Kıssanın devamı. Allah, Musa'ya ve kavmine Firavun ve kavminden kurtulmalarını, esaretten ve horlanmaktan çıkmalarını lütfedince, yurtlarına ve meskenlerine, yani Beytü'l-Makdis ve çevresine doğru yola çıktılar. Beytü'l-Makdis'e yaklaşmışlardı. Allah, düşmanlarını yurtlarından çıkarmaları için onlara cihadı farz kılmıştı. Musa aleyhisselam, cihada yönelmeleri için onlara öğüt verdi ve hatırlattı. Dedi ki: {Ey kavmim! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın} kalpleriniz ve dilleriniz ile. Çünkü onu hatırlamak, Allah'ın sevgisine çağırır ve ibadete teşvik eder. {Sizin içinizden peygamberler çıkardığı} zaman; onlar sizi doğruluğa davet ediyor, helak olmaktan sakındırıyor, ebedi saadetinize teşvik ediyor ve bilmediklerinizi size öğretiyorlardı. {Sizi hükümdarlar kıldığı} zaman; artık işinizin sahibi oldunuz, düşmanınızın sizi kölesi yapması ortadan kalktı, dininizi yaşamaya muktedir oldunuz. {Ve dünyada ve ahirette, alemlerden hiçbirine vermediği nimetleri size verdiği} zaman; çünkü o zamanda onlar, yaratılmışların en seçkinleri ve Allah katında en değerlileriydi. Allah onlara, başkalarına verilmemiş nimetler lütfetmişti. Musa aleyhisselam onları hem dini hem dünyevi nimetlerle hatırlattı; bu hatırlatma, imanlarının ve sebatlarının, cihada sarılıp ona atılmalarının sebebidir. Bu yüzden şöyle dedi: {Ey kavmim! Allah'ın size yazdığı mukaddes topraklara girin.} Yani tertemiz olan topraklara. {Allah'ın size yazdığı} topraklara. Böylece onlara, Allah'ın sözüne inanıyorlarsa kalplerini yatıştıracak bir haber verdi: Allah onlara oraya girmeyi ve düşmanları üzerinde zafer kazanmalarını yazmıştır. {Geri dönmeyin} yani gerisin geriye dönmeyin, {sonra hüsrana uğrayanlar olarak dönersiniz.} Dünyanızı kaybedersiniz; düşmanlara karşı zafer ve beldelerinizin fethi sizden kaçar. Ahiretinizi de kaybedersiniz; sevap kaçar, isyanınız yüzünden hak ettiğiniz azap size gelir. Onlar ise kalplerinin zayıflığını, nefislerinin gevşekliğini ve Allah'ın ve Resulünün emrine önem vermediklerini gösteren bir söz söylediler: {Ey Musa! Orada çok zorba bir kavim var} yani kuvvet ve yiğitlik bakımından çok güçlü. Dolayısıyla bu, oraya girmemize engeldir. {Onlar oradan çıkmadıkça biz asla girmeyeceğiz. Eğer çıkarlarsa biz de gireceğiz.} Bu sözler korkaklıktan ve az yakinden kaynaklanıyordu. Akılları başlarında olsaydı, hepsinin Adem oğulları olduğunu, güçlü olanın da Allah'ın kendi katındaki kuvvetle yardım ettiğini bilirlerdi; çünkü güç ve kuvvet ancak Allah'tandır. Ayrıca Allah'ın kendilerine kesin bir vaadle onlara galip geleceklerini bildiklerini de bilirlerdi. {Allah'tan korkan iki adam, Allah'ın kendilerine nimet verdiği iki kişi} dedi ki, kavimlerini cesaretlendiriyor, onları düşmana karşı savaşa ve onun beldelerini işgal etmeye teşvik ediyorlardı. Allah onlara başarı vermiş, bu durumda kendilerine benzer sözlere ihtiyaç duyulan yerde hakkı söylemelerini nasip etmiş ve sabır ile yakin ihsan etmişti. {Onların üzerine kapıdan girin; kapıdan girdiğiniz zaman mutlaka galip geleceksiniz.} Yani aranızda ve onlara karşı zafer arasında, onlara karşı kararlı olup kapıdan girmekten başka bir şey yoktur. Onların içine kapıdan girdiğinizde onlar bozguna uğrayacaklardır. Sonra onlara, en güçlü sayılacak bir tavsiyede bulundular ve dediler: {Eğer mü'minseniz, yalnız Allah'a tevekkül edin.