{ وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ * فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ } إلى آخر السورة. Yani: Rabbinin huzurda duracağından korkan ve O'nun gözetiminden çekinen kimse için, yasakladığı şeyleri terk edip emrettiğini yerine getiren kimse için iki cennet vardır. Bu cennetlerin kapları, süsleri ve yapıları, içindekilerle birlikte altındandır. İki cennetten biri yasaklardan kaçınmanın karşılığı, diğeri ise itaat amellerinin karşılığıdır. Bu iki cennetin özelliklerinden biri de { ذَوَاتَآ أَفْنَانٍ } [yani: Orada, gözün görmediği, kulağın işitmediği ve hiçbir insanın kalbine gelmediği türden, zâhirî ve bâtınî çeşit çeşit nimetler vardır] ifadesiyle anlatılan, güzel dallı, yapraklı, çok ve parlak ağaçlara sahip olmalarıdır; bu ağaçlarda olgun, çok ve lezzetli meyveler bulunur. Veya "ferr"in çoğulu olan "fenn" kelimesine göre, bütün nimet çeşitlerinden birçok tür ve sınıfa sahip olmaları anlamına gelir. Bu iki cennette { عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ } vardır; onlar bu pınarları istedikleri ve arzuladıkları yere akıtırlar. { فِيهِمَا مِن كُلِّ فَاكِهَةٍ } bütün meyve çeşitlerinden { زَوْجَانِ } yani iki tür vardır; her türün diğer türde bulunmayan bir lezzeti ve rengi vardır. { مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ } bu, cennet ehlinin döşeklerinin ve onlara nasıl oturduklarının sıfatıdır. Onlar bu döşeklere yaslanmış olarak, krallığın tahtlara oturması gibi, rahat ve yerleşik bir şekilde otururlar. Bu döşeklerin niteliğini ve güzelliğini yalnızca Allah bilir. Öyle ki, yere bitişik alt kısımları bile en güzel ve en seçkin ipek olan istebrakten yapılmıştır; peki ya insanların tenine değen üst yüzleri nasıl olacaktır? { وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ } "Cenâ" devşirilmiş, kolayca toplanan meyve demektir; yani bu iki cennetin meyvesi yakındır, ayakta duran, oturan veya yan yatan herkes kolayca ulaşır. { فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ } yani, güzellik ve kemalleri sebebiyle bakışlarını yalnızca eşlerine hasretmişlerdir; eşleri de onların güzelliği ve cazibesi sebebiyle bakışlarını yalnızca onlara çevirmiştir. { لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ } yani onlara kendilerinden önce hiçbir insan ve cin dokunmamıştır. Aksine onlar bakire ve eşlerine tutkun, kocalarına karşı cilveli, nazlı, güzel ve işveli kadınlardır. Bu yüzden şöyle buyrulmuştur: { كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ } Bu, onların berraklığı, görünümlerinin güzelliği ve parlaklığı içindir. { هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ } yani Yaratıcı'ya kulluk etmede ve kullarına fayda sağlamada iyilik yapanın karşılığı, ancak bol sevap, büyük kurtuluş, kalıcı nimet ve selametli bir hayat ile kendisine ihsan edilmesi değil midir? İşte bu iki yüce cennet, yakınlara (mukarrebîn) aittir. { وَمِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ } ise sağ tarafta olanlar (ashâbu'l-yemîn) içindir; bunların yapıları, kapları, süsleri ve içindekiler gümüştendir. Bu iki cennet { مُدْهَامَّتَانِ } yani sulanmanın eseri olan yoğun yeşillikten dolayı siyaha çalacak kadar koyu yeşildir. { فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ } yani fışkıran iki pınar vardır. { فِيهِمَا فَاكِهَةٌ } bütün meyve çeşitleri vardır; özellikle hurma ve nar öne çıkar, bunların birçok faydası vardır. { فِيهِنَّ } yani bu cennetlerin tamamında { خَيْرَاتٌ حِسَانٌ } vardır; yani ahlakı iyi, yüzleri güzel hanımlardır. Zâhirî ve bâtınî güzelliği, hem huy hem de yaratılış güzelliğini bir arada taşırlar. { حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ } yani inci çadırlarda hapsedilmiş, kendilerini eşlerine hazırlamış ve donanmış hûrilerdir. Bu, bahçelerde ve cennetin çiçeklikleriyle gezip dolaşmalarına engel değildir; tıpkı hükümdar kızlarının ve benzeri, perdeli ve utangaç kadınların âdetine uygun olduğu gibi. { لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ * فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ * مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ } yani bu iki cennetin sahipleri yeşil rafraf üzerine yaslanmışlardır. Rafraf, yüksek meclislerin üstüne serilen, meclislerinin üzerinden fazlalık yapan ve güzellik ve parlaklık için arkalarında dalgalanan döşeklerdir. { وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ } "Abkarî" güzel ve seçkin şekilde dokunmuş her şeye nispet edilir; bu yüzden onu hem işçiliğin güzelliği, hem görünümün güzelliği, hem de dokunuşun yumuşaklığı bakımından kapsayıcı bir güzellikle nitelemiştir. Bu iki cennet, ilk iki cennetin altındadır; nitekim Allah bunu { وَمِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ } sözüyle belirtmiştir. Ayrıca ilk ikisini, sonrakilere vermediği birtakım sıfatlarla tanımlamıştır: İlkler için { فِيهِمَا عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ } buyurmuş, sonrakiler için { عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ } demiştir; akan ile fışkıran arasındaki farkın bilinmesi gerekir. İlk iki cennet için { ذَوَاتَآ أَفْنَانٍ } demiş, sonrakiler için bunu söylememiştir. İlkler için { فِيهِمَا مِن كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ }, sonrakiler için { فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ } buyurmuştur; bu iki ifade arasındaki farkın ne olduğu bilinmektedir. İlk iki cennet için { مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ } demiş, sonraki ikisi için bunu söylememiş, { مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ } buyurmuştur. İlk iki cennetteki kadınlarını ve eşlerini tarif ederken { فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ } demiş, sonraki ikisinde ise { حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ } buyurmuştur; bu farkın da ne olduğu bilinmektedir. İlk iki cennet için { هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ } demiştir; bu da ilk ikisinin iyilik yapanların karşılığı olduğunu gösterir; sonrakiler için bu söz yoktur. İlk ikinin sonrakilerden önce zikredilmesi bile onların üstünlüğünü gösterir. Bu vecihlerle ilk iki cennetin üstünlüğü anlaşılır; bunların peygamberlerden, sıddıklardan ve Allah'ın seçkin salih kullarından yakınlara hazırlandığı, sonraki ikisinin ise genel mü'minler için hazırlandığı anlaşılır. Zikredilen cennetlerin her birinde, gözün görmediği, kulağın işitmediği ve hiçbir insanın kalbine gelmediği nimetler vardır; orada nefislerin arzu ettiği, gözlerin hoşlandığı her şey bulunur. Ehli, en yüksek rahatlık, memnuniyet, huzur ve güzel barınak içindedir; öyle ki her biri, kendi nimetinden daha üstün bir hal içinde olan kimse görmez. Allah, lütfunun ve ihsanının genişliğini bildirdikten sonra şöyle buyurmuştur: { تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ } yani büyüktür ve hayrı çoktur; O'nun, parlayan yüceliği, tam şerefi ve dostlarına ikramı vardır.