البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة المائدة · الآية ٨٠

﴿تَرَىٰ كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ﴾

Tarâ kasîram minhum yatavallavnal lazîna kafarû labi’sa mâ kaddamat lahum anfusuhum an sahital lâhu ’alaihim va fil ’azâbi hum hâlidûn

“Çoğunun inkar edenleri dost edindiklerini görürsün. Nefislerinin önlerine sürdüğü ne kötüdür! Allah onlara gazabetmiştir, onlar azabta temellidirler”

Al-Ma'idah 5:80 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yüce Allah Peygamberine şöyle buyuruyor: {De ki: Ey Kitap ehli! Dininizde hakkı aşarak haksız yere aşırıya kaçmayın.} Yani hakkı aşıp batıla geçmeyin. Bu, daha önce naklettiğimiz, Mesih hakkındaki sözleri gibidir. Bazı şeyhlere karşı aşırı gitmeleri de böyledir. {Daha önce sapmış olan, birçok kimseyi saptırmış ve doğru yoldan şaşmış olan bir topluluğun heveslerine uymayın.} Yani önceden sapmış olanların hevesine. {Birçok kimseyi saptırdılar} ve kendi dinlerine davet ederek insanları saptırdılar. {Doğru yoldan da sapıp gittiler.} Yani hedeflenen yoldan uzaklaştılar. Böylece hem kendileri sapıtmış hem de başkalarını saptırmış oldular. İşte bunlar, Allah'ın kendilerinden ve sapkın fikirlerinden, saptırıcı görüşlerinden uyulmasını yasakladığı sapıklık önderleridir. Sonra Yüce Allah şöyle buyuruyor: {İsrailoğullarından inkâr edenler, Davud ve Meryem oğlu İsa'nın diliyle lanetlendiler.} Yani bu ikisinin şahitliği ve onaylamasıyla, delilin kendilerine ulaştığı ve bunu inatla reddettikleri belirtildi. {Bu, isyan etmelerinden ve sınırları aşmalarındandır.} Yani Allah'a isyan etmeleri ve Allah'ın kullarına zulmetmeleri, küfürlerine ve Allah'ın rahmetinden uzaklaşmalarına sebep oldu; çünkü günahların ve zulmün cezaları vardır. Üzerlerine ibret cezalarını getiren, başlarına azabı indiren günahlarından biri de şudur: {Yaptıkları kötülükten birbirlerini vazgeçirmeye çalışmazlardı.} Yani kötülük yapıyorlardı ve birbirlerini bundan men etmiyorlardı. Bu durumda kötülüğü bizzat işleyen de, buna gücü yettiği halde kötülükten sakındırmayı terk eden de aynı günaha ortak olmuş oluyordu. Bu durum, Allah'ın emrine karşı gösterdikleri ihmali ve günahı hafife almalarını gösterir. Eğer Rablerine karşı bir saygıları olsaydı, O'nun haramlarına gayret gösterirler ve O'nun öfkesiyle öfkelenirlerdi. Kötülüğe karşı sessiz kalmak, güç yetirildiği halde, büyük fesatlar içerdiği için cezayı gerektirir. Bunların bazıları şunlardır: Sadece sessiz kalmak da bir günah işlemektir, sessiz kalan kişi bizzat işlemese bile. Nitekim günahtan kaçınmak gerektiği gibi, günah işleyeni de inkâr etmek gerekir. Bir diğer fesat ise, yukarıda geçtiği gibi, günahları önemsememeye ve hafife almaya delalet etmesidir. Bir diğeri: Günahkârları ve fasıkları, engellenmedikleri takdirde günahları artırmaya cesaretlendirir; böylece şer çoğalır, dinî ve dünyevî musibet büyür, onlar güç ve üstünlük kazanır, sonra da iyi insanlar, kötülerle mücadele etme gücünü ilk başta sahip oldukları ölçüde kaybederler. Bir diğeri: Kötülüğün inkârını terk etmek, ilmin silinmesine ve cehaletin artmasına yol açar. Günah, tekrarlandıkça ve birçok kişi tarafından işlendikçe, din ehli ve âlimler bunu inkâr etmedikçe, insanlar onun günah olmadığını sanır. Hatta cahil, onu güzel bir ibadet zannedebilir. Allah'ın haram kıldığını helal bilmekten daha büyük bir fesat var mıdır? Hakikatlerin nefislerde tersine dönmesi ve batılın hak görünmesi! Bir diğeri: Günahkârların günahına sessiz kalmak, günah insanların gönüllerinde süslenir ve bazıları diğerlerine uyar. İnsan, benzerlerine ve kendi cinsine uymaya meyillidir. Bunlar ve daha niceleri... Dolayısıyla inkâr etmeyi terk etmek bu derecede olduğundan, Allah Teâlâ kâfir olan İsrailoğullarının günahları ve sınır aşmaları yüzünden lanetlendiklerini bildirmiş ve bu büyük kötülüğü özellikle belirtmiştir. {Yaptıkları işler ne kötü!} {Onlardan birçoğunun, inkâr edenleri dost edindiğini görürsün.} Yani sevgi, dostluk ve yardımla onlara bağlandıklarını görürsün. {Nefislerinin kendileri için önceden gönderdiği şey ne kötüdür!} Bu değersiz mal, zararlı alışveriş; yani her şeyi öfkelendiren Allah'ın gazabı, büyük azap içinde ebedî kalış. Nefisleri kendilerine böyle misafirliği, bu kerim olmayan konaklamayı hazırladığı için onlara zulmetti; ayrıca kalıcı nimetleri elden çıkararak da kendilerine zulmettiler. {Eğer Allah'a, Peygambere ve ona indirilene inansalardı, onları dost edinmezlerdi.} Çünkü Allah'a, Peygambere ve ona indirilene iman, kulu Rabbine dost olmaya, Allah'ın dostlarına dost olmaya, O'nu inkâr edip O'na düşman olanlara ve O'nun isyanlarında ısrar edenlere düşman olmaya yöneltir. Dolayısıyla Allah'ın dostluğunun ve O'na imanın şartı, Allah'ın düşmanlarını dost edinmemektir. Bu şart onlarda bulunmadığı için, şartın gerçekleşmediği anlaşılır. {Ama onların çoğu fasıktır.} Yani Allah'a ve O'na ve Peygamberine iman etmeye itaatten çıkmışlardır. Fısklarından biri de Allah'ın düşmanlarını dost edinmeleridir.