} Allah'a tevekkül etmede, özellikle bu durumda, işin kolaylaşması ve düşmanlar karşısında zafer vardır. Bu, tevekkülün vacip olduğunu ve kulun tevekkülünün imanının ölçüsüne göre olduğunu gösterir. Ancak bu söz onlarda etki etmedi, kınamalar da fayda vermedi. Aşağılanmış kimselerin sözünü söylediler: {Ey Musa! Onlar orada oldukça biz asla oraya girmeyeceğiz. Sen ve Rabbin gidin, savaşın; biz burada oturacağız.} Bu sözleri ne kadar çirkin! Peygamberlerine, bu sıkıntılı ve dar durumda, peygamberlerine yardım etmeleri ve kendilerini yüceltmeleri gerektiği bir anda karşı çıkıyorlar. Bununla ve benzeriyle, ümmetler arasındaki farklar ortaya çıkar. Muhammed ümmeti ise, Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Bedir günü onlara savaş hakkında danıştığında, kendilerine kesin bir emir vermediği halde şöyle dediler: "Ey Allah'ın Resulü! Bizi bu denize sürseydin, seninle birlikte dalardık. Bizi Bergu'l-Gimad'a [uzak bir yere] götürseydin, içimizden hiç kimse senden geri kalmazdı." Biz, Musa'nın kavminin Musa'ya söylediği gibi "Sen ve Rabbin gidin savaşın, biz burada oturacağız" demeyiz. Aksine: "Sen ve Rabbin gidin savaşın; biz de sizinle birlikte savaşacağız; önünüzden, arkanızdan, sağınızdan ve solunuzdan." Musa aleyhisselam onların bu azgınlığını görünce {Rabbim! Kendimden ve kardeşimden başkasına sahip değilim} dedi. Yani onlarla savaşmak için bize güç yok ve ben bu kavimlere karşı zorba değilim. {Bizimle fasık kavim arasını ayır} yani aramızda ve onlar arasında hükmet; onlara hikmetinin gerektirdiği cezayı indir. Bu da gösteriyor ki, onların bu sözü ve davranışı, fısktı gerektiren büyük günahlardandır. {Allah} Musa'nın duasına karşılık buyurdu ki: {Şüphesiz o topraklar, kırk yıl boyunca onlara haram kılınmıştır; yeryüzünde şaşkın dolaşacaklardır.} Yani cezalarından biri, Allah'ın kendilerine yazdığı bu kasabaya girmelerinin kırk yıl süreyle onlara yasaklanmasıdır ve bu süre boyunca yeryüzünde şaşkın dolaşacaklar, bir yola ulaşamayacaklar, huzur bulamayacaklardır. Bu dünyevi bir cezadır; belki Allah bununla onların günahlarını affetmiş ve onlara bundan daha büyük bir ceza gelmesini engellemiştir. Bunda şu delil vardır: Günaha verilen ceza, mevcut bir nimetin kaldırılması veya oluşmuş olan bir belanın gelişinin engellenmesi ya da başka bir zamana ertelenmesi şeklinde de olabilir. Bu sürenin hikmeti de belki, cesaret ve sabrı olmayan, sebat etmeyen kalplerden çıkan bu sözü söyleyenlerin çoğunun ölmesi, düşmanına köle olmaya alışmış, yükselmesini sağlayacak himmetleri olmayan bu nesil yerine yeni bir neslin yetişmesi ve akıllarının düşmanı yenmeye, köleliği reddetmeye, saadetin önüne geçen zillete karşı çıkmaya göre terbiye edilmesidir. Allah, kulu Musa'nın yaratılmışlara, özellikle kavmine karşı çok merhametli olduğunu, bu yüzden onlara acıyabileceğini, bu cezanın yerine gelmesine üzülebileceğini veya onun kalkması için dua edebileceğini bildi; oysa Allah bunu kesinleştirmişti. Bu yüzden buyurdu ki: {Artık fasık kavim için üzülme.} Yani onlara üzülme ve hüzünlenme. Çünkü onlar fısk etmişlerdir ve fısıkları, başlarına gelenlerin gelmesini gerektirmiştir; bu, bize karşı bir zulüm değildir.