Bu âyet çok büyük bir âyettir ve birçok hüküm barındırmaktadır. Bunlardan Allah'ın kolaylaştırdığı ve nasip ettiği kadarını zikredeceğiz. Birincisi: Bu zikredilenlere uymak ve onlarla amel etmek, bunsuz tamamlanmayan imanın gereklerindendir; çünkü âyet, "Ey iman edenler!" {…} sözüyle başlamıştır. Yani: Ey iman edenler, size şeriat kıldığımız hükümlerle, imanınızın gereğince amel edin. İkincisi: Namaza kalkmanın emredilmesi; çünkü "Namaza kalktığınızda" buyrulmuştur. Üçüncüsü: Namaz için niyet etmenin emredilmesi; çünkü "Namaza kalktığınızda" sözü, yani namaza kastederek ve niyet ederek kalktığınızda anlamındadır. Dördüncüsü: Namazın sahih olması için abdestin şart olması; çünkü Allah, namaza kalkıldığında abdesti emretmiştir ve emrin aslı vücubtur. Beşincisi: Abdestin vaktin girmesiyle değil, namaz kılmak istendiğinde farz olması. Altıncısı: Namaz adı verilen her şeyin, farz, nafile, farz-ı kifaye ve cenaze namazı dahil, abdest şartına bağlı olması; birçok âlime göre sadece secde olan, tilavet ve şükür secdeleri gibi secdelerde bile abdest şarttır. Yedincisi: Yüzün yıkanmasının emredilmesi. Yüz, saç bitiminden, normal saç kökünden, çene altına ve çenenin uzunluğuna inen kısma kadar; kulaktan kulağa genişliğine olan bölgedir. Bunun içine, sünnet olarak ağız çalkalama ve burna su çekme de girer. Yüzdeki kıllar da buna dahildir. Ancak kıllar seyrekse suyun deriye ulaşması gerekir; yoğunsa dış yüzeyi yıkamak yeterlidir. Sekizincisi: Ellerin yıkanmasının emredilmesi. Dirseklere kadar yıkanır. Çoğu müfessirin dediği gibi "إلى" edatı burada "مع" anlamındadır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin} [Nisâ: 2]. Ayrıca farz olan şey, dirseğin bütününün yıkanmasıyla tamamlanır. Dokuzuncusu: Başın meshedilmesinin emredilmesi. Onuncusu: Başın tamamının meshedilmesi gerektiği; çünkü "ب" harfi bölüştürme için değil, bitişiklik içindir ve meshin başın tamamını kapsaması gerekir. On birincisi: Meshin nasıl yapılırsa yapılsın yeterli olduğu; iki elle, ya da birinden, bir bezle veya bir değnekle olabilir. Çünkü Allah meshi mutlak olarak emretmiş, bir sıfatla kayıtlamamıştır; bu da mutlak olduğunu gösterir. On ikincisi: Farz olan şeyin meshetmek olduğu. Başını yıkayıp eliyle üzerinden geçirmezse yeterli olmaz; çünkü Allah'ın emrettiğini yapmamış olur. On üçüncüsü: Ayakların topuklara kadar yıkanmasının emredilmesi; bunun hakkında da ellerde söylenen şey söylenir. On dördüncüsü: Cumhurun nasb okumasına göre bu âyette Râfızîlere reddiye vardır ve ayaklar açık oldukça meshedilmelerinin caiz olmadığı anlaşılır. On beşincisi: "وأرجلكم" ifadesinde cer okuyuşuna göre, mestlerin meshine işaret vardır. Her iki kıraat da bir anlama hamledilir: Nasb kıraatine göre ayaklar açıksa yıkanır; cer kıraatine göre ise hafla örtülüyse meshedilir. On altıncısı: Abdestte tertibin emredilmesi; çünkü Allah organları tertipli zikretmiştir. Ayrıca