البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الشورى · الآية ٦

﴿وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ﴾

Vallazînat tahazû min dûnihîe avliyâ’al lâhu hafîzun ’alaihim va mâ anta ’alaihim bivakîl

“Allah'ı bırakıp da dostlar edinenlerin işlediklerini Allah gözetlemektedir. Sen, onlara vekil olmağa memur değilsin”

Ash-Shura 42:6 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, bu büyük Kur'an'ı kerim Peygambere vahyettiğini bildirir; tıpkı ondan önceki peygamberlere ve resullere de vahyettiği gibi. Bu vahiy, kitapların indirilmesi ve resullerin gönderilmesi bakımından, önce gelenleri ve sonra gelenleri kapsayan bir fazilet beyanını içerir. Muhammed ﷺ'in resuller arasında eşsiz bir örnek olmadığını, yolunun kendinden önceki peygamberlerin yolu olduğunu ve hallerinin de onların hallerine benzediğini belirtir. Onun getirdiği şey, onların getirdiklerine benzer; çünkü hepsi hak ve doğrudur. Bu Kur'an, ilahlık, büyük izzet ve derin hikmet sahibi olan Allah'ın indirmesidir. Yukarıdaki ve aşağıdaki bütün âlemler O'nun mülküdür ve O'nun kaderî ve şer'î tedbiri altındadır. O, zatıyla, kadrıyla ve kahrıyla { Yüce }dir. Büyüklüğü sebebiyle { yukarıdan gökler neredeyse parçalanacak } kadar { Azamet }li olandır; gökler büyük olmalarına ve cansız olmalarına rağmen böyledir. { Melekler } de, yüce ve Allah'a yakın kullar olarak, O'nun azametine boyun eğmiş, izzetine teslim olmuş ve rububiyetine itaat etmişlerdir. { Rablerini hamd ederek tesbih ederler } ve O'nu her noksanlıktan tenzih edip her kemal sıfatıyla vasfederler. { Yerdekiler için de bağışlanma dilerler } ve bu, Rablerinin azamet ve kibriyasına yakışmayan şeylerden dolayıdır. Halbuki Allah Teâlâ { Gafur ve Rahim }dir; O'nun mağfireti ve rahmeti olmasaydı, mahv edici bir azapla yaratıkları hemen cezalandırırdı. Allah Teâlâ'nın, bütün resullere genel olarak ve özellikle Muhammed'e -Allah'ın salat ve selamı hepsinin üzerine olsun- vahyettiğini bildirdikten sonra, kendisini bu büyük sıfatlarla vasfetmesi, bu Kur'an'ın Yaratıcı'nın kemaline delalet eden delil, burhan ve ayetler içerdiğine işarettir. Bu büyük isimler, kalplerin O'nu tanımayla, sevmeyle, büyük görmeyle, yüceltmeyle ve ikramla dolmasını gerektirir; zahir ve batın bütün kulluk türlerinin yalnız O'na yöneltilmesini ister. Allah'tan başkasını eş ve denk tutmak, en büyük zulüm ve en çirkin sözdür. Çünkü onların ne bir faydası ne de bir zararı vardır; aksine onlar yaratılmış olup her hallerinde Allah'a muhtaçtırlar. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: { O'nun dışında veliler edinenler }, onları ibadet ve itaatle, Allah'a ibadet ettikleri ve itaat ettikleri gibi, sahiplenirler. Onlar yalnızca batılı edinmişlerdir ve gerçekte veli değillerdir. { Allah onların üzerine hafiz olandır }; amellerini onlar adına korur ve hayırlarına ve şerlerine göre onları karşılandırır. { Sen onların üzerine vekil değilsin }; yani amellerinden sorumlu tutulmazsın, sen ancak vazifeni yerine getiren bir tebliğcisin. Sonra Allah'ın Resulü'ne ve insanlara olan lütfunu anar; Allah, lafızları ve manaları açık { Arapça bir Kur'an } indirmiştir ki, { Ümmü'l-Kura }yı, yani Mekke-i Mükerreme'yi ve { çevresindeki } Arap kasabalarını uyarasın. Sonra bu uyarı bütün yaratıklara ulaşır. { Ve insanları } Allah'ın { evvelkilerle sonrakileri bir araya getireceği toplanma gününe karşı } uyarırsın ve onlara bunun { şüphesiz olduğunu } bildirirsin. Yaratıklar o gün iki gruba ayrılır: { Bir grup Cennet'te }dir; bunlar Allah'a iman edenler ve resullerini doğrulayanlardır. { Bir grup da Cehennem'de }dir; bunlar yalanlayan kâfir çeşitleridir. { Ve } bununla birlikte { Allah dileseydi } insanları, yani insanları { tek bir ümmet } halinde hidayet üzere kılardı; çünkü hiçbir şey kendisine engel olamayan kadirdir. Ancak O, dilediğini, has kullarından dilediğini rahmetine dahil etmek istemiştir. Zalimler ise, hayra layık olmayanlar olarak, rahmetten mahrumdur. Bu yüzden { Allah'ın dışında onların hiçbir veli } yoktur ki { kendilerini sahiplenip sevdikleri şeye ulaştırsın }, { ne de bir yardımcı } yoktur ki { başlarına gelen kötülüğü savsın }. { O'nun dışında veliler edinenler } ise, onlara ibadet ederek onları sahiplenmiş olurlar; bu da en çirkin bir yanılgıdır. Allah ise, kulunun ibadet ve itaatle, çeşitli yakınlaşma yollarıyla kendisine yaklaşarak veli edindiği zattır. Allah, kullarını genel olarak takdiriyle ve kaderinin tesiriyle idare eder; mü'min kullarını ise özel olarak, onları karanlıklardan nura çıkararak, lütfuyla terbiye ederek ve bütün işlerinde yardım ederek sahiplenir. { O, ölüleri diriltir ve O her şeye kadirdir. } Yani O, diriltme ve öldürmede tasarruf sahibidir, dilemesi ve kudreti geçerlidir. Bu sebeple yalnız O'na, ortağı olmaksızın ibadet edilmeyi hak eden odur.

