البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة المائدة · الآية ٤

﴿يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ ۖ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۙ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ ۖ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ﴾

Yas’alûnaka mâzâ uhilla lahum kul uhilla lakumuttaiyibâtu va mâ’allamtum minal cavârihi mukallibîna tu’allimûnahunnamimmâ ’allamakumul lâhu fakulû mimmâ amsakna ’alaikum vazkurus mal lâhi ’alaih vattakul lâh innal lâha sarî’ul hisâb

“Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar, de ki: Size temiz olanlar helal kılındı; Allah'ın size öğrettiği üzere alıştırıp yetiştirerek öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın. Allah'tan sakının, doğrusu Allah hesabı çabuk görür”

Al-Ma'idah 5:4 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, Peygamberi Muhammed ﷺ'e şöyle buyuruyor: {Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar?} Yani yiyecekler arasında. {De ki: Size temiz olan şeyler helal kılındı.} Temiz olan şey, faydası veya lezzeti bulunan, bedene ve akla zarar vermeyen her şeydir. Bu tanıma, köylerde ve çöllerde yetişen bütün tahıllar ve meyveler girer; deniz hayvanlarının tamamı ve kara hayvanlarının tamamı da girer. Ancak şâri'in istisna ettiği şeyler müstesnadır; bunlar arasında yırtıcı hayvanlar ve pis olanlar vardır. Bu yüzden ayet, mefhumu itibarıyla pis şeylerin haram kılındığını göstermektedir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurarak bunu açıkça belirtmiştir: [Kur'an: "Onlara temiz olanları helal, pis olanları ise haram kılar."] [A'râf, 157]. {Av hayvanı olarak öğrettiklerinizden...} Yani: Size, av hayvanı (cârih) olarak öğrettiklerinizin avlamasını helal kıldı... Bu ayet birkaç hususa delalet eder: Birincisi: Allah'ın kullarına olan lütfu ve rahmetidir. Helal yollarını genişletmiş ve onlara, av hayvanlarının yakalayıp da kesmedikleri avı helal kılmıştır. Cevârih ile kastedilen, dişiyle veya pençesiyle avlayan köpekler, çitalar, şahinler ve benzeri hayvanlardır. İkincisi: Bu hayvanların "öğretilmiş" olması şarttır. Bu, örfen öğretme sayılacak bir biçimde olmalıdır: Salındığında koşar, çağrıldığında döner ve avı tutduğunda yemez. Nitekim Allah şöyle buyurmuştur: {Allah'ın size öğrettiğinden öğrettiğiniz av hayvanlarının sizin için tuttuklarını yiyin.} Yani sizin için av tutmuş olmaları gerekir. Av hayvanı avdan yiyorsa, onun avı kendi sahibi için değil, kendisi için tuttuğu anlaşılır; dolayısıyla bu av helal değildir. Üçüncüsü: Hayvanın avı yaralaması şarttır; yani köpeğin veya kuşun avı yaralaması gerekir. Zira ayet {cevârih'ten} ifadesini kullanmıştır ve daha önce boğulan hayvanın haram kılındığı bildirilmiştir. Eğer köpek avı boğar veya ağırlığıyla öldürürse, av helal olmaz. [Bu, cevârih'in dişiyle veya pençesiyle avı yaralayanlar olduğu görüşüne dayanır. Meşhur görüşe göre ise cevârih, avı kazanan ve avı elde eden anlamındadır; bu durumda bu görüşe göre delalet yoktur. Allah daha iyi bilir.] Dördüncüsü: Av köpeği beslemenin caiz olduğudur; bu, sahih hadiste de geçmektedir. Köpek beslemek yasak olmakla birlikte, avı helal kılınan ve öğretilmesi caiz olan köpeğin beslenmesi de caizdir. Beşincisi: Köpeğin ağzının değdiği avın temiz olmasıdır. Çünkü Allah onu helal kılmış ve yıkanmasını zikretmemiştir; bu da onun temiz olduğunu gösterir. Altıncısı: İlmin faziletidir. Öğretilmiş yırtıcının avı, ilmi sayesinde helal olur; öğretilmemiş olanın avı ise helal olmaz. Yedincisi: Köpeğin, kuşun veya benzerlerinin eğitilmesiyle uğraşmak yerilmiş değildir, abes ve batıl da değildir. Aksine bu, avının helal olması ve ondan yararlanılması için bir vasıta olduğundan maksatlı bir iştir. Sekizincisi: Av köpeğinin satışını caiz gören kimse için bu ayette delil vardır. Çünkü o hayvan çoğu zaman ancak bu yolla elde edilir. Dokuzuncusu: Yırtıcı hayvanı salarken besmele çekmenin şart olduğudur. Eğer besmeleyi kasten terk ederse, yırtıcının öldürdüğü av helal olmaz. Onuncusu: Yırtıcının avladığını yemek caizdir; yırtıcı onu öldürmüş olsun veya olmasın. Ve eğer avın sahibi onu yakalarken hâlâ yaşıyorsa ve hayatı kararlı ise, kesilmeden helal olmaz. Ardından Allah Teâlâ, kendisine takvalı olunmasını emretmiş ve kıyamet günündeki hesaba karşı uyarmış, bunun yaklaşmış ve yakın olduğunu bildirerek şöyle buyurmuştur: {Allah'a karşı takvalı olun. Şüphesiz Allah'ın hesabı çok çabuktur.}

