Allah Teâlâ, hem Ehl-i Kitâb'ın hem de müşriklerin kendisine nispet ettiği İbrâhîm Halîl aleyhisselâm'ın milletinden haber vermektedir. Bunların hepsi onun yolunda olduğunu iddia etmektedir. Bu sebeple O, İbrâhîm'in soyuna miras bıraktığı dinini şöyle bildirmiştir: {İbrâhîm babasına ve kavmine şöyle demişti} ki, onlar Allah'ın yanı sıra ilâhlar edinmiş, onlara tapmakta ve onlara yaklaşmaya çalışmaktaydılar: {Şüphesiz ben sizin taptıklarınızdan uzağım} yani onlardan nefret eden, onlardan uzak duran ve onların mensuplarına düşman olandır. {Ancak beni yaratan (Allah) hariç} çünkü ben O'nu dost edinirim ve beni hakkı bilmeye ve ona göre amel etmeye iletmesini umarım. Nitekim beni yaratıp bedenimi ve dünyamı düzelten şeyleri takdir ettiği gibi, {bana yol gösterecektir} dinimi ve ahiretimi düzelten şeylere. {Onu} yani bu güzel huyu, ki bütün huyların anası ve temelidir; o da ibadeti yalnız Allah'a has kılmak ve O'ndan başkasına tapmaktan uzak durmaktır, {onun soyunda kalıcı bir söz kıldı} yani zürriyetinde. {Umulur ki dönüş yapsınlar} onun bu sözü ile, çünkü bu söz ondan meşhur olmuştur, İbrâhîm onu soyuna vasiyet etmiş, oğullarından bazıları da -İshâk ve Yakub gibi- birbirlerine vasiyet etmişlerdir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {Nefsini aşağılayıp sefihleşenden başkası İbrâhîm'in milletinden yüz çevirmez} [Bakara: 130] ve devamındaki âyetlere kadar. Bu söz, Allah'ın selamı onun üzerine olsun, onun zürriyetinde var olmaya devam etmiş; sonunda refaha ve azgınlığa dalmışlardır. Bunun üzerine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Hayır, bunlara ve babalarına (dünya) nimetlerini verdik} her türlü şehvetle, öyle ki o şehvetler onların gayesi ve en son maksadı hâline gelmiştir. Böylece bu sevgi onların kalplerinde büyümüş, sonunda sağlam sıfatlar ve köklü inançlar olmuştur. {Sonunda onlara hak geldi} ki bunda hiçbir şüphe, hiçbir kuşku ve hiçbir karışıklık yoktur. {Ve apaçık bir peygamber} yani risaleti açık olan; onun peygamberliğinin delilleri, ahlâkı, mucizeleri, getirdikleri, önceki peygamberleri doğrulaması ve Sallallahu aleyhi ve sellem'in davetinin kendisiyle büyük bir açıklıkla ortaya çıkmıştır. {Onlara hak geldiğinde} ki, en küçük bir dini ve aklı olan her kimsenin onu kabul edip boyun eğmesini gerektirir, {"Bu bir sihir, biz de bunu inkâr ediyoruz" dediler}. Bu, en büyük inat ve karşı çıkmadır; zira onlar sadece ondan yüz çevirmekle yetinmediler, onu inkâr etmekle de yetinmediler, bununla da râzı olmayıp onu çirkin biçimde yerdiler ve batıl bir sihir gibi gösterdiler; bunu da yalnızca en kötü ve en çok iftira eden kimselerin söyleyeceği bir şey olarak nitelediler. Onları bunu yapmaya sevk eden şey, Allah'ın kendilerine ve babalarına verdiği nimetlerle azgınlaşmalarıdır. {Ve dediler ki} Allah'a karşı fasid akılları ile teklifte bulunarak: {"Bu Kur'an, iki şehirden birinde büyük bir adama indirilseydi ya!"} yani onların nazarında büyük ve saygın olan, Mekke'den veya Tâif'ten, Velîd b. Muğîre gibi kendi nazarlarında büyük sayılan biri. Allah onların teklifini reddederek şöyle buyurdu: {Rabbinin rahmetini onlar mı taksim ediyorlar?