Arapça metin

يخبر تعالى أنه أوحى هذا القرآن العظيم إلى النبي الكريم، كما أوحى إلى من قبله من الأنبياء والمرسلين، ففيه بيان فضله، بإنزال الكتب، وإرسال الرسل، سابقا ولاحقا، وأن محمدا صلى الله عليه وسلم ليس ببدع من الرسل، وأن طريقته طريقة من قبله، وأحواله تناسب أحوال من قبله من المرسلين. وما جاء به يشابه ما جاؤوا به، لأن الجميع حق وصدق، وهو تنزيل من اتصف بالألوهية والعزة العظيمة والحكمة البالغة، وأن جميع العالم العلوي والسفلي ملكه وتحت تدبيره القدري والشرعي. وأنه { العلي } بذاته، وقدره، وقهره. { العظيم } الذي من عظمته { تكاد السموت يتفطرن من فوقهن } على عظمها وكونها جمادا، { والملائكة } الكرام المقربون خاضعون لعظمته، مستكينون لعزته، مذعنون بربوبيته. { يسبحون بحمد ربهم } ويعظمونه عن كل نقص، ويصفونه بكل كمال، { ويستغفرون لمن في الأرض } عما يصدر منهم، مما لا يليق بعظمة ربهم وكبريائه، مع أنه تعالى هو { الغفور الرحيم } الذي لولا مغفرته ورحمته، لعاجل الخلق بالعقوبة المستأصلة. وفي وصفه تعالى بهذه الأوصاف، بعد أن ذكر أنه أوحى إلى الرسل كلهم عموما، وإلى محمد - صلى الله عليهم أجمعين - خصوصا، إشارة إلى أن هذا القرآن الكريم، فيه من الأدلة والبراهين، والآيات الدالة على كمال الباري تعالى، ووصفه بهذه الأسماء العظيمة الموجبة لامتلاء القلوب من معرفته ومحبته وتعظيمه وإجلاله وإكرامه، وصرف جميع أنواع العبودية الظاهرة والباطنة له تعالى، وأن من أكبر الظلم وأفحش القول، اتخاذ أنداد لله من دونه، ليس بيدهم نفع ولا ضرر، بل هم مخلوقون مفتقرون إلى الله في جميع أحوالهم، ولهذا عقبه بقوله: { والذين اتخذوا من دونه أوليآء } يتولونهم بالعبادة والطاعة، كما يعبدون الله ويطيعونه، فإنما اتخذوا الباطل، وليسوا بأولياء على الحقيقة. { الله حفيظ عليهم } يحفظ عليهم أعمالهم، فيجازيهم بخيرها وشرها. { ومآ أنت عليهم بوكيل } فتسأل عن …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

