Allah Teâlâ, müşriklerin Allah'ın helâl kıldığı şeyleri kendi kafalarına göre haram kılmalarını ve bunu Allah'a nispet etmelerini yerip onların sözlerini boşa çıkardıktan sonra, Peygamberine insanlara, Allah'ın onlara neyi haram kıldığını açıklamasını emretti. Böylece bunların dışındaki şeylerin helâl olduğunu bilsinler. Bir şeyin haramlığını Allah'a nispet eden kimse yalancı ve bâtıl üzeredir; çünkü haram kılmak ancak Allah katından, Peygamberinin diliyle olur. Nitekim Allah Peygamberine şöyle buyurdu: {De ki: Bana vahyolunanlar arasında, yiyen kimse için haram kılınmış bir şey bulamıyorum.} Yani, yenmesi haram kılınmış bir şey. Yemek dışındaki faydalanmaların haram olup olmadığı burada ele alınmıyor. {Ölmüş hayvan ya da akıtılmış kan ya da domuz eti dışında} Ölü, şer'î usulle kesilmeden ölen hayvandır; bu helâl değildir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Size ölü hayvan, kan, domuz eti haram kılındı."] [Mâide: 3]. {Ya da akıtılmış kan} Kesilen hayvandan kesim anında akan kan demektir. Çünkü bedende tutulup kalması zararlı olan kan budur; kan bedenden çıkınca, etin yenmesiyle zarar ortadan kalkar. Bu ifadenin mefhumundan anlaşılır ki, kesimden sonra etin ve damarların içinde kalan kan helâl ve temizdir. {Çünkü bunların hepsi pisliktir} Yani bu üç şey rics, yani zararlı ve necis bir pisliktir. Allah bunu size lütfen ve kötülüklere yaklaşmaktan sizi temiz tutmak için haram kılmıştır. {Ya da Allah'tan başkası adına kesilmiş olan} Yani kesilen hayvan Allah'tan başkası için, müşriklerin taptığı putlar ve ilâhlar adına kesilmişse haramdır. Bu, Allah'a itaatten çıkıp O'na isyana girmek anlamına gelen fısktır. Yine de bu yasaklanmış şeylerden, zorunluluk ve ihtiyaç duyup, yani hayatı tehlikeye girerek ve başka yiyecek bulamayarak bir miktar yemek zorunda kalan kimse, {ne isyan edici ne de haddi aşıcı olmaksızın} yani ne bilerek ve zorunluluk olmadan yemek isteyen, ne de ihtiyacından fazla yiyerek sınırı aşan olmaksızın yerse, {Kim isyan etmeksizin ve haddi aşmaksızın zorunda kalırsa, şüphesiz Rabbin çok bağışlayan, çok merhamet edendir.} Yani Allah böyle bir durumdaki kimseye müsamaha göstermiştir. Âlimler, bu ayette zikredilen sınırlamaya rağmen, burada zikredilmeyen haram kılınmış şeyler bulunduğu için, bu konuda farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Yırtıcı hayvanlar ve pençeli kuşlar gibi. Bazıları şöyle demiştir: Bu ayet, kendisinde zikredilenlerin dışında haram kılınan şeylerden önce inmiştir. Bu nedenle ayette yer alan bu sınırlama, sonradan gelen haramlığa aykırı değildir; çünkü o vakit peygambere vahyedilen şeyler arasında bunu bulamamıştır. Bazıları ise şöyle demiştir: Bu ayet, bütün haramları kapsamaktadır; bir kısmı açıkça, bir kısmı ise anlam ve illet genelliğinden anlaşılmaktadır. Çünkü ölü hayvan, kan ve domuz etinin, ya da yalnızca sonuncusunun illetini belirten {Çünkü o rics'tir} ifadesi, haram kılınan her şeyi kapsayan bir vasıftır. Zira haram olan şeylerin hepsi pisliktir ve Allah'ın kullarına, onları temiz tutmak ve pis olanla temas etmekten korumak için haram kıldığı, tiksinti veren kötülüklerdendir. Haram pisliğin ayrıntıları ise sünnetten alınır; çünkü sünnet Kur'an'ı açıklar ve onun maksadını ortaya koyar. Allah'ın yiyeceklerden yalnızca zikredilenleri haram kıldığı, haramlığın ise ancak Allah'ın şeriatından kaynaklanabildiği göz önüne alındığında, Allah'ın rızık olarak verdiği şeyleri haram kılan müşriklerin Allah'a iftira eden, O'nun söylemediği şeyleri O'na nispet eden kimseler olduğu anlaşılır. Ayette, Allah'ın kendilerine helâl kıldığı şeyleri haram kılan müşriklerin daha önce geçen sözlerine karşı, nefislerinin kendilerine süslediği şekilde bu konuda tartışmaları bağlamında, güçlü bir ihtimal de vardır; eğer Allah burada domuzu zikretmemiş olsaydı bu ihtimal daha kuvvetli olurdu. Bu ihtimale göre, bağlam yalnızca hayvanlardan (en'âm) olan şeylere ilişkindir ve bunlardan haram olanlar ancak ayette zikredilenlerdir: ölü hayvan, Allah'tan başkası adına kesilen, geri kalanı ise helâldir. Domuzun burada zikredilmesinin hikmeti, bu ihtimale göre, bazı cahillerin domuzu hayvanlardan (en'âm) saymaları, onu bir koyun çeşidi sanmalarıdır. Nitekim Hristiyanlardan bir kısım cahiller ve benzerleri böyle zannedip onu diğer hayvanlar gibi beslemekte ve helâl saymaktadırlar; hayvanlarla onun arasını ayırt etmemektedirler. Bu nedenle bu ümmete haram kılınan domuz eti, onları tenzih etmek ve korumak babından bir haramlıktır. Ehl-i kitaba haram kılınanlarına gelince, bunların bir kısmı temizdir; ancak onlara ceza olarak haram kılınmıştır. Bunun için Allah şöyle buyurmuştur: {Yahudilere ise tırnaklı her hayvanı haram kıldık.} Bu, develer ve benzerleri gibi hayvanlardır. Yine onlara {sığırdan ve koyundan} (sığır ve koyunun) bazı organlarının yağlarını haram kıldık. Bu yağlar {onların yağlarıdır}. Haram kılınan yağın tamamı değildir; kuyruk ve bağırsak yağı haram kılınmış, bu nedenle Allah helâl olan yağı bunun dışında tutarak şöyle buyurmuştur: {Sırtlarına ya da bağırsaklarına yapışmış olanlar ya da bir kemiğe karışmış olanlar hariç.} Yani bağırsaklara karışmış yağ ya da kemiğe karışmış yağ hariç. {Bu haram kılınmalarını, zulümleri yüzünden onları cezalandırdık.} Yani Yahudilerin, Allah'ın haklarında ve kulların haklarında yaptıkları haksızlık ve tecavüz sebebiyle, Allah bu şeyleri onlara ceza ve ibret olarak haram kılmıştır. {Biz şüphesiz doğru söyleyenleriz.} Söylediğimiz, yaptığımız ve hükmettiğimiz her şeyde doğruyuz. Sözde Allah'tan daha doğru kim olabilir, hükümde Allah'tan daha güzel hükmeden kim olabilir? Bu, kesin inanan bir topluluk içindir.