سورة فصلت · الآية ٧
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Allah, kullarını haberdar ediyor ki bu yüce kitap ve güzel Kur'an, {Rahmân ve Rahîm olan* Allah'ın indirdiği bir vahiydir}. O'nun rahmeti her şeyi kuşatmıştır. Bu kitabın indirilmesi, O'nun en büyük ve en değerli rahmetlerindendir. Bu kitapla ilim, hidayet, nur, şifa, rahmet ve pek çok hayır elde edilmiştir. Bu kitap, kullara verilen en önemli nimetlerden biridir ve dünya ile ahiret saadetinin yoludur. Sonra Allah, kitabın tam bir açıklık taşıdığını belirterek onu övmüş ve şöyle buyurmuştur: {Ayetleri tafsilatlı kılınmış}. Yani her şeyin çeşitleri ayrı ayrı açıklanmıştır. Bu da tam bir beyanı, her şey arasındaki farkı ve hakikatlerin ayırt edilmesini gerektirir. {Arapça bir Kur'an} olarak, yani en mükemmel dil olan fasih Arapça ile. Ayetleri tafsilatlı kılınmış ve Arapça kılınmıştır. {Bilen bir topluluk için}, yani anlamı kendilerine açıklık kazansın, lafzı nasıl apaçık ise, manası da apaçık olsun; hidayet sapıklıktan, azgınlık doğruluktan onlara belli olsun diye. Cahil olanlar ise, ki onlara hidayet sadece sapıklık, beyan ise sadece körlük katar, bu kelam onlar için indirilmemiştir. [Kur'an: "Onları uyarsan da uyarmasan da onlar için birdir; iman etmezler." (Yasin, 10)]. {Müjdeleyici ve uyarıcı} olarak, yani çabuk ve gecikmeli sevapla müjdeleyici, çabuk ve gecikmeli azapla uyarıcı. Bu ikisinin ayrıntıları, müjde ve uyarının elde edildiği sebep ve vasıflar da zikredilmiştir. Bu vasıflar kitabın vasıflarıdır ve bunlar, kitabın kabul ile karşılanmasını, boyun eğip inanılmasını ve onunla amel edilmesini gerektirir. Fakat halkın çoğu, kibirlilerin yüz çevirmesi gibi ondan yüz çevirmiştir. {Onlar kabul edip icabet ederek dinlemezler}; her ne kadar onu dinlemiş olsalar da, bu dinleme ile aleyhlerine şer'î delil kurulmuştur. {Ve dediler ki}, yani ondan yüz çeviren bu kimseler, onu kabul etmelerini engelleyen yolları kapatarak onunla faydalanmadıklarını beyan ederek dediler: {Kalplerimiz, bizi çağırdığın şeye karşı perdelerle örtülüdür ve kulaklarımızda bir ağırlık vardır, yani sağırlık; senin sözünü duymayız. {Bizimle senin aranda bir perde vardır}, yani seni görmeyiz. Bunun amacı, ondan her yönden yüz çevirdiklerini, ona düşmanlıklarını ve kendi durumlarından razı olduklarını göstermektir. Bu yüzden şöyle demişlerdir: {Sen kendi işini yap, biz de kendi işimizi yapıyoruz}; yani sen dininle amel etmekten razı olduğun gibi, biz de kendi dinimizle amel etmekten tamamen razıyız. Bu, en büyük hüsrandır; çünkü hidayet yerine sapıklığa razı oldular, imanı küfürle değiştirdiler ve ahireti dünya ile takas ettiler. {De ki} ey Peygamber, onlara: {Ben de sizin gibi bir insanım, bana vahyediliyor}. Yani benim sıfatım ve vazifem budur: Sizin gibi bir insanım; emir hiçbir şey elimde değildir ve sizin acele ettiğiniz şeyler bende yoktur. Allah beni sizin üzerinize üstün kılmış, ayırmış ve bana vahyettiği, bana uymamı emrettiği ve sizi ona çağırmamı istediği vahiyle beni özel kılmıştır. {Öyleyse O'na doğru dosdoğru olun}, yani Allah'a ulaştıran yola girin: Onun haber verdiği habere tasdik ederek, emrine uyarak ve nehyettiklerinden kaçınarak