{قُل} Ey Peygamber, Allah'a ortak koşan ve O'nun yanında başkasına dua eden müşriklere, onları kendi dinlerine davet eden kimselere de de ki: Bu, tanrılarının niteliğini açıklayan ve anlatan bir sözdür. Akıllı bir kişinin bu niteliklerini zikretmesi, onların yasaklanmasını söylemeye gerek bırakmaz; çünkü her akıllı insan müşriklerin mezhebini bir kez tasavvur ettiğinde, bu görüşün batıl olduğuna, bunun üzerine deliller getirilmeden önce hükmeder. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Allah'ı bırakıp bize ne fayda ne de zarar veremeyene mi tapacağız?} Bu nitelik, Allah'tan başka ibadet edilen her varlığı kapsar; çünkü onlar ne fayda verir ne zarar verir ve hiçbir şeyin yetkisi onlarda yoktur. Emir ancak Allah'ındır. {Allah bizi doğru yola ilettikten sonra topuklarımız üzerine geri döndürülsek?} Yani, Allah'ın bize hidayet vermesinden sonra sapkınlığa, doğruluktan azgınlığa, cennet nimetlerine ulaştıran yoldan, acılı azaba götüren yollara dönsek?! Bu, akıl sahibi hiç kimsenin razı olamayacağı bir haldir. {Tıpkı şeytanların yeryüzünde şaşkına çevirdiği ve yolunu şaşırttığı kimse gibi} olur; yani onu yolundan ve gideceği yere ulaştıran metotlarından saptırıp şaşırtmıştır. Böylece o, kendisini hidayete çağıran arkadaşları olduğu halde, şaşkın bir durumda kalmıştır. Oysa şeytanlar onu helake çağırmaktadır. Böylece o, çağıranlar arasında şaşırıp kalmıştır. Bu, Allah'ın koruduğu kimselerin dışında bütün insanların halidir. Çünkü onlar, birbiriyle çelişen çekim ve çağrılar bulurlar: Peygamberlik çağrısı, sağlam akıl ve doğru fıtrat çağrıları {hidayete çağırır} ve yüce yerlere yükselmeye davet eder. Şeytanın ve onun yolunu tutanların, nefsi emmarenin çağrıları ise sapkınlığa ve aşağı âlemlere inmeye çağırır. İnsanlardan bazısı işlerinin hepsinde veya çoğunda hidayet çağrısının yanında olur; bazıları ise bunun tersini yapar. Bazıları da iki çağrıcıyı eşit görür, iki çekim birbirine karşı durur. İşte bu noktada mutlu olanlarla bedbaht olanlar birbirinden ayrılır. {De ki: Allah'ın hidayeti, asıl hidayetin ta kendisidir.} Yani hidayet, ancak Allah'ın peygamberi diliyle meşrû kıldığı yoldur; bunun dışındaki her şey sapkınlık, helak ve yıkımdır. {Bize, alemlerin Rabbine teslim olmamız emredildi} Yani O'nun tevhidine boyun eğmemiz, emir ve yasaklarına teslim olmamız ve O'nun kulluğuna girmemiz emredildi. Çünkü bu, Allah'ın kullarına verdiği en üstün nimet ve onlara ulaştırdığı en mükemmel terbiyedir. {Namazı dosdoğru kılmamız ve O'ndan sakınmamız da emredildi.} Yani namazı rükünleri, şartları, sünnetleri ve tamamlayıcılarıyla kılmamız emredildi. {O'ndan sakının} emrettiğini yaparak, yasakladığından kaçınarak. {Toplanıp O'na döndürüleceğiniz de O'dur.} Yani kıyamet gününde toplanacak ve yaptığınız iyi ve kötü amelleri karşılığında sizi cezalandıracaktır. {Gökleri ve yeri hak ile yaratan da O'dur.} Kullarını emredip nehyetmek, onlara sevap verip cezalandırmak için. {Ol dediği gün, sözü hak olarak gerçekleşir.} Onun sözü, hiçbir şüphe ve ikilik barındırmayan hak sözdür ve abes bir şey söylemez. {Sûr'a üflendiği gün mülk O'nundur.} Yani kıyamet günü. Her şeyin sahibi olduğu halde bu günü özellikle zikretmiştir; çünkü o gün bütün mülkiyetler sona erer ve yalnızca tek ve kahredici olan Allah'ın mülkü kalır. {Gaybı da görünen âlemi de bilir; hikmet sahibi, her şeyden haberdar olandır.} Tam hikmet, bol nimet, büyük ihsan ve sırları, bâtınları ve gizli şeyleri kuşatan ilim sahibi olan Allah'tır. O'ndan başka ilâh yoktur ve O'ndan başka rab yoktur.