Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Sana da o Kitabı indirdik.} Bu Kitap, kitapların en faziletlisi ve en yücesi olan Kur'ân-ı Azîm'dir. {Hak ile} yani hakkı içerecek şekilde ve hak olarak indirdik; haberlerinde, emirlerinde ve yasaklarında hakkı barındırmaktadır. {Kendinden önceki kitabı doğrulayıcı} olarak; çünkü onları tasdik eder, onlarla uyuşur. Haberleri onların haberleriyle örtüşür, büyük şeriatları onların şeriatlarıyla aynıdır. Onlar da onu haber vermişlerdir; bu yüzden onun varlığı, onların haberinin doğrulanması olmuştur. {Ve onun üzerinde şahit (koruyucu)} olarak; yani önceki kitapların içerdiği her şeyi kapsar ve ilâhî maksatlar ile nefse ait ahlâk konusunda onlara ilaveler yapar. Bu öyle bir kitaptır ki, önceki kitapların getirdiği her hakkı izler, ona uyulmasını emreder, ona teşvik eder ve ona ulaştıran yolları çokça gösterir. Önceki ve sonraki toplulukların haberlerini içinde barındıran, hüküm ve hikmet taşıyan, önceki kitapların kendisine arz edildiği kitaptır. Dolayısıyla onun doğruladığı şey makbul, reddettiği şey ise merduttur; çünkü bu kitaplara tahrif ve tebdil girmiştir. Aksi halde, eğer Allah katından olsaydı ona muhalefet etmezdi. {Artık aralarında Allah'ın indirdiğiyle hükmet.} Yani sana indirdiği şer'î hükümlerle hükmet. {Sana gelen haktan vazgeçerek onların heveslerine uyma.} Yani hakka muhalif olan fasit heveslerine uymayı, sana gelen hakkın yerine geçirme; yoksa daha aşağı olanı daha hayırlı olana tercih etmiş olursun. {Her biriniz için, ey ümmetler, sizden her birine bir şeriat ve bir minhâc kıldık.} Yani bir yol ve bir sünnet kıldık. Ümmetlere göre değişen bu şeriatlar, zamanların ve hallerin değişmesine göre değişebilen şeylerdir; hepsi, şeriatlarının konulduğu zamanda adalete dayanır. Her zamanda maslahat ve hikmet olan büyük esaslara gelince, bunlar değişmez ve bütün şeriatlarda meşru kılınmıştır. {Allah dileseydi sizleri tek bir ümmet kılardı.} Tek bir şeriata uyan, ne sonrakisi ne öncekisi ayrılan bir ümmet olarak. {Fakat sizi verdiklerinde denemek için (böyle yaptı).} Yani sizi sınamak ve nasıl amel ettiğinizi görmek için; her ümmeti hikmetinin gerektirdiği şekilde imtihan eder ve her kişiye layık olanı verir. Ayrıca ümmetler arasında yarışma olsun diye, her ümmet başkasından önde olmaya çalışır. Bu sebeple buyurdu: {Hemen hayırlarda yarışın.} Yani onlara çabucak yönelin ve onları tamamlayın. Çünkü Allah'ın hakları ve kulların hakları gibi her farzı ve müstehabı kapsayan hayırlarda, yapan kimse ancak iki şeyle başkasından önde ve işe hâkim olur: Onlara hemen yönelmekle ve vakti geldiğinde ve bir engel çıktığında fırsatı değerlendirmekle; ayrıca onları emredildiği şekilde eksiksiz yerine getirmek için çaba göstermekle. Bu ayetle, namazın ve diğer ibadetlerin ilk vaktinde yerine getirilmesine acele etmenin gerektiğine; kulun namazda ve diğer ibadetlerde sadece yeterli olan vacipleri yapmakla yetinmemesi, tamamlanması ve üstünlük kazanması için gücü yettiği müstehapları da yerine getirmesi gerektiğine delil getirilir. {Hepinizin dönüşü Allah'adır.