mesh edilen baş, yıkanan iki organ arasına konmuştur ve bunun tertipten başka bir faydası bilinmez. On yedincisi: Tertibin bu âyette sayılan dört organa mahsus olduğu. Ağız çalkalama ve burna su çekmenin yüzden önce yapılması, sağ elin sol elden ve sağ ayağın sol ayaktan önce yıkanması, başın meshinin kulakların meshinden önce yapılması müstehaptır; bunların arasındaki tertip farz değildir. On sekizinci: Her namaz için abdesti yenilemenin emredilmesi, böylece emredilen şeklin yerine gelmesi. On dokuzuncu: Cünüplükten yıkanmanın emredilmesi. Yirmincisi: Bedenin tamamının yıkanmasının farz olması; çünkü Allah temizlenmeyi bedene izafe etmiş, hiçbir kısmını ayırmamıştır. Yirmi birincisi: Cünüplükte saçın dış ve iç kısmının yıkanmasının emredilmesi. Yirmi ikincisi: Küçük hadesin büyük hades içinde kaldığı; ikisi de üzerinde olan kimsenin niyet etmesi ve sonra bedenini tamamen yıkaması yeterlidir; çünkü Allah sadece temizlenmeyi zikretmiş, abdestin ayrıca yenilenmesini belirtmemiştir. Yirmi üçüncüsü: Cünüp sözü, uyanık veya uykuda meni gelen ya da cinsel ilişkide bulunup meni gelmese de cünüp olan kimse için kullanılır. Yirmi dördüncüsü: Rüyada ihtilam olduğunu hatırlayıp ıslaklık görmeyen kimseye gusül gerekmediği; çünkü cünüplük onda kesinleşmemiştir. Yirmi beşincisi: Allah'ın kullarına teyemmümü meşru kılmasıyla gösterdiği lütuf. Yirmi altıncısı: Teyemmümün caiz olmasının sebeplerinden birinin, suyla yıkanmasının zarar vereceği bir hastalığın bulunması olduğu; bu durumda teyemmüm caizdir. Yirmi yedincisi: Teyemmümün caiz olmasının sebeplerinden biri de yolculuk ve abdest bozma veya dışkılamadan sonra suyun bulunmamasıdır. Hastalık durumunda, zarar vereceği için, su bulunsa bile teyemmüm caizdir. Diğer durumlarda suyun bulunmaması yeterlidir; şehirde bile olsa. Yirmi sekizincisi: İki yoldan (idrar ve dışkı yolu) çıkan idrar ve dışkının abdesti bozduğu. Yirmi dokuzuncusu: Bu âyetle, abdesti bozan şeyin yalnızca bu iki durum olduğunu söyleyenler delil getirmiştir; dolayısıyla avret yerine dokunmakla ya da başka bir şeyle abdest bozulmaz. Otuzuncusu: Kişinin dilinden çıkarması çirkin olan şeyleri kinayeyle ifade etmenin müstehap olması; nitekim Allah şöyle buyurur: {Sizden biri tuvaletten gelir} [Mâide: 6]. Otuz birincisi: Kadına şehvetle ve lezzet alarak dokunmanın abdesti bozduğu. Otuz ikincisi: Teyemmümün sahih olması için suyun bulunmamasının şart olması. Otuz üçüncüsü: Su bulunursa, namaz içinde bile olsa, teyemmümün batıl olduğu; çünkü Allah teyemmümü ancak su bulunmadığında mubah kılmıştır. Otuz dördüncüsü: Vakit girdiğinde yanında su yoksa, bulunup bulunmadığını yolculuk eşyasında ve yakınında aramasının gerektiği; çünkü aramayan kimseye "bulamadı" denmez. Otuz beşincisi: Abdestinin bir kısmına yetmeyecek kadar su bulan kimsenin, o suyu kullanmasının gerektiği, ardından teyemmüm etmesi. Otuz altıncısı: Temiz şeylere