Arapça metin

يقول تعالى لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: { يسألونك ماذآ أحل لهم } من الأطعمة؟ { قل أحل لكم الطيبات } وهي كل ما فيه نفع أو لذة، من غير ضرر بالبدن ولا بالعقل، فدخل في ذلك جميع الحبوب والثمار التي في القرى والبراري، ودخل في ذلك جميع حيوانات البحر وجميع حيوانات البر، إلا ما استثناه الشارع، كالسباع والخبائث منها. ولهذا دلت الآية بمفهومها على تحريم الخبائث، كما صرح به في قوله تعالى: ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبآئث [الأعراف: 157]. { وما علمتم من الجوارح } أي: أحل لكم ما علمتم من الجوارح إلى آخر الآية. دلت هذه الآية على أمور: أحدها: لطف الله بعباده ورحمته لهم، حيث وسع عليهم طرق الحلال، وأباح لهم ما لم يذكوه مما صادته الجوارح، والمراد بالجوارح: الكلاب، والفهود، والصقر، ونحو ذلك، مما يصيد بنابه أو بمخلبه. الثاني: أنه يشترط أن تكون معلمة، بما يعد في العرف تعليما، بأن يسترسل إذا أرسل، وينزجر إذا زجر، وإذا أمسك لم يأكل، ولهذا قال: { تعلمونهن مما علمكم الله فكلوا ممآ أمسكن عليكم } أي: أمسكن من الصيد لأجلكم. وما أكل منه الجارح فإنه لا يعلم أنه أمسكه على صاحبه، ولعله أن يكون أمسكه على نفسه. الثالث: اشتراط أن يجرحه الكلب أو الطير ونحوهما، لقوله: { من الجوارح } مع ما تقدم من تحريم المنخنقة. فلو خنقه الكلب أو غيره، أو قتله بثقله لم يبح [هذا بناء على أن الجوارح اللاتي يجرحن الصيد بأنيابها أو مخالبها، والمشهور أن الجوارح بمعنى الكواسب أي: المحصلات للصيد والمدركات لها فلا يكون فيها على هذا دلالة - والله أعلم-]. الرابع: جواز اقتناء كلب الصيد، كما ورد في الحديث الصحيح، مع أن اقتناء الكلب محرم، لأن من لازم إباحة صيده وتعليمه جواز اقتنائه. الخامس: طهارة ما أصابه فم الكلب من الصيد، لأن الله أباحه ولم يذكر له غسلا، فدل على طهارته. السادس: فيه فضيلة العلم، وأن الجارح المعلم - بسبب العلم - يباح …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو زرعة، حدثنا يحيى بن عبد الله بن بكير، حدثني عبد الله بن لهيعة، حدثني عطاء بن دينار، عن سعيد بن جبير، عن عدي بن حاتم، وزيد بن المهلهل الطائيين (1) سألا رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقالا يا رسول الله، قد حرم الله الميتة، فماذا يحل لنا منها؟ فنزلت: {يسألونك ماذا أحل لهم قل أحل لكم الطيبات} قال سعيد [بن جبير] (2) يعني: الذبائح الحلال الطيبة لهم. وقال مقاتل: [بن حيان] (3) [في قوله: {قل أحل لكم الطيبات} ] (4) فالطيبات ما أحل لهم من كل شيء أن يصيبوه (5) وهو الحلال من الرزق. وقد سئل الزهري عن شرب البول للتداوي فقال: ليس هو من الطيبات. رواه ابن أبي حاتم (6) وقال ابن وهب: سئل مالك عن بيع الطين الذي يأكله الناس. فقال: ليس هو من الطيبات. وقوله تعالى: {وما علمتم من الجوارح مكلبين} أي: أحل لكم الذبائح التي ذكر اسم الله عليها والطيبات من الرزق، وأحل لكم ما اصطدتموه (7) بالجوارح، وهي من الكلاب والفهود والصقور وأشباه ذلك، كما هو مذهب الجمهور من الصحابة والتابعين والأئمة، وممن قال ذلك: علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله: {وما علمتم من الجوارح مكلبين} وهن (8) الكلاب المعلمة (9) والبازي، وكل طير يعلم للصيد (10) والجوارح: يعني الكلاب الضواري والفهود والصقور وأشباهها. رواه ابن أبي حاتم، ثم قال: وروي عن خيثمة، وطاوس، ومجاهد، ومكحول، ويحيى بن أبي كثير، نحو ذلك. وروي عن الحسن أنه قال: الباز والصقر من الجوارح. وروي عن علي بن الحسين مثله. ثم روي عن مجاهد أنه كره صيد الطير كله، وقرأ قول الله [عز وجل] (11) {وما علمتم من الجوارح مكلبين} قال: وروي عن سعيد بن جبير نحو ذلك. ونقله ابن جرير عن الضحاك والسدي، ثم قال: حدثنا هناد، حدثنا ابن أبي زائدة، أخبرنا ابن جريج، عن نافع، عن ابن عمر قال: أما ما صاد من الطير البزاة وغيرها من الطير، فما أدركت فهو لك، وإلا فلا تطعمه. قلت: …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

أكله من المطاعم والمآكل، فقل لهم: أحل منها الطيبات، وهي الحلال الذي أذن لكم ربكم في أكله من الذبائح، وأحل لكم أيضا مع ذلك صيد ما علمتم من الجوارح، وهن الكواسب من سباع البهائم والطير، سميت جوارح لجرحها لأربابها وكسبها إياهم أقواتهم من الصيد، يقال منه: جرح فلان لأهله خيرا: إذا أكسبهم خيرا، وفلان جارحة أهله: يعني بذلك: كاسبهم، ولا جارحة لفلانة إذا لم يكن لها كاسب، ومنه قول أعشى بني

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٨/٩٩) ↗