Allah Teâlâ, mü'min kullarına, imanın gerektirdiği şekilde her durumda, gizli ve açıkta Allah'a karşı takvâ üzere olmalarını emreder. Ayrıca Allah'ın kendilerine emrettiği buyruklara, şeriat hükümlerine ve sınırlarına riayet etmelerini, neyin kendileri lehine neyin aleyhine olduğuna bakmalarını ve ahiret gününde kendilerine fayda ya da zarar verecek hangi amelleri elde ettiklerini düşünmelerini emreder. Zira ahireti gözlerinin önüne ve kalplerinin kıblesi kılıp onunla ilgilendiklerinde, oraya ulaştıracak amelleri çoğaltmaya çalışırlar ve onları, yoldan alıkoyan, engelleyen ya da saptıran sebeplerden arındırırlar. Allah'ın yaptıklarından haberdar olduğunu, amellerinin O'ndan gizli kalmadığını ve O'nun bunları zayi etmeyip ihmal etmeyeceğini bildiklerinde ise ciddiyet ve gayret göstermeleri kendilerine gerekir. Bu âyet-i kerîme, kulun nefsini hesaba çekmesinin temelidir; kulun nefsini kontrol etmesi gerekir. Eğer bir kayma gördüğünde, ondan vazgeçerek, samimi tövbe ederek ve onu doğuran sebeplerden yüz çevirerek onu telafi eder. Allah'ın emirlerinden birinde kendisini eksik gördüğünde ise gücünü harcar, bu emri tamamlamak, bütünlemek ve güzelce yerine getirmek için Rabbinden yardım diler. Allah'ın kendisine verdiği nimetleri ve ihsanı ile kendi kusurunu karşılaştırır; bu da kendisinde mutlaka utanma duygusu doğurur. Kulun bu hususu unutması ve Allah'ı unutup O'nun zikrinden ve hakkını yerine getirmekten gafil olan, nefsinin hazlarına ve şehvetlerine yönelen bir topluluğa benzemesi ise en büyük mahrumiyettir. Bu topluluk başarılı olamaz, bir kazanç elde edemez; aksine Allah onlara kendi menfaatlerini unutturmuş, faydalarından ve yararlarından gafil kılmıştır. Böylece işleri boşa gider, iki dünyanın kaybıyla geri dönerler ve telafisi mümkün olmayan, kırığı onarılamayan bir aldanışa düşerler. Çünkü onlar, Rablerinin itaatinden çıkan ve O'nun günahlarında ileri giden fasıklardır. Allah'ın takvâsını koruyan ve yarını için ne hazırladığına bakan, bu sebeple nimet cennetlerini ve selâmetli hayatı hak eden kimse; Allah'ın kendilerine nimet verdiği peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle birlikte olan kimse ile Allah'ı anmaktan gafil olan, haklarını unutan ve bu yüzden dünyada bedbaht olup ahirette azabı hak eden kimse bir olur mu? Birincileri kurtulanlar, sonrakiler ise kaybedenlerdir. Allah Teâlâ, kullarına bildirmesi gerekenleri bildirip kitabında emir ve nehiylerini açıkladığında, bu, onları kendisine çağırdığı ve teşvik ettiği şeye koşmaya sevk etmelidir. Kalpleri sert ve katı olup dağlar gibi sağlam da olsalar, bu husus gereklidir. Zira bu Kur'an'ı bir dağa indirseydi, Allah korkusundan başını eğip parça parça olduğunu görürdün [Kur'an: "Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik, onu Allah korkusundan başını eğmiş, parça parça olmuş görürdün."] Yani bu, Kur'an'ın kalplerdeki tesirinin tamlığı sebebiyledir. Çünkü Kur'an'ın öğütleri mutlak anlamda en büyük öğütlerdir; emir ve yasakları ise içerdiği hikmetler ve maslahatlarla birliktedir. Bunlar nefisler için en kolay şeylerdir, bedenler için en hafif olanlardır; zorlamadan uzaktır, içinde çelişki ve ihtilaf yoktur, zorluk ve eziyet de yoktur. Her zamana ve her yere uygundur, herkese yakışır. Sonra Allah Teâlâ, insanlara örnekler verdiğini ve kullarına kitabında helal ve haramı açıkladığını bildirmiştir. Bunun amacı, onun âyetleri üzerinde düşünmeleri ve onları tedebbür etmeleridir. Zira onun üzerinde düşünmek, kula ilmin hazinelerini açar, hayrın ve şerrin yollarını gösterir, onu güzel ahlâka ve övgüye değer huylara teşvik eder, kötü ahlâktan ise alıkoyar. Bu yüzden kulun için Kur'an üzerinde tefekkür etmekten ve manalarını tedebbür etmekten daha faydalı bir şey yoktur.