Allah Teâlâ, kemâlini, saltanatının büyüklüğünü, kudretinin gücünü, rahmetinin genişliğini, cömertliğinin kapsamlılığını ve kullarına olan şiddetli ilgisini haber veriyor. Buyurdu ki: {Şüphesiz Allah, tohumu ve çekirdeği yarandır.} Bu ifade, insanların ektiği ve ekmediği bütün tohumları kapsar. Allah'ın çöl ve ıssız yerlere serpiştirdiği tohumlar da buna dahildir. Allah tohumları ve çekirdekleri, çeşitli türleri, şekilleri ve faydalarıyla ekinlere ve filizlere, hurma ağaçlarına, meyve ağaçlarına ve diğerlerine ayırır. Böylece insanlar, hayvanlar ve diğer canlılar bunlardan yararlanır. Allah'ın tohum ve çekirdekten yarattıklarının arasında otlarlar, yiyecek bulurlar ve Allah'ın bunda yarattığı her türlü faydadan istifade ederler. Allah, akılları hayrete düşüren ve ulu kişileri şaşkına çeviren iyiliğini ve ihsanını onlara gösterir. Yaratışının ince sanatlarını ve hikmetinin kemalini de onlara gösterir ki, bununla Onu tanısınlar, birlettirsinler ve gerçek ilahın O olduğunu, O'ndan başkasına ibadetin batıl olduğunu bilsinler. {Diriyi ölüden çıkarır.} Tıpkı meniden canlı çıkardığı, yumurtadan yavru çıkardığı ve tohum ile çekirdekten ekin ve ağaç çıkardığı gibi. {Ölüyü de diriden çıkarır.} Yani büyümesi olmayan veya ruhu bulunmayan ölüyü, ağaçlar ve ekinlerden tohum ve çekirdek çıkardığı gibi, kuştan yumurta çıkarır ve benzeri şeyleri yapar. {İşte bu} böyle yapan, bunları yaratan ve düzenleyen tek zat {Allah'tır} ki Rabbinizdir. Yani bütün yaratıklar üzerinde ilahlık ve ibadet hakkı olan, nimetleriyle bütün alemleri terbiye eden ve cömertliğiyle onları besleyen O'dur. {Peki nasıl döndürülüyorsunuz?} Yani böyle bir zatın ibadetinden nasıl çevrilip, kendisine fayda ve zarar veremeyen, öldürme, diriltme ve yeniden diriltme gücü olmayan bir şeyin ibadetine yöneltiliyorsunuz? Allah Teâlâ, rızık yaratmasını zikredince, konutları hazırlamasındaki lütfunu ve kullarının ihtiyaç duyduğu her şeyi, yani aydınlığı ve karanlığı, bunlardan doğan çeşitli fayda ve maslahatları yarattığını anlatarak buyurdu ki: {Sabahı yarıp çıkaran O'dur.} Yani tohum ve çekirdeği yardığı gibi, yoğun gece karanlığını da yarar ve yeryüzündekileri kaplayan karanlığı, sabahın aydınlığıyla birer birer yarar. Gecenin karanlığı tamamen gidene kadar, yerine genel aydınlık ve nur gelir. İnsanlar bu aydınlıkla işlerini, geçimlerini, dinî ve dünyevi menfaatlerini yürütürler. Yaratılmışlar sükûna, istikrara ve dinlenmeye muhtaçtır. Bunlar gündüzün ve nurun varlığıyla tamamlanmaz. Bu yüzden Allah {geceyi sükûn kıldı.} İnsanlar evlerine ve uykularına, hayvanlar barınaklarına, kuşlar yuvalarına sükûnet bulur ve dinlenmenin payını alırlar. Sonra Allah, bu dinlenmeyi aydınlıkla giderir. Bu düzen kıyamet gününe kadar sürüp gider. {Güneşi ve ayı da hesap olarak kıldı.