بذيء في جانب المسلمين، أو لئلا يلزموا بالاعتراف بما نسب إليهم من النفاق. وقرأ الجمهور لووا بتشديد الواو الأولى مضاعف لوى للدلالة على الكثرة فيقتضي كثرة اللي منهم، أي لوى جمع كثير منهم رؤوسهم، وقرأه نافع وروح عن يعقوب بتخفيف الواو الأولى اكتفاء بإسناد الفعل إلى ضمير الجماعة. والخطاب في ورأيتهم لغير معين، أي ورأيتهم يا من يراهم حينئذ. وجملة وهم مستكبرون في موضع الحال من ضمير يصدون، أي يصدون صد المتكبر عن طلب الاستغفار. [6] 6] سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم إن الله لا يهدي القوم الفاسقين (6) سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم. جملة معترضة بين حكاية أحوالهم نشأت لمناسبة قوله: وإذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول الله لووا رؤسهم [المنافقون: 5] إلخ. واعلم أن تركيب: سواء عليه أكذا أم كذا، ونحوه مما جرى مجرى المثل فيلزم هذه الكلمات مع ما يناسبها من ضمائر المخبر عنه. ومدلوله استواء الأمرين لدى المجرور بحرف (على) ، ولذلك يعقب بجملة تبين جهة الاستواء كجملة لن يغفر الله لهم. وجملة لا يؤمنون في سورة البقرة [6] . وقوله: سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لا يؤمنون في سورة يس [10] وأما ما ينسب إلى بثينة في رثاء جميل بن معمر من قولها: