Allah Teâlâ, hikmetleri yüce olan bu büyük varlıklara yemin ederek, müttakiler ve yalanlayanlar için diriliş ve karşılığın gerçekleşeceğini bildirmektedir. Önce, Allah'ın Mûsâ bin İmrân aleyhisselâma kendisiyle konuştuğu ve ona birçok hüküm vahyettiği dağ olan Tûr'a yemin etmiştir. Bu, hem Mûsâ'ya hem de ümmetine karşı büyük bir lütuf olup, kulların sayısını bilemeyeceği ve karşılığını ödeyemeyeceği Allah'ın büyük ayetlerinden ve nimetlerindendir. {Yazılmış bir kitap} ifadesinin, Allah'ın her şeyi yazdığı Levh-i Mahfûz'u kastettiği ihtimali vardır. Bir de bunun, öncekilerin ve sonrakilerin haberlerini, geçmişlerin ve gelecektekilerin ilimlerini içeren, Allah'ın indirdiği en üstün kitap olan Kur'an-ı Kerîm'i kastettiği ihtimali vardır. Allah'ın, {açılmış bir kağıtta} buyurması, yani açık, gizli olmayan, her akıllı ve basiret sahibi insanın durumunu bilebileceği şekilde yazılmış olması demektir. {Mamur Beyt}, yedinci kat göğün üstünde bulunan ve her gün yetmiş bin meleğin girip Rablerine ibadet ettiği, kıyamete kadar bir daha dönmedikleri evdir. Bir görüşe göre ise Mamur Beyt, Allah'ın Beyt-i Harâm'ıdır; her an tavaf edenler, namaz kılanlar ve zikredenler ile hac ve umre için gelen heyetlerle mamur olan Kâbe'dir. Allah, {Bu güvenli şehre} [Tîn: 3] buyurarak bu şehre de yemin etmiştir. Yeryüzündeki en üstün evler arasında yer alan, hac ve umresi İslam'ın rükünlerinden biri olan, İbrâhim ve İsmâil'in inşa ettiği ve Allah'ın insanlar için bir toplanma yeri ve güvenlik yeri kıldığı bu ev, Allah'ın yemin edecek kadar yüce bir konumdadır ve bu evin azametini ve hürmetini ortaya koymaktadır. {Yükseltilmiş tavan} ise göğdür. Allah onu mahlûkat için bir tavan, yeryüzü için bir bina kılmış; ondan nurlarını alan, işaretlerine ve yıldızlarına uyulan bir yapı yapmış, yağmuru, rahmeti ve her türlü rızkı oradan indirmektedir. {Tutuşturulmuş deniz} ise suyla dolu olan ve Allah'ın onu tutuşturup yeryüzünü kaplamasını engellediği denizdir. Oysa tabiatın gereği onun yeryüzünü su altında bırakması gerekirdi; ancak Allah'ın hikmeti, yeryüzündeki canlıların yaşayabilmesi için onun akıp taşmasına mani olmayı gerektirmiştir. Bir görüşe göre ise {Tutuşturulmuş} ifadesiyle kıyamet günü yakılacak ve alevlenen ateş kastedilmektedir; o zaman deniz, büyüklüğü ve genişliğine rağmen her türlü azapla dolu bir ateşe dönüşecektir. Allah'ın yemin ettiği bu şeyler, O'nun ayetleri, tevhidinin delilleri, kudretinin ispatları ve ölüleri diriltmesinin kanıtlarıdır. Bu sebeple şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz Rabbinin azabı mutlaka gerçekleşecektir.} Yani bu mutlaka vuku bulacaktır; Allah vaadinden ve sözünden dönmez. {Onu savacak hiç kimse yoktur.} Yani onu defedecek bir güç, engelleyecek bir mâni yoktur; çünkü Allah'ın kudretine hiçbir güç galip gelemez, hiçbir kaçan da ondan kurtulamaz. Sonra azabın gerçekleşeceği o günün vasfını anlatmış ve şöyle buyurmuştur: {O gün gök çalkalanır, bir çalkalanmayla sallanır.} Yani gök döner, sarsılır ve sükûnete ermeden hareketi sürer. {Dağlar yürür, bir yürümeyle yürür.} Yani yerlerinden kayar, bulutların yürümesi gibi yürür, yünden atılmış renkli yün gibi renk değiştirir, sonra toz gibi dağılır. Bütün bunlar kıyamet gününün büyük dehşeti, korkunç olayları ve insanı sarsan şiddetli depremleri yüzündendir. Bu kadar büyük cisimleri sarsan bu sarsıntılar karşısında zayıf insanoğlunun hâli nasıl olur!? {O gün yalanlayanların vay haline!} "Veyl" kelimesi her türlü ceza, üzüntü, azap ve korkuyu kapsayan bir ifadedir. Sonra Allah, bu vaylı hak edenlerin vasfını anlatarak şöyle buyurmuştur: {Onlar, boş şeylerle oyalanıp dururlar.} Yani batılla uğraşır, onunla oynarlar. Onların ilmi ve araştırmaları, hakkı yalanlayan ve batılı doğrulayan zararlı ilimlerle doludur; amelleri ise cahil, aklından yoksun ve oyun oynayanların amelleridir. Oysa iman ehli, faydalı ilimler ve salih amellerle meşgul olurlar. {O gün onlar, cehennem ateşine itilirler, şiddetle sürüklenirler.} Yani o gün onlar ateşe itilir, şiddetle sürülür, yüzüstü çekilirler. Kendilerine azarlamak ve kınamak için şöyle denir: {İşte yalanladığınız o ateş budur!} {Şimdi tadın bakalım, bu azabı; ki ne kadar büyük olduğu tarif edilemez, durumu anlatılamaz.} {Bu büyü mü, yoksa siz mi görmüyorsunuz?} Bu ifadedeki işaretin ateşe ve azaba yapıldığı ihtimali vardır; ayetin bağlamı da bunu gösterir. Yani ateşi ve azabı gördüklerinde, azarlama yoluyla kendilerine şöyle denir: "Bu, hakikati olmayan bir büyü mü? Gerçekten gördünüz; yoksa dünyada siz gözünüzü açamıyor muydunuz? Yani sizde basiret yoktu, bilginiz yoktu; bu konuda cahildiniz, aleyhinize delil kurulmamış mıydı?" Cevap ise iki durumun da reddidir. Büyü olmadığı, onların gözünde en büyük hak ve en doğru gerçek olduğu, büyünün her yönden aksine olduğu açıktır. Görmemeleri ise durum böyle değildir; aksine Allah'ın hüccetleri onların üzerine tamamlanmış, peygamberler onları buna iman etmeye çağırmış, bu konuda öyle deliller ve ispatlar ortaya koymuşlardır ki bu durum en büyük, apaçık ve açık seçik bir gerçek hâline gelmiştir. Bir de bu işaretin, Resûlullah ﷺ'in getirdiği apaçık hakka ve dosdoğru yola yapılmış olması ihtimali vardır. Yani: "Muhammed'in getirdiği bu şey büyü mü, yoksa sizin basiretinizin olmaması mı; öyle ki işiniz size karışmış mı?" Gerçek durum ise bunun her şeyden daha açık olduğu, hakkın en hak olduğu ve Allah'ın hüccetinin onların üzerinde tamamlanmış olduğudur. {Ona girin!} Yani bedeninizi her yönden kuşatacak, bütün vücudunuzu kaplayacak ve kalplerinize kadar işleyecek şekilde ateşe girin. {İster sabredin ister sabretmeyin, sizin için birdir.} Yani ateşe karşı sabretmeniz size bir fayda sağlamaz; birbirinize örnek de olamazsınız, azap sizden hafifletilmez. Bu, sabredildiğinde meşakkati hafifleyen ve şiddeti ortadan kalkan şeylerden değildir. Allah'ın onlara bu muamelede bulunmasının sebebi, kendi habis amelleri ve kazançlarıdır. Bu nedenle şöyle buyurmuştur: {Siz ancak yaptıklarınızın karşılığını görüyorsunuz.}