Allah Teâlâ, dünyanın gerçeğini ve onun nasıl olduğunu bildirmekte; dünyanın sonunu ve dünya ehlinin sonunu da şöyle açıklamaktadır: Dünya bir oyun ve eğlencedir; bedenler onunla oynar, kalpler onunla eğlenir. Bunun doğruluğunu dünya evlatlarının içinde bulunan ve gerçekleşen hâller göstermektedir. Çünkü onları, ömürlerini kalplerin eğlencesiyle, Allah'ı anmaktan ve önlerindeki vaat ve tehditten gafil olarak geçirirken görürsün; dinlerini de oyun ve eğlence edinmişlerdir. Buna karşılık uyanık olanlar ve ahiret için çalışanlar böyle değildir. Onların kalpleri Allah'ı anma, O'nu tanıma ve sevme ile doludur; vakitlerini Allah'a yaklaştıran amellerle, hem kendilerine hem başkalarına fayda veren işlerle meşgul etmişlerdir. [Allah'ın] {ve süs} buyruğu, yani giyimde, yemekte, içecekte, bineklerde, evlerde, saraylarda ve makamda süslenmek demektir. [Bunun dışında başka şeyler de vardır.] {Aranızda övünmek} demektir; yani dünya ehlinden her biri diğerine üstün gelmek, işlerinde galip olmak ve hâllerinde şöhret sahibi olmak ister. {Mal ve evlatta çoğalmak} demektir; yani herkes malda ve evlatta başkasını geçmek ister. Bunun doğruluğu, dünya sevdalılarından ve ona gönül bağlayanlardan çıkmasıyla gerçekleşmektedir. Oysa dünyayı ve gerçeğini bilen kimse, onu bir geçit yeri kabul eder, kalıcı bir yurt kabul etmez. Allah'a yaklaştıracak şeylere yarışır ve O'na ulaştıracak vasıtaları edinir. Kendisiyle mal ve evlatta çoğalmaya çalışanlara rastladığında, o da onlarla salih amellerde yarışır. Sonra Allah, dünya için yeryüzüne inen bir yağmura benzer bir misal verdi. Bu yağmurla yerin bitkileri birbirine karışır; insanların ve hayvanların yiyeceği olan bitkiler yeşerir. Nihayet yer süslerini alıp bezenince ve bitkileri kâfirleri hayrete düşürünce, ki bunlar himmetlerini ve bakışlarını yalnızca dünyaya çevirmişlerdir, Allah'ın emriyle üzerine [onu yok eden bir şey] gelir; bitkiler kurur ve sararır, eski hâline döner. Sanki orada hiç yeşil bitki bitmemiş, göze hoş görünen bir manzara da olmamış gibi olur. Dünya da böyledir. Sahibi için parlak ve güzel görünürken, istediği her şeye ulaşır, yöneldiği her iş için kapılar açık bulur. Ne zaman ki kader ona isabet eder, elinden alır ve üzerindeki hâkimiyetini giderir ya da onu kendisinden uzaklaştırır; o da elleri boş olarak dünyadan göçer, yanında kefenden başka bir azık almamış olur. Ölümü dünya olan ve ona çalışıp çabalayanlara yazıklar olsun! Ahiret için çalışmak ise faydalı olan, sahibi için biriktirilen ve kulun ebediyen yanında kalan şeydir. Bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurdu: {Ahirette şiddetli bir azap ve Allah'tan bir mağfiret ve rıza vardır.} Yani ahiret hâli bu iki durumdan birinden hâli değildir: Ya dünya kendisine gaye ve istek sonu olmuş, Allah'ın yasaklarına cüret etmiş, Allah'ın ayetlerini yalanlamış ve Allah'ın nimetlerini inkâr etmiş kimseler için cehennem ateşinde, boyunduruklarında, zincirlerinde ve dehşetinde şiddetli bir azap vardır. Ya da Allah'tan günahların bağışlanması, cezaların kaldırılması ve Allah'ın rızası vardır; bu rıza, dünyayı tanıyıp ahiret için gereken çabayı gösterenleri Rıdvan yurduna yerleştirir. Bütün bunlar dünyadan zâhid olmaya ve ahirete rağbet etmeye çağırır. Bu sebeple buyurdu: {Dünya hayatı ancak aldatıcı bir metadır.} Yani dünya, insanın yararlanıp faydalandığı, ihtiyaçlarını gidermek için kullandığı bir metadan ibarettir. Onunla aldanıp ona güvenen yalnızca zayıf akıllı kimselerdir; onları Allah hakkında aldanış aldatmıştır. Sonra Allah, mağfiretine, rızasına ve cennetine yarışmaya emretti. Bu da mağfiret sebeplerine sarılmakla olur: samimi tevbe, faydalı istiğfar, günahlardan ve günah yerlerinden uzak durmak. Allah'ın rızasına yarışmak ise salih amelle, Allah'ın razı olacağı şeylere sürekli önem vermekle olur; yaratıcıya ibadette ihsan etmek ve insanlara her türlü faydayla iyilik yapmak bunlardandır. Bu yüzden Allah, bunu gerektiren amelleri zikretti ve şöyle buyurdu: {Gökler ve yer genişliğinde bir cennet; Allah'a ve peygamberlerine iman edenler için hazırlanmıştır.} Allah'a ve peygamberlerine iman, dinin esaslarını ve dallarını kapsar. {Bu Allah'ın fazlıdır, dilediğine verir.} Yani bu anlattıklarımız, size bildirdiğimiz, cennete ulaştıran yollar ile cehenneme ulaştıran yollardır. Allah'ın bol sevap ve büyük ecirle verdiği fazlı, kullarına olan en büyük lütfu ve ihsanıdır. {Allah büyük lütuf sahibidir.} O'nu övmek sayılamayacak kadar çoktur; hatta O'nun kendini övdüğü gibi ve kullarının O'nu övdüğünden de üstündür.