نصرهم ورزقهم، وما ينوبهم من أمر (1) الدنيا، فأما المعاد فكانوا جاحدين له كافرين به. قال قتادة، والسدي، ومالك عن زيد بن أسلم، وابن زيد: {إلا ليقربونا إلى الله زلفى} أي: ليشفعوا لنا، ويقربونا عنده منزلة. ولهذا كانوا يقولون في تلبيتهم إذا حجوا في جاهليتهم: "لبيك لا شريك لك (2) ، إلا شريكا هو لك، تملكه وما ملك". وهذه الشبهة هي التي اعتمدها المشركون في قديم الدهر وحديثه، وجاءتهم الرسل صلوات الله وسلامه عليهم أجمعين، بردها والنهي عنها، والدعوة إلى إفراد العبادة لله وحده لا شريك له، وأن هذا شيء اخترعه المشركون من عند أنفسهم، لم يأذن الله فيه ولا رضي به، بل أبغضه ونهى عنه: {ولقد بعثنا في كل أمة رسولا أن اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت} [النحل:36] {وما أرسلنا من قبلك من رسول إلا نوحي إليه أنه لا إله إلا أنا فاعبدون} [الأنبياء:25] . وأخبر أن الملائكة التي في السموات من المقربين وغيرهم، كلهم عبيد خاضعون لله، لا يشفعون عنده إلا بإذنه لمن ارتضى، وليسوا عنده كالأمراء عند ملوكهم، يشفعون عندهم بغير إذنهم فيما أحبه الملوك وأبوه، {فلا تضربوا لله الأمثال} [النحل:74] ، تعالى الله عن ذلك. وقوله: {إن الله يحكم بينهم} أي: يوم القيامة، {في ما هم فيه يختلفون} أي: سيفصل بين الخلائق يوم معادهم، ويجزي كل عامل بعمله، {ويوم يحشرهم جميعا ثم يقول للملائكة أهؤلاء إياكم كانوا يعبدون قالوا سبحانك أنت ولينا من دونهم بل كانوا يعبدون الجن أكثرهم بهم مؤمنون} (3) [سبأ:41، 40] . وقوله: {إن الله لا يهدي من هو كاذب كفار} أي: لا يرشد إلى الهداية من قصده (4) الكذب والافتراء على الله، وقلبه كفار يجحد بآياته [وحججه] (5) وبراهينه. ثم بين تعالى أنه لا ولد له كما يزعمه جهلة المشركين في الملائكة، والمعاندون (6) من اليهود والنصارى في العزير، وعيسى فقال: {لو أراد الله أن يتخذ ولدا لاصطفى مما يخلق ما يشاء} أي: لكان الأمر على خلاف …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تعالى ذكره: {تنزيل الكتاب} [السجدة: 2] الذي نزلناه عليك يا محمد {من الله العزيز} [الزمر: 1] في انتقامه من أعدائه {الحكيم} [البقرة: 32] في تدبيره خلقه، لا من غيره، فلا تكونن في شك من ذلك؛ ورفع قوله: {تنزيل} [السجدة: 2] بقوله: {من الله} [البقرة: 61] وتأويل الكلام: من الله العزيز الحكيم تنزيل الكتاب وجائز رفعه بإضمار هذا، كما قيل: {سورة أنزلناها} [النور: 1] غير أن الرفع في قوله: {تنزيل الكتاب} [السجدة: 2] بما بعده أحسن من رفع سورة بما بعدها، لأن تنزيل وإن كان فعلا، فإنه إلى المعرفة أقرب، إذ كان مضافا إلى معرفة، فحسن رفعه بما بعده، وليس ذلك بالحسن في «سورة» ، لأنه نكرة

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٢٠/١٥٤) ↗

التحرير والتنوير

… أو بتأويل الأرض بسكانها من باب وسئل القرية [يوسف: 82] . وتكون من زائدة زيادتها مع الظروف لتأكيد الفوقية، فيفيد الظرف استحضار حالة التفطر وحالة موقعه، وقد شبه انشقاق السماء بانشقاق الوردة في قوله تعالى: فإذا انشقت السماء فكانت وردة كالدهان [الرحمن: 37] . والوردة تنشق من أعلاها حين ينفتح برعومها فيوشك إن هن تفطرن أن يخررن على الأرض، أي يكاد يقع ذلك لما فشا في الأرض من إشراك وفساد على معنى قوله تعالى: وقالوا اتخذ الرحمن ولدا لقد جئتم شيئا إدا يكاد السماوات يتفطرن منه وتنشق الأرض وتخر الجبال هدا [مريم: 88- 90] ويرجحه قوله الآتي: والذين اتخذوا من دونه أولياء الله حفيظ عليهم [الشورى: 6] . وعن ابن عباس يكاد السماوات يتفطرن من قول المشركين اتخذ الله ولدا [البقرة: 116] .

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٥/٣٠) ↗