} Önceki ve sonraki bütün ümmetler; Allah onların hepsini şüphe olmayan bir güne toplayacaktır. {Sonra size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.} Yani şeriatlar ve amellerdeki ayrılıkları; hak ve salih amel sahiplerini mükâfatlandıracak, bâtıl ve kötü amel sahiplerini cezalandıracaktır. {Ve aralarında Allah'ın indirdiğiyle hükmet.} Bu ayetin, "Aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir" [Mâide: 42] ayetini neshettiği söylenmiştir. Doğrusu ise nesh değildir; o ayet, Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) onlar arasında hükmetmekle hükmetmemek arasında muhayyer olduğunu gösterir; çünkü onlar hakka yönelerek hakem tutmuyorlardı. Bu ayet ise, hüküm verdiğinde Allah'ın kitap ve sünnetle indirdiği şeyle hükmedeceğini gösterir. Bu, daha önce Allah'ın "Eğer hükmedersen, aralarında adaletle hükmet" [Mâide: 42] buyurduğu adalettir. Bu da adaletin ölçüsünün Allah'ın meşru kıldığı hükümler olduğunu ve bunların en yüksek adalet ve hakkaniyeti içerdiğini, bunların dışındakinin ise zulüm ve haksızlık olduğunu göstermektedir. {Ve onların heveslerine uyma.} Heveslerine uymanın yasaklanması, bunlardan şiddetle sakındırmak için tekrar edilmiştir. Ayrıca bu, fetva ve hüküm makamında olduğu için daha geneldir; bu ise yalnızca hüküm makamındadır. İkisinde de hakka muhalif olan heveslerine uyulmaması gerekir. Bu sebeple buyurdu: {Allah'ın sana indirdiğinin bir kısmından seni saptırmalarından sakın.} Yani onlara aldanmaktan sakın; seni Allah'ın sana indirdiklerinin bir kısmından alıkoymalarından, seni saptırmalarından sakın. Böylece onların heveslerine uymak, vacip olan hakkı terk etmeye götüren bir sebep olur, oysa farz olan ona uymaktır. {Eğer yüz çevirirlerse} senin ve hakkın uyarısına uymaktan, {bil ki} bu onlara bir cezadır ve Allah, {bazı günahlarının cezasını onlara tattırmak ister.} Çünkü günahların hem acele hem de ertelenmiş cezaları vardır; en büyük cezalardan biri de kulun denenmesi ve Peygambere uymayı terk etmenin ona süslü gösterilmesidir; bu da onların fasıklığı yüzündendir. {Gerçekten insanların çoğu fasıktır.} Yani onların tabiatı fısk ve Allah'ın itaatinden, Peygamber'ine uymaktan çıkmaktır. {Cahiliye hükmünü mü istiyorlar?} Yani yüz çevirmeleriyle ve senden uzaklaşmalarıyla cahiliye hükmünü mü talep ediyorlar? Cahiliye hükmü ise Allah'ın Resûlüne indirdiğine muhalif her hükümdür. Allah ve Resûlünün hükmü ile cahiliye hükmünden başka bir hüküm yoktur. Birincisinden yüz çeviren, cehalet, zulüm ve sapkınlık üzerine kurulu ikinciye mübtelâ olur. Bu sebeple Allah onu cahiliyeye nispet etmiştir. Allah'ın hükmü ise ilim, adalet, hakkaniyet, nur ve hidayet üzerine kuruludur. {Kesin inanan bir topluluk için Allah'tan daha güzel hüküm veren kim olabilir?} Kesin inanan kişi, iki hüküm arasındaki farkı bilen ve Allah'ın hükmündeki güzelliği ve parlaklığı, onun akıl ve şeriat açısından uyulmasının gerekli olduğunu idrakiyle ayırt eden kişidir. Yakîn ise amele vesile olan tam ilimdir.