Arapça metin

يقول تعالى لنبيه صلى الله عليه وسلم: { قل يأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم غير الحق } أي: لا تتجاوزوا وتتعدوا الحق إلى الباطل، وذلك كقولهم في المسيح، ما تقدم حكايته عنهم. وكغلوهم في بعض المشايخ، اتباعا ل { أهوآء قوم قد ضلوا من قبل } أي: تقدم ضلالهم. { وأضلوا كثيرا } من الناس بدعوتهم إياهم إلى الدين، الذي هم عليه. { وضلوا عن سوآء السبيل } أي: قصد الطريق، فجمعوا بين الضلال والإضلال، وهؤلاء هم أئمة الضلال الذين حذر الله عنهم وعن اتباع أهوائهم المردية، وآرائهم المضلة، ثم قال تعالى: { لعن الذين كفروا من بني إسرائيل } أي: طردوا وأبعدوا عن رحمة الله { على لسان داوود وعيسى ابن مريم } أي: بشهادتهما وإقرارهما، بأن الحجة قد قامت عليهم، وعاندوها. { ذلك } الكفر واللعن { بما عصوا وكانوا يعتدون } أي: بعصيانهم لله، وظلمهم لعباد الله، صار سببا لكفرهم وبعدهم عن رحمة الله، فإن للذنوب والظلم عقوبات. ومن معاصيهم التي أحلت بهم المثلات، وأوقعت بهم العقوبات أنهم: { كانوا لا يتناهون عن منكر فعلوه } أي: كانوا يفعلون المنكر، ولا ينهى بعضهم بعضا، فيشترك بذلك المباشر وغيره، الذي سكت عن النهي عن المنكر مع قدرته على ذلك. وذلك يدل على تهاونهم بأمر الله، وأن معصيته خفيفة عليهم، فلو كان لديهم تعظيم لربهم لغاروا لمحارمه، ولغضبوا لغضبه، وإنما كان السكوت عن المنكر - مع القدرة - موجبا للعقوبة، لما فيه من المفاسد العظيمة: منها: أن مجرد السكوت، فعل معصية، وإن لم يباشرها الساكت. فإنه - كما يجب اجتناب المعصية - فإنه يجب الإنكار على من فعل المعصية. ومنها: ما تقدم أنه يدل على التهاون بالمعاصي، وقلة الاكتراث بها. ومنها: أن ذلك يجرئ العصاة والفسقة على الإكثار من المعاصي إذا لم يردعوا عنها، فيزداد الشر، وتعظم المصيبة الدينية والدنيوية، ويكون لهم الشوكة والظهور، ثم بعد ذلك يضعف أهل الخير عن مقاومة أهل الشر، حتى لا يقدرون …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

