Allah'ın, "Size okunanlar hariç" [Kur'an: Mâide 1] ayetinde bahsettiği hüküm budur. Bilmelisin ki Allah Teâlâ bir şeyi haram kılarken ancak kullarını korumak ve onları haram şeylerde bulunan zarardan muhafaza etmek için haram kılar. Bunu kullara açıklayabilir de açıklamayabilir de. Allah, {ölü hayvanı} haram kıldığını bildirmiştir. Burada "ölü hayvan", şer'î usulle kesilmeksizin canı çıkmış hayvandır. Bu tür hayvanlar, içlerinde kanın toplanması ve etlerinin yiyene zarar vermesi sebebiyle haram kılınmıştır. Çoğu zaman bu hayvanlar, ölümlerine sebep olan bir hastalıktan dolayı ölür ve bu da yiyene zarar verir. Bundan istisna olarak çekirge ve balığın ölüsü helâldir. {Kan}, yani akıtılmış olan kan haram kılınmıştır; nitekim başka bir ayette bu kayıt açıkça belirtilmiştir. {Domuz eti} de haram kılınmıştır ve bu, domuzun bütün parçalarını kapsar. Allah, domuzu yırtıcılar arasından ayrıca zikretmiştir; çünkü Hristiyanlardan bir kısmı Allah'ın onu kendilerine helâl kıldığını iddia etmektedir. Yani onlara aldanmayın; domuz, pis şeylerden biri olarak haramdır. {Allah'tan başkası adına kesilen} hayvan, yani üzerine Allah'tan başkasının adının, put, veli, yıldız ve diğer yaratıklardan birinin adının anıldığı hayvandır. Allah'ın adının anılması kesilen hayvanı temiz kıldığı gibi, Allah'tan başkasının adının anılması da onu manevi bir pisliğe düşürür; çünkü bu Allah'a ortak koşmaktır. {Boğulmuş} hayvan, yani el veya ip ile boğulan ya da başını dar bir yere sokup çıkaramayarak ölen hayvandır. {Vurularak öldürülmüş} hayvan, yani sopa, taş veya tahta ile vurulan ya da üzerine bir şey yıkılan, kasten veya kasıtsız olarak ölen hayvandır. {Yuvarlanarak ölmüş} hayvan, yani dağ, duvar, çatı ve benzeri yüksek bir yerden düşerek ölen hayvandır. {Boynuzlanarak ölmüş} hayvan, yani başka bir hayvanın boynuzlamasıyla ölen hayvandır. {Yırtıcının yediği} hayvan; kurt, aslan, kaplan veya avını yakalayan kuşlar tarafından yenilerek ölen hayvandır. Bu hayvanlar yırtıcının yemesiyle öldüklerinde helâl değildir. Allah'ın "Ancak kesip temiz tuttuklarınız müstesna" buyruğu, yukarıda sayılan boğulmuş, vurulmuş, yuvarlanmış, boynuzlanmış ve yırtıcının yediği hayvanlara dönüktür. Bu hayvanlar, içlerinde kararlı bir hayat varken kesilirlerse kesim gerçekleşmiş olur. Bu yüzden fakihler şöyle demişlerdir: "Yırtıcı veya başka bir şey, hayvanın iç organlarını ayırır ya da boğazını keserse, bu durumda hayatın bulunması, bulunmaması gibidir; çünkü kesimin faydası kalmamıştır." [Bazıları ise yalnızca hayatın varlığını şart koşmuştur; buna göre hayvan kesildiğinde hayat varsa, iç organları ayrılmış olsa bile helâl olur. Ayetin zahiri de budur.] {Ve fal oklarıyla kısmet aramanız} de haram kılınmıştır. Yani fal oklarıyla kısmet aramak haram kılınmıştır. "İstikâme" kelimesinin anlamı, bu oklarla size pay edilecek ve takdir edilecek şeyi istemektir. Bu oklar, cahiliye döneminde kullanılan üç adet çubuktur; birinin üzerinde "Yap", ikincisinde "Yapma" yazılıdır, üçüncüsü ise boştur ve üzerinde hiçbir yazı yoktur. Bir kişi yolculuk, evlilik veya benzeri bir iş için karar verecekse, bu eşit büyüklükteki çubukları karıştırır, sonra birini çeker. Eğer