Bu yüce ve değerli sure, Allah'ın "er-Rahmân" ismiyle başlamaktadır; bu isim O'nun rahmetinin genişliğine, ihsanının kapsamlılığına, lütfunun bolluğuna ve fazlının genişliğine delalet eder. Sonra, Allah'ın rahmetine ve bu rahmetin kullarına ulaştırdığı etkilere, yani dinî ve dünyevî nimetlere delalet eden hususları zikretmiştir [ve ahiretteki nimetleri]. Her nimet cinsi ve türünden sonra, insle cinni kendi şükrüne uyarır ve şöyle buyurur: {Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlarsınız?} Allah, Kur'an'ı öğretti: {Kur'an'ı öğretti} yani kullarına onun lafızlarını ve mânalarını öğretti ve bunları kullarına kolaylaştırdı. Bu, Allah'ın kullarına gösterdiği en büyük lütuf ve rahmettir; çünkü onlara en güzel lafızlarla, en güzel açıklamayı içeren, her hayrı kapsayan ve her şerden alıkoyan Arapça bir Kur'an indirmiştir. {İnsanı yarattı} en güzel biçimde, organları tam, parçaları eksiksiz, yapısı sağlam olarak. Yaratıcı ve eşsiz olan Allah, yaratığını en mükemmel şekilde yapmış ve onu diğer hayvanlardan ayırmıştır. {Ona beyanı öğretti} yani gönlündekini ifade etmeyi. Bu, sözlü öğretimi ve yazılı öğretimi de kapsar. İnsanı Allah'ın diğer canlılardan ayırdığı bu beyan, O'nun en büyük nimetlerinden ve insana en çok fayda sağlayanlarındandır. {Güneş ve ay bir hesapla} yani Allah güneşi ve ayı yaratmış, onları düzenli bir hesap ve belirlenmiş bir ölçüyle hareket ettirmek üzere boyun eğdirmiştir. Bu, kullara karşı bir rahmet ve onlara gösterilen bir ilgidir; onların maslahatlarını gerçekleştirmek, yıl sayısını ve hesabı kullara bildirmek içindir. {Yıldız ve ağaç secde eder} yani gök yıldızları ve yerdeki ağaçlar Rablerini tanır, ona secde eder, itaat eder, boyun eğer ve kullarının maslahat ve menfaatleri için kendilerine boyun eğdirilmiş olanlara uyar. {Göğü de yükseltti} onu yeryüzündeki yaratıklar için bir tavan kıldı. {Ve mizanı koydu} yani kullar arasında sözlerde ve fiillerde adaleti koydu. Burada kastedilen yalnız bilinen terazi değildir; aksine, daha önce de belirttiğimiz gibi, bilinen terazi, eşyanın ve miktarların ölçüldüğü ölçek, mesafeleri belirlemek için kullanılan ölçü birimleri ve yaratıklar arasında hükmedilen, adaletin sağlandığı gerçekler de bunun içine girer. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Terazide taşkınlık yapmamanız için.} Yani Allah mizanı indirmiştir, öyle ki ölçüde sınırı aşmayasınız. Çünkü iş sizin akıllarınıza ve görüşlerinize bırakılsaydı, Allah'ın bildiği bozgunluklar ortaya çıkar, gökler ve yer bozulurdu. {Tartıyı adaletle doğru yapın} yani onu, gücünüzün ve imkânınızın yettiği ölçüde adaletle ayakta tutun. {Ve terazide eksiltmeyin} yani onu noksan etmeyin ve buna zıt olan, yani zulüm, haksızlık ve taşkınlık yapmayın. {Yeri de canlılar için serdi} Allah yeri, eskiden olduğu gibi sıklık, sağlamlık ve özelliklerinin ve hallerinin çeşitliliğiyle {canlılar için} yani yaratıklar için yaratmıştır; üzerinde yerleşsinler, onları bir döşek ve yatak kılsınlar, bununla binalar yapsınlar, ekin ekip ağaç dikebilsinler, kazabilsinler, yollarını geniş yollar hâlinde kat edebilsinler ve madenlerinden ve içindeki her şeyden, ihtiyaçlarının hatta zorunluluklarının gerektirdiği şeylerden faydalansınlar. Sonra oradaki zorunlu gıdaları zikretmiş ve şöyle buyurmuştur: {Onda meyveler vardır} yani üzüm, incir, nar, elma ve diğerleri gibi, kulların tatlandığı meyveleri veren bütün ağaçlar. {Kabuklu hurma ağaçları vardır} yani içinde salkımların çıktığı, kabuğu yarılan, yavaş yavaş olgunlaşan ve yenilen, yiyecek olarak saklanan, hem mukim hem yolcunun yanında taşıyabildiği, en güzel meyvelerden lezzetli bir meyve olan hurma. {Tanedeki, sapı olan ekin vardır} yani hayvanlara ve başkalarına samanından faydalanılan, harman edilen sapı olan tahıl. Buna buğday, arpa, mısır, [pirinç] ve darı tohumları ile diğerleri girer. {Reyhan vardır} Bu ifadeye göre, bununla insanların yediği bütün rızıklar kastedilmiş olabilir; bu durumda genelin özel üzerine atfı olur ve Allah kullarına hem genel hem özel olarak yiyecek ve rızık ile lütufta bulunmuş olur. Ayrıca reyhandan maksat bilinen reyhan da olabilir; bu durumda Allah yeryüzünde kendileri için yerleştirdiği, ruhları sevindiren ve nefisleri açan, güzel kokuların ve seçkin kokuların çeşitleriyle kullarına lütufta bulunmuş olur. Allah, gözlerle ve basiretle müşahede edilen birçok nimetini zikredince ve hitap insle cinne olunca, onları nimetleriyle yüzleştirerek şöyle buyurdu: {Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlarsınız?} Yani Allah'ın dinî ve dünyevî hangi nimetlerini yalanlarsınız? Peygamber ﷺ bu sureyi cinlere okuduğunda, onların verdiği cevap ne güzeldir: "{Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlarsınız?}" ayetinden geçtikçe, "Rabbimiz, sana hamd olsun; senin nimetlerinden hiçbirini yalanlamayız" dediler. Kulun, kendisine Allah'ın nimetleri ve lütufları okunduğunda, bunları kabul edip şükretmesi, Allah'a bunlardan dolayı hamd etmesi gerekir.