karışmasıyla rengi değişen suyun, teyemmümden önce geldiği; yani o su tahur olur; çünkü rengi değişmiş su da sudur ve "suyu bulamadınız" sözüne girer. Otuz yedincisi: Teyemmümde niyetin şart olması; çünkü "teyemmüm edin" yani kastedin buyrulmuştur. Otuz sekizincisi: Yeryüzünde yükselen her türlü toprak ve benzerleriyle teyemmüm etmenin yeterli olduğu. Buna göre "ondan yüzlerinize ve ellerinize sürün" sözü ya çoğunluğa göre hüküm vermek babındandır, çünkü genellikle toprakta toz bulunur ve yüze, ellere yapışır; ya da en faziletli olanı göstermek içindir; yani tozlu toprak bulunabiliyorsa o daha önceliklidir. Otuz dokuzuncu: Pis toprakla teyemmüm sahih olmaz, çünkü o temiz (tayyib) değil, pis (habis) olur. Kırkıncı: Teyemmümde yalnızca yüz ve iki el mesh edilir, diğer organlar mesh edilmez. Kırk birinci: Allah'ın {بوجوهكم} [Kur'an: "yüzlerinize"] sözü yüzün tamamını kapsar ve mesh de onun tamamına yayılır. Ancak ağza ve buruna toprak girmesi ile kılların altına, az da olsa, girmesi affedilmiştir. Kırk ikinci: İki el yalnızca bileklere kadar mesh edilir, çünkü mutlak olarak "el" denildiğinde kastedilen budur. Eğer mesh'in dirseklere kadar ulaştırılması şart koşulsaydı, Allah bunu abdestte olduğu gibi kayıtlardı. Kırk üçüncü: Ayet, büyük ve küçük hadesin tamamı için teyemmümün caiz olduğuna dair geneldir; hatta bedenin necasetinde de öyledir, çünkü Allah teyemmümü suyla temizliğin yerine koymuş ve ayette kayıt koymadan mutlak bırakmıştır. [Bir görüşe göre, bağlam hadeslerle ilgili olduğu için bedenin necaseti teyemmüm hükmüne girmez; bu, âlimlerin çoğunluğunun görüşüdür.] Kırk dördüncü: Küçük ve büyük hadeste teyemmümün mahalli aynıdır; yüz ve iki eldir. Kırk beşinci: Eğer iki hadesi olan kimse her ikisi için teyemmüm niyet ederse, ayetin genelliği ve mutlaklığı esas alınarak bu yeterlidir. Kırk altıncı: Mesh, elle veya başka bir şeyle, hangisi olursa olsun yeterlidir; çünkü Allah "فامسحوا" (mesh edin) buyurmuş, neyle mesh edileceğini belirtmemiştir. Bu da her şeyle caiz olduğunu gösterir. Kırk yedinci: Abdestte olduğu gibi teyemmüm taharetinde de sıra (tertip) şarttır; ayrıca Allah yüzü, ellerden önce mesh etmeyi başlatmıştır. Kırk sekizinci: Allah, koyduğu hükümlerde kulları üzerine bir zorluk, meşakkat ya da güçlük koymamıştır. Bu, kullarına olan rahmetidir; onları temizlemek ve nimetini onlara tamamlamak içindir. Kırk dokuzuncu: Zahiri taharet olan su ve toprakla temizlik, tevhid ve samimi tövbe ile batıni taharetin tamamlayıcısıdır. Elli: Teyemmüm taharetinde, duyularla ve gözle fark edilen bir temizlik ve arılık olmasa da, Allah'ın emrine uymaktan doğan manevi bir taharet vardır. Elli birinci: Kul, Allah'ın şeriatlarındaki hikmet ve sırları, taharette ve diğer konularda düşünmelidir ki bilgisi ve ilmi artsın, Allah'a olan şükrü ve sevgisi çoğalsın; çünkü O'nun kulu yüksek ve seçkin makamlara ulaştıran hükümleri koymuştur.