üzerinde "Yap" yazılı olan çıkarsa işine devam eder; "Yapma" yazılı olan çıkarsa yapmaz ve işinden vazgeçer. Üzerinde hiçbir şey yazılı olmayan çıkarsa, iki çubuktan biri çıkana kadar tekrar eder ve ona göre hareket eder. Allah, bu şekilde ve benzeri yollarla yapılan kısmet aramayı kullarına haram kılmış ve bunun yerine tüm işlerinde Rabb'inden hayır istemeyi (istihâre) onlara ikame etmiştir. {Bu, fısktır} ifadesindeki işaret, yukarıda geçen ve Allah'ın kullarını korumak için haram kıldığı bütün yasakları kapsar. Bunların fısk olduğu, yani Allah'ın itaatinden çıkıp şeytanın itaatine girmek olduğu bildirilmiştir. Sonra Allah, kullarına şu buyruğuyla lütufta bulunmuştur: {Bugün, kâfirler dininizden ümidini kesti. Onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün dininizi sizin için kemale erdirdim, size olan nimetimi tamamladım ve İslam'ı din olarak sizin için seçtim. Kim açlık sebebiyle günaha meyletmeksizin zorda kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcı ve merhametlidir.} Burada işaret edilen "bugün", Arafat günüdür. Allah dinini tamamlamış, kulunu ve elçisini yardımıyla desteklemiş, müşrikler de büyük bir bozguna uğramıştır. Oysa daha önce müminleri dinlerinden döndürmek için hırslı davranmışlar ve bunu ummuşlardı. İslam'ın izzetini, zaferini ve yükselişini görünce, müminlerin eski dinlerine dönmesinden tamamen ümitlerini kestiler ve onlardan korkmaya başladılar. Bu yüzden Peygamber ﷺ'in on hicri yılında veda haccını yaptığı yılda hiçbir müşrik hacca gelmedi ve hiçbir çıplak kimse Kâbe'yi tavaf etmedi. Bu sebeple Allah şöyle buyurmuştur: {Onlardan korkmayın, benden korkun.} Yani müşriklerden korkmayın; sizi onlara karşı galip kılan, onları bozguna uğratan ve hilelerini kendi başlarına döndüren Allah'tan korkun. {Bugün dininizi sizin için kemale erdirdim} ayeti, zaferin tamamlanmasıyla ve zâhir ve bâtın, esas ve fer'i şeriatların tamamlanmasıyla ilgilidir. Bu sebeple Kitap ve Sünnet, dinin esas ve fer'i hükümleri konusunda tam olarak yeterlidir. Bu yüzden insanların itikat ve hükümlerini bilmek için Kitap ve Sünnet ilminden başka, kelâm ilmi gibi ilimlere ihtiyaç olduğunu iddia eden her zorlayıcı kimse cahildir ve iddiasında batıldır. Böyle biri, dinin ancak kendi söylediği ve çağrıda bulunduğu şeylerle tamamlanacağını ileri sürmüş olur; bu da Allah'a ve Resûlü'ne yapılan en büyük haksızlık ve cehalet isnadıdır. {Üzerinize olan nimetimi tamamladım}, yani zâhir ve bâtın nimetlerimi tamamladım. {İslam'ı din olarak sizin için seçtim}, yani onu sizin için seçtim ve beğendim, sizi de onun için beğendiğim gibi. Öyleyse Rabbinize şükür olarak onunla amel edin ve sizi en faziletli, en şerefli ve en mükemmel dinlerle kuşatan Allah'a hamd edin. {Kim zorda kalırsa}, yani daha önce, "Size ölü hayvan haram kılındı" ayetinde geçen haram şeylerden birini yemeye zarurete düşerse; {açlık sebebiyle} yani açlık içinde; {günaha meyletmeksizin}, yani zaruretten fazlasını yemeyerek ve doyduktan sonra da yemeye devam etmeyerek; {şüphesiz Allah bağışlayıcı ve merhametlidir}. Çünkü bu durumda yemesine izin vermiş ve dininde bir eksiklik olmaksızın, ayakta kalmasını sağlayacak kadar ona merhamet etmiştir.