Sol taraftakilere gelince, sol taraftakiler ne kötü kimselerdir! (Onlar) yakıcı rüzgâr ve kaynar su içindedirler. Gölge de kara dumandan bir gölgedir ki, ne serin ne de faydalıdır. Çünkü onlar bundan önce refah içinde şımarmışlardı ve büyük günahta ısrar ediyorlardı. Ve şöyle diyorlardı: "Biz öldükten, toprak ve kemik olduktan sonra mı yeniden diriltileceğiz? Ya atalarımız da mı?" Sol taraftakilerle kastedilen, ateş ehli ve uğursuz amellerin sahipleridir. Allah onlara, hak ettikleri azabı zikretmiştir. Onların "yakıcı rüzgâr" içinde olduğunu haber vermiştir; bu rüzgâr cehennem ateşinin sıcağından esen, nefeslerini tutan ve onları en şiddetli sıkıntıya sokan bir rüzgârdır. "Kaynar su" ise bağırsaklarını parçalayan sıcak sudur. "Kara dumandan bir gölge" ise ateş alevinin dumanla karışmış hâlidir. "Ne serin ne de faydalı" ifadesi ise orada serinlik ve ikram olmadığı anlamındadır. Maksat, orada hüzün, keder, mahzun olma ve hayır bulunmayan bir kötülük bulunduğudur; çünkü bir zıddın nefyi, zıddının ispatıdır. Sonra Allah, onları bu cezaya ulaştıran amellerini zikretmiş ve şöyle buyurmuştur: "Onlar bundan önce şımarmışlardı." Yani dünya onları oyalamış, onun için çalışmışlar, ondan nimetlenip zevk almışlardır. Umut onları iyi amelden alıkoymıştır. Allah'ın kınadığı şımarıklık işte budur. "Büyük günahta ısrar ediyorlardı." Yani büyük günahları işliyor, onlardan tevbe etmiyor ve pişman olmuyorlardı; aksine Rablerini öfkelendiren şeylerde direniyorlardı. Bu yüzden çok sayıda, bağışlanmamış günahla Rablerinin huzuruna çıkacaklardı. Ayrıca onlar diriliş inkâr ediyorlar ve bunun gerçekleşmesini uzak görerek "Biz öldükten, toprak ve kemik olduktan sonra mı diriltileceğiz? Ya atalarımız da mı?" diyorlardı. Yani öldükten ve çürüyüp toprak ile kemik hâline geldikten sonra nasıl diriltileceğiz, demek istiyorlardı. Allah onlara cevap ve red olarak şöyle buyurmuştur: "De ki: Evvelkiler ve sonrakiler, belli bir günün vaktine toplanacaklardır." Yani: De ki, yaratılmışların öncekileri ve sonrakileri hepsini Allah diriltecek ve belirlediği, yaratılışın sona ereceği belirli bir gün için toplayacaktır. Allah, kullarının bu dünya sorumluluk yurdunda işledikleri amellerin karşılığını vermek isteyecektir. "Sonra siz ey doğru yoldan sapmış, helake giden yolu tutmuş, Peygamber'i ve onun getirdiği hakkı, vaadi ve tehdidi yalanlayanlar!" Siz "Zakkum ağacından" yiyeceksiniz. Zakkum, ağaçların en çirkini, en değersizi, kokusu en pis olanı ve görünümü en iğrenç olanıdır. Onları bu ağacı yemeye mecbur eden, bunun bu çirkinliğine rağmen, ciğerlerinde yanan ve yürekleri neredeyse kopacak olan aşırı açlıktır. Bu yiyecek, açlıklarını gidermek için yedikleri ve semirtmeyen, açlıktan kurtarmayan şeydir. İçecekleri ise ne kötü bir içecektir: Bu yiyeceğin üzerine, karınlarda kaynayan kaynar sudan içerler; tıpkı susuzluktan dayanılmaz hâle gelmiş, susuzluğu şiddetlenmiş develerin içmesi gibi. Ya da "el-heym" develere isabet eden bir hastalıktır ki, bu hastalıkla su içse de kanmazlar. "İşte bu," yani bu yiyecek ve içecek, "din günündeki konukları" olacaktır. Bu, kendileri için hazırladıkları ve Allah'ın dostlarına verdiği ikramı tercih ettikleri bir ikramdır. Allah şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Şüphesiz iman edip salih amellerde bulunanlar için Firdevs cennetleri konaklama yeri olarak vardır. Orada ebedî kalacaklar, ondan başka bir yer istemeyeceklerdir."] [Kehf: 107-108] Sonra Allah diriliş için akli delili zikretmiş ve şöyle buyurmuştur: "Sizi biz yarattık, hâlâ tasdik etmeyecek misiniz?" Yani hiçbir şey değilken sizi var eden, hiçbir aciz ve yorgunluk olmadan yaratan biziz. Bunu yapmaya gücü yeten, ölüleri diriltmeye de güç yetirmez mi? Evet, O her şeye kadirdir. Bu yüzden onları, kendilerinden daha büyük ve daha açık olanı müşahede ederken dirilişi tasdik etmemelerinden dolayı azarlamıştır.