{ وإذ أوحيت إلى الحواريين أن آمنوا بي وبرسولي قالوا آمنا } ayetlerinin sonuna kadar. Yani: Sana bir yardımcılar ve destekçiler topluluğunu kolaylaştırdığımda üzerindeki nimetimi an. "Havarilere vahyettim" demek, onların kalplerine İman'ı ilham ettim, onlara beni ve elçimi tasdik etmeyi nasib ettim demektir. Ya da senin dilinle onlara vahyettim, yani Allah'tan sana gelen vahye uymalarını emrettim demektir. Onlar buna icabet edip boyun eğdiler ve dediler ki: "Allah'a iman ettik, şahit ol ki biz müslümanız." Böylece hem zahirî İslam'ı, hem salih amellerle teslimiyeti, hem de sahibini nifaktan ve iman zayıflığından çıkaran batınî imanı bir araya getirdiler. Havariler ensardır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Meryem oğlu İsa, 'Allah yolunda yardımcılarım kimlerdir?' dediğinde, havariler 'Biz Allah'ın yardımcılarıyız' dediler." [Kur'an: "…Biz Allah'ın yardımcılarıyız."] [es-Saff: 14]. { İsa'nın havarileri şöyle dediklerinde: "Ey Meryem oğlu İsa, Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?" } Yani içinde yiyecek bulunan bir sofra. Bu, onların Allah'ın kudreti ve buna gücünün olduğu konusunda şüphe etmelerinden değil, adab ve nezaket yolu olarak söylenmiştir. Teklif yoluyla mucize istemek hakka teslimiyetle bağdaşmadığı ve havarilerin bu sözü bunu akla getirebileceği için, İsa aleyhisselam onlara öğüt verip şöyle dedi: { Eğer mü'minler iseniz Allah'tan korkun }. Çünkü mü'min, sahip olduğu imanın gereğiyle takvaya sarılır, Allah'ın emrine boyun eğer ve sonucunu bilmediği teklif mucizelerini istemez. Havariler de maksatlarının bu olmadığını, iyi niyetli amaçları bulunduğunu bildirdiler ve bu ihtiyaç yüzünden şöyle dediler: { "Ondan yemek istiyoruz." } Bu, onların buna muhtaç olduklarının delilidir. { Kalplerimiz mutmain olsun } ve gözle görülen ayetleri gördüğümüzde iman, ilmelyakîn'den sonra aynelyakîn olsun. Nitekim Halil aleyhisselam da Rabbine ölüleri nasıl dirilteceğini göstermesini istedi: "Rabbim, ölüleri nasıl dirilteceğini bana göster." Allah: "İnanmadın mı?" dedi; o da: "Hayır, ama kalbim mutmain olsun diye" dedi [Kur'an: "İnanmıyor musun?" "Evet, ama kalbim huzura kavuşsun diye."] [el-Bakara: 260]. Kul her zaman ilim, yakin ve imanın artmasına muhtaçtır. Bu yüzden onlar şöyle dediler: { "Sen bize doğru söyledin, bunu biliyoruz ve buna şahit olanlardan olalım." } Yani senin getirdiğinin doğru ve hak olduğunu biliyoruz; ardımızdakiler için bir maslahat olsun, sana şahitlik edelim, böylece hüccet tamamlansın ve delil artsın diye. İsa aleyhisselam bunu duyup maksatlarını anlayınca isteklerine icabet etti ve şöyle dedi: { "Allah'ım, Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki, o bizim için, evvelimiz ve sonumuz için bir bayram olsun ve senden bir ayet olsun." } Yani indiği gün bir bayram ve mevsim olsun; bu büyük ayet hatırlansın, zamanlar geçse ve yıllar tekrarlansa da unutulmasın ve korunsun. Nitekim Allah Teâlâ müslümanların bayramlarını ve ibadet merasimlerini kendi ayetlerinin hatırlatıcısı, peygamberlerin doğru yollarının ve lütfunun, ihsanının uyarıcısı kılmıştır. { "Bize rızık ver, sen rızık verenlerin en hayırlısısın." } Yani onu bize rızık kıl. İsa aleyhisselam bu sofranın indirilmesini ve iki maslahat için olmasını istedi: dinî maslahat, yani kalıcı bir ayet olması; dünyevî maslahat da rızık olması. { Allah buyurdu: "Ben onu size indireceğim; ama bundan sonra içinizden kim inkâr ederse, ben ona alemlerden hiçbirine yapmadığım bir azap vereceğim." } Çünkü o, apaçık ayeti görmüş, inatla ve zulmederek inkâr etmiştir; bu yüzden acı azabı ve şiddetli cezayı hak etmiştir. Bil ki Allah Teâlâ, sofrayı indireceğine söz verdi ve inkâr ederlerse bu tehdidi yaptı; ama onun indiğini zikretmedi. Bu, onların bu isteği tercih etmemeleri sebebiyle indirilmemiş olabileceğine işaret eder. Bunu, Hristiyanların elindeki İncil'de zikredilmemesi ve onun bugün var olmaması da destekler. Bir ihtimal de sofranın Allah'ın vaadettiği gibi indiği ve Allah'ın vaadine aykırı davranmayacağıdır; elindeki İncillerde zikredilmemesi ise onların hatırlatıldıkları nasibi unutmalarından olabilir. Veya İncil'de hiç zikredilmemiş olup bu hadise aralarında miras gibi nakledilmiş, halefin selefinden aktardığı bir bilgi olabilir; Allah da bunu İncil'de zikretmekten müstağni kılmıştır. Bu anlamı, "Biz de buna şahit olanlardan olalım" sözü destekler. Hakikati en iyi Allah bilir. { Allah şöyle buyurduğunda: "Ey Meryem oğlu İsa! Sen mi insanlara, beni ve annemi Allah'tan başka iki ilah edinin dedin?" } Bu, "Allah üçün üçüncüsüdür" diyen Hristiyanlara bir azarlamadır; Allah bu sözü İsa'ya söyler. İsa da kendini aklayarak şöyle der: { "Seni tenzih ederim" } bu çirkin sözden ve sana yakışmayan şeyden. { "Benim hakkı olmayan bir şeyi söylemem bana yaraşmaz." } Yani benim için uygun değildir ve sıfatlarım ya da hakkım olmayan bir şeyi söylemem yakışmaz. Çünkü ne yakın melekler, ne gönderilmiş peygamberler, ne de başkaları ilahlık makamına hak ve liyakat sahibi değildir; hepsi kul, idare edilen, Allah'ın emrine boyun eğmiş, aciz ve fakirdir. { "Eğer onu söylemişsem, sen onu bilirsin. Sen benim nefsimdekini bilirsin, ben senin nefsindekini bilmem. Şüphesiz sen gaybların en iyi bilenisin." } Yani bendén çıkan sözü sen daha iyi bilirsin. Bu, Mesih aleyhisselam'ın Rabbine hitabındaki kemal edebinin bir göstergesidir. "Ben öyle bir şey söylemedim" demedi; bunun yerine kendisinden, makamına yakışmayan her sözün nefyedildiğini ve bunun imkânsız bir şey olduğunu bildirdi, Rabbini bundan en güzel şekilde tenzih etti ve ilmi gayb ve şehadet âlemine havale etti. Sonra kendisine emredileni İsrailoğullarına açıkça belirtti: { "Ben onlara sadece bana emrettiğini söyledim: Rabbim ve sizin Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin." } Yani onlara yalnızca tek Allah'a ibadet etmeyi ve dini yalnız O'na halis kılmayı emrettim; bu da beni ve annemi Allah'tan başka ilah edinmenin yasaklanmasını ve benim de terbiye edilmiş bir kul olduğumu içerir. Rabbiniz olduğu gibi benim de Rabbimdir. { "Aralarında bulunduğum sürece onlara şahit oldum." } Bu emre sarılanlara ve sarılmayanlara şahitlik ettim. { "Beni vefat ettirdikten sonra onların üzerinde gözetleyen sen oldun." } Yani onların gizlilerini ve içlerini bilen sen oldun. { "Sen her şeye şahitsin." } İlim, işitme ve görme bakımından; ilmin bütün malumları kuşatır, işitmen bütün işitilenleri, görmen bütün görülenleri kuşatır. Sen kullarını onlarda bildiğin iyi ve kötü ile karşılarsın. { "Eğer onlara azap edersen, onlar senin kullarındır." } Sen onlara kendilerinden daha merhametlisin ve onların hallerini daha iyi bilirsin; eğer onlar isyankâr kullar olmasaydı azap etmezdin. { "Eğer onları bağışlarsan, şüphesiz sen azizsin, hakimsin." } Yani bağışlaman tam bir izzet ve kudretten çıkar; aciz olup kudreti olmayanın bağışlayıp affetmesi gibi değildir. Hakim olan sensin: bağışlanmaya sebep olan şeylerle gelen kimseyi bağışlamak hikmetinin gereğidir. { Allah buyurdu } kıyamet günü kullarının halini açıklayarak; içlerinden kimin kurtulduğunu, kimin helak olduğunu, kimin bahtsız, kimin saadetli olduğunu bildirerek: { "Bu, doğru olanların doğruluğunun fayda vereceği gündür." } Doğru olanlar, amelleri, sözleri ve niyetleri Dosdoğru yol ve dümdüz hidayet üzere olanlardır. Kıyamet günü bu doğruluğun meyvesini bulurlar; Allah onları kudret sahibi bir melikin huzurunda sıdk makamına yerleştirdiğinde. Bu yüzden şöyle buyurdu: { "Onlar için altlarından ırmaklar akan cennetler vardır, orada ebedî kalacaklar. Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah'tan razı olmuşlardır. İşte bu büyük kurtuluştur." } Yalancılar ise bunun zıddıdır; yalanlarının ve iftiralarının zararını ve bozuk amellerinin meyvesini bulacaklardır. { Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır. } Çünkü onları yaratan ve kaderî hükmü, şer'î hükmü ve cezaî hükmüyle bunları idare eden O'dur. Bu yüzden şöyle buyurdu: { "Ve O, her şeye kadirdir." } Hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz; bilakis bütün şeyler O'nun meşietine boyun eğmiş ve emrine râm edilmiştir.