} yani rahmetin hazineleri onlar mı, tedbiri onların elinde mi ki, peygamberliği ve risaleti dilediklerine verip dilediklerinden esirgesinler? {Biz dünya hayatında onların geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazılarını bazılarının üstüne derecelerle yükselttik} yani dünya hayatında; {rabbinin rahmeti ise onların topladıklarından daha hayırlıdır}. Kulların geçimi ve dünyevî rızkları Allah'ın elinde olduğuna, bunları kullarına O taksim ettiğine göre; hikmetine uygun olarak dilediğine rızkı genişletir, dilediğinin rızkını daraltır. Dinî rahmeti de ki, en yükseği peygamberlik ve risalettir, Allah'ın elinde olması daha evlâ ve daha uygundur. Allah en iyi bilir risaletini nereye koyacağını. Böylece anlaşıldı ki onların teklifi düşüp boşa gitmiştir ve işlerin tamamının tedbiri, dinî ve dünyevî olsun, yalnız Allah'ın elindedir. Bu, onları ikna etmek içindir; teklifte yaptıkları hatadan dolayı, ellerinde hiçbir şey olmayan bir konuda, zulümden ve haktan yüz çevirmekten başka bir şey değildir. Onların: {"Bu Kur'an, iki şehirden birinde büyük bir adama indirilseydi ya!"} sözüne gelince: Eğer insanların hakikatlerini ve bir adamın değerinin yüceliğini, Allah ve yaratıkları nezdindeki büyük mertebesini gösteren sıfatları bilselerdi, Abdullah oğlu Abdulmuttalib oğlu Muhammed Sallallahu aleyhi ve sellem'in, değer bakımından insanların en büyüğü, şeref bakımından en yükseği, akıl bakımından en olgunu, ilim bakımından en bol olanı, görüş, azim ve basiret bakımından en ulusu, ahlâk bakımından en mükemmeli, rahmet bakımından en geniş, şefkat bakımından en çok olanı, hidayet ve takva bakımından en üstün olduğunu bilirlerdi. O, kemal dairesinin kutbu ve erkek sıfatlarının son noktasıdır; mutlak anlamda âlemin adamıdır. Bunu hem dostları hem düşmanları bilir. Öyleyse müşrikler, kemalinden zerre kadar koku almamış olanı nasıl ona üstün tutarlar? Onların cürmü ve akılsızlığın son noktası şudur: Taptığı, dua ettiği ve yaklaşmaya çalıştığı ilâhı bir put, bir ağaç veya bir taş yapmışlar; ne zarar verir ne fayda, ne verir ne engeller; efendisine yük olan, kendi işlerini gören birine muhtaç bir şey. Bu, sefihlerin ve delilerin işi değil midir? Böyle bir şey nasıl büyük sayılır? Veya nasıl olur da mühürlü peygamber ve Âdem oğullarının efendisi Sallallahu aleyhi ve sellem'e üstün tutulur? Ancak {kâfirler akletmezler}. Bu âyette, Allah'ın dünyada kullarının bazısını bazısına üstün kılmasındaki hikmetine dair bir uyarı vardır: {Birbirlerini iş görsünler diye} yani bazıları bazılarını işlerde, sanat ve mesleklerde kullansın diye. Eğer insanlar zenginlikte eşit olsalar ve birbirlerine muhtaç olmasalardı, pek çok maslahat ve menfaatleri aksardı. Ayrıca bu âyette dinî nimetin dünyevî nimetten daha hayırlı olduğuna delil vardır. Nitekim Allah Teâlâ başka bir âyette şöyle buyurur: {De ki: Allah'ın fazlı ve rahmeti ile! İşte bununla sevinsinler. Bu, topladıklarından daha hayırlıdır} [Yunus: 58].