إسرائيل كان الرجل يلقى الرجل فيقول: يا هذا، اتق الله ودع ما تصنع، فإنه لا يحل لك. ثم يلقاه من الغد فلا يمنعه ذلك أن يكون أكيله وشريبه وقعيده، فلما فعلوا ذلك ضرب الله قلوب بعضهم ببعض، ثم قال: {لعن الذين كفروا من بني إسرائيل على لسان داود وعيسى ابن مريم} إلى قوله: {فاسقون} ثم قال: "كلا والله لتأمرن بالمعروف ولتنهون عن المنكر، ولتأخذن على يد (1) الظالم، ولتأطرنه على الحق أطرا (2) -أو تقصرنه على الحق قصرا". وكذا رواه الترمذي وابن ماجه، من طريق علي بن بذيمة، به (3) وقال الترمذي: "حسن غريب". ثم رواه هو وابن ماجه، عن بندار، عن ابن مهدى، عن سفيان، عن علي بن بذيمة، عن أبي عبيدة مرسلا. (4) وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج وهارون بن إسحاق الهمداني قالا حدثنا عبد الرحمن بن محمد المحاربي، عن العلاء بن المسيب، عن عبد الله بن عمرو بن مرة، عن سالم الأفطس، عن أبي عبيدة، عن عبد الله بن مسعود قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إن الرجل من بني إسرائيل كان إذا رأى أخاه على الذنب نهاه عنه تعذيرا، فإذا كان من الغد لم يمنعه ما رأى منه أن يكون أكيله وخليطه وشريكه -وفي حديث هارون: وشريبه، ثم اتفقا في المتن-فلما رأى الله ذلك منهم، ضرب قلوب بعضهم على بعض، ولعنهم على لسان نبيهم داود وعيسى ابن مريم، ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون". ثم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "والذي نفسي بيده لتأمرن بالمعروف، ولتنهون عن المنكر، ولتأخذن على يد المسيء، ولتأطرنه على الحق أطرا (5) أو ليضربن الله قلوب بعضكم على بعض، أو ليلعنكم كما لعنهم"، والسياق لأبي سعيد. كذا قال في رواية (6) هذا الحديث. وقد رواه أبو داود أيضا، عن خلف بن هشام، عن أبي شهاب الخياط، عن العلاء بن المسيب، عن عمرو بن مرة، عن سالم -وهو ابن عجلان الأفطس-عن أبي عبيدة (7) بن عبد الله بن مسعود، عن أبيه، عن النبي صلى الله عليه وسلم، بنحوه. ثم قال أبو …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

الله ورسله. {لبئس ما قدمت لهم أنفسهم} [المائدة: 80] يقول تعالى ذكره: أقسم لبئس الشيء الذي قدمت لهم أنفسهم أمامهم إلى معادهم في الآخرة {أن سخط الله عليهم} [المائدة: 80] في موضع رفع ترجمة عن ما الذي في قوله: {لبئس ما} [المائدة: 62] . {وفي العذاب هم خالدون} [المائدة: 80] يقول: " وفي عذاب الله يوم القيامة هم PageEndV08P593 خالدون، دائم مقامهم ومكثهم فيه

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٨/٥٩٢) ↗

التحرير والتنوير

وأطلق التناهي بصيغة المفاعلة على نهي بعضهم بعضا باعتبار مجموع الأمة وأن ناهي فاعل المنكر منهم هو بصدد أن ينهاه المنهي عند ما يرتكب هو منكرا فيحصل بذلك التناهي. فالمفاعلة مقدرة وليست حقيقية، والقرينة عموم الضمير في قوله فعلوه، فإن المنكر إنما يفعله بعضهم ويسكت عليه البعض الآخر وربما فعل البعض الآخر منكرا آخر وسكت عليه البعض الذي كان فعل منكرا قبله وهكذا، فهم يصانعون أنفسهم. والمراد ب ما كانوا يفعلون تركهم التناهي. وأطلق على ترك التناهي لفظ الفعل في قوله لبئس ما كانوا يفعلون مع أنه ترك، لأن السكوت على المنكر لا يخلو من إظهار الرضا به والمشاركة فيه. وفي هذا دليل للقائلين من أئمة الكلام من الأشاعرة بأنه لا تكليف إلا بفعل، وأن المكلف به في النهي فعل، وهو الانتهاء، أي الكف، والكف فعل، وقد سمى الله الترك هنا فعلا. وقد أكد فعل الذم بإدخال لام القسم عليه للإقصاء في ذمة. [80، 81] 81] ترى كثيرا منهم يتولون الذين كفروا لبئس ما قدمت لهم أنفسهم أن سخط الله عليهم وفي العذاب هم خالدون (80) ولو كانوا يؤمنون بالله والنبي وما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء ولكن كثيرا منهم فاسقون (81) استئناف ابتدائي ذكر به حال طائفة من اليهود كانوا في زمن الرسول صلى الله عليه وسلم وأظهروا الإسلام وهم معظم المنافقين وقد دل على ذلك قوله: يتولون الذين كفروا، لأنه لا يستغرب إلا لكونه صادرا ممن أظهروا الإسلام فهذا انتقال لشناعة المنافقين. والرؤية في قوله ترى بصرية، والخطاب للرسول. والمراد ب كثيرا منهم كثير من يهود المدينة، بقرينة قوله ترى، وذلك

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٦/٢٩٤) ↗