} Bunlarla zamanlar ve vakitler bilinir, böylece ibadetlerin vakitleri ve muamelelerin süreleri düzenlenir. Güneş ve ay olmasaydı, bunların dönüşü ve farklılığı ile geçmiş zamanların süresi bilinemezdi. Bu bilgiyi avam halk bilmez, ancak bazı kimseler çaba sarf ederek öğrenebilirdi. Bu da birçok zorunlu maslahatın kaybolmasına yol açardı. {Bu takdir} zikredilen bu ölçü {Aziz'in takdiridir.} Onun izzeti sayesinde bu büyük yaratıklar O'na boyun eğmiş, emriyle boyun eğdirilmiş ve musahhar kılınmış olarak hareket eder; Allah'ın kendileri için koyduğu sınırı aşmaz, ondan ne öne geçer ne de geri kalırlar. {Alîm'in} ki ilmi zahire ve batına, evvele ve ahire kuşatmıştır. Allah'ın ilminin kuşatıcılığına dair akli delillerden biri de bu büyük yaratıkların, hikmet ve maslahatlara uygun, güzelliği ve kemali akılları hayrete düşüren bir düzen ve ölçü üzerine musahhar kılınmasıdır. {Yıldızları, karanın ve denizin karanlıklarında yol bulasınız diye sizin için yaratan O'dur.} Yollar karıştığında ve yolcu yürüyüşünde şaşırdığında, Allah yıldızları insanlara, ticaretleri, yolculukları ve maslahatları için gitmeleri gereken yollarda yol gösterici kılmıştır. Yıldızların bir kısmı hep görünür ve yerinden ayrılmaz; bir kısmı ise sürekli hareket eder ve bunların hareketini bilenler yönleri ve vakitleri bu sayede bilirler. Bu ayet ve benzeri ayetler, yıldızların hareketini ve konumlarını öğrenmenin, yani "ilmü't-teysîr" denen ilmin meşruiyetine delildir. Çünkü yol bulma ancak bununla tamamlanır ve mümkün olur. {Ayetleri açıkladık.} Yani bunları beyan ettik, aydınlattık ve her cinsi ve türü birbirinden ayırdık; öyle ki Allah'ın ayetleri açık ve görünür oldu. {Bilen bir topluluk için.} Yani ilim ve marifet sahibi kimseler için; hitap onlara yöneltilir ve cevap onlardan istenir. Cahil ve kaba kimselerin, Allah'ın ayetlerinden ve peygamberlerin getirdiği ilimden yüz çevirenlerin durumu ise bundan farklıdır. Onlara açıklama fayda vermez, tafsilat onların şüphelerini gidermez, izah onlara müşkili açmaz. {Sizi tek bir nefisten yaratan O'dur.} Bu nefis Âdem aleyhisselamdır. Allah onu ondan yarattı; bu Âdemoğullarının unsuru, yeryüzünü doldurmuş ve hâlâ artış ve büyüme içinde olan bir topluluktur. Ahlakları, yaratılışları ve sıfatları, ölçülemeyecek ve nitelenemeyecek ölçüde farklılık gösterir. Allah onlar için bir {karargâh} kıldı; yani varıp dayanacakları bir son, kendilerine sevk edilecekleri bir gaye. Bu da arkasında karar kılınacak başka bir yer bulunmayan, üstünde de bir sonu olmayan karar yurdudur. Bu yurt için yaratılmışlar oturmak üzere yaratılmış, dünyada da bu yurda ulaşmak için sebeplerin peşinde koşmaları sağlanmıştır. Allah, onları babalarının sulbüne ve analarının rahmine, sonra dünya yurduna, sonra da berzaha yerleştirdi. Bunların hepsi, durmayan ve yerleşmeyen bir emanet niteliğinde olup, sonunda gerçek karar yurduna ulaşıncaya kadar bir yerden bir yere nakledilirler. Bu dünya yurdu ise bir emanet yeri ve geçiş yeridir. {Bilen bir topluluk için ayetleri açıkladık.} Yani Allah'ın ayetlerini anlayan ve O'nun delil ve beyanlarını kavrayan topluluk için.