{ وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ } ilâ âhirihi (kıssanın sonuna kadar). Allah Teâlâ, Resûlullah ﷺ'i yalanlayanların yalanlamasını zikredince, bunlardan önce de yalanlayıcıların bulunduğunu belirtti ve onların Mûsâ ile olan kıssasını, Allah'ın onlara ne indirdiğini anlattı; böylece bu yalanlayıcılar içinde bulundukları durumdan geri dursunlar diye buyurdu ki: { Andolsun, onlardan önce Firavun kavmini de imtihan ettik. } Yani, onları, rasûlümüz Mûsâ b. İmrân'ı onlara göndermekle sınadık ve denedik. Bu rasûl, cömertlik ve güzel ahlâk bakımından başkasında bulunmayan özelliklere sahip, kerîm bir peygamberdi. { Allah'ın kullarını bana teslim edin. } Yani, Firavun'a ve ileri gelenlerine şöyle dedi: "Allah'ın kullarını, yani İsrailoğullarını bana teslim edin; onları gönderin ve sizin azabınızdan, onlara yaptığınız kötü işkencelerden kurtarın. Çünkü onlar benim soydaşlarım ve zamanlarının en faziletli insanlarıdır. Siz ise onlara haksızlık ettiniz, haksız yere onları köleleştirdiniz; onları Rablerine kulluk etsinler diye serbest bırakın." { Ben sizin için gönderilmiş, emin bir elçiyim. } Yani, âlemlerin Rabbinden gönderilmiş bir elçiyim; bana gönderileni size eksiksiz ulaştırırım, ondan bir şey gizlemem, eklemem ve eksiltmem. Bu da ona tam bir teslimiyeti gerektirir. { Allah'a karşı büyüklenmeyin. } Yani, O'na kulluk etmekten kibirlenerek ve Allah'ın kullarına üstünlük taslayarak yükselmeyin. { Ben size apaçık bir delil getiriyorum. } Yani, açık seçik bir hüccet, yani getirdiği parlak mucizeler ve kahredici deliller. Fakat onu yalanladılar ve öldürmeye yeltendiler. Bunun üzerine Mûsâ, onların şerrinden Allah'a sığındı ve dedi ki: { Beni taşlayıp öldürmenizden, Rabbime ve Rabbinize sığınırım. } Yani, en kötü ölüm şekli olan taşlanarak öldürülmemden. { Bana inanmazsanız, benden uzak durun. } Yani, sizin için üç durum vardır: Bana iman etmek; bu benim sizden istediğimdir. Bu derece sizde gerçekleşmezse, o zaman bana ne aleyhte ne lehte olmayarak uzak durun, şerrinizi benden savın. Ne var ki onlarda ne birinci ne de ikinci derece gerçekleşmedi; aksine Allah'a karşı azgın ve isyankâr olmaya devam ettiler, peygamberleri Mûsâ aleyhisselâma savaş açtılar ve onu kendi soydaşları olan İsrailoğulları üzerinde hiçbir şekilde söz sahibi kılmadılar. { Bunun üzerine Rabbine dua ederek, "Bunlar suç işlemiş bir kavimdir" dedi. } Yani, büyük bir suç işlediler ve bu, cezanın çabuk verilmesini gerektiriyordu. Mûsâ aleyhisselâm onların durumunu haber verdi; bu, sözden daha etkili olan hâl ile duadır. Nitekim kendisi hakkında şöyle demişti: "Rabbim, bana indirdiğin her hayra muhtacım." [Kur'an: "Rabbim! Bana indirdiğin her hayra muhtacım."] (Kasas, 24). Allah ona kullarını geceleyin yürütmesini emretti ve Firavun ile kavminin onu takip edeceğini bildirdi. { Denizi durgun bırak. } Yani, olduğu gibi bırak. Çünkü Mûsâ, İsrailoğullarını Allah'ın emrettiği gibi yürütünce, Firavun da arkalarından yetişti. Allah, Mûsâ'ya denize vurmasını emretti; o da vurdu ve deniz on iki yol oldu; suyu da bu yolların arasında büyük dağlar gibi durdu. Mûsâ ve kavmi bu yoldan geçti. Çıkınca Allah ona denizi durgun bırakmasını emretti; yani Firavun ve ordusu da oradan geçsin diye olduğu gibi kalsın. { Onlar boğulacak bir ordudur. } Mûsâ'nın kavmi çıkıp, Firavun'un kavmi denize girince, Allah onların üzerine suyu kapatmasını emretti; hepsi tek tek boğuldu. Dünya hayatının nimetlerinden faydalandıkları her şeyi bıraktılar. Allah, onların köleleştirdikleri İsrailoğullarını bu mirasa vâris kıldı. Bunun için şöyle buyurdu: { Nice bahçeler, pınarlar bıraktılar; { ekinler ve güzel makamlar; { içinde keyif sürdükleri nimetler... } Bu şekilde, { onları başka bir kavme miras bıraktık. } Yani, söz konusu bu nimeti. Başka bir âyette de: "Böylece bunları İsrailoğullarına miras bıraktık" (Şuarâ, 59) buyrulmuştur. { Onların ardından ne gök ne yer ağlamadı. } Yani, Allah onları helâk edip yok ettiğinde, gök ve yer onlara ağlamadı; onların ayrılığına üzülmedi. Bilakis herkes, gök ve yer dahil, onların helâkine ve yok oluşuna sevindi; çünkü geride, yüzlerini karartacak ve âlemlerin lanetini ve gazabını üzerlerine çekecek şeylerden başka bir iz bırakmadılar. { Ve onlara süre de verilmedi. } Yani, cezadan geciktirilmediler; aksine hemen kökten yok edildiler. Sonra Allah, İsrailoğulları'na lütufta bulunarak şöyle buyurdu: { Andolsun, İsrailoğullarını o hor edici azaptan kurtardık: { Firavun'dan; ki o, erkek çocuklarını boğazlar, kadınlarını diri bırakırdı. } { Şüphesiz o, yeryüzünde haksız yere büyüklenen biriydi, { aşırı gidenlerden biriydi. } Yani Allah'ın sınırlarını aşan, haramlarına cüret eden. { Andolsun, onları bilerek, { yani onların durumunu ve bu fazilete layık olduklarını bilerek, { âlemler üzerine seçtik. } Yani, kendi zamanlarındaki ve öncesindeki, sonrasındaki âlemlere; sonunda Allah, Muhammed ﷺ'in ümmetini getirdi, onlar bütün âlemlerden üstün oldu ve Allah onları insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmet kıldı; onlara başkalarına vermediği nimetleri bağışladı. { Biz onlara öyle âyetler verdik ki; { açık bir imtihan vardı } onlarda. Yani, bizden onlara ulaşan büyük bir ihsan ve parlak mucizeler; bu, peygamberleri Mûsâ aleyhisselâmın getirdiği şeyin doğruluğuna karşı onlar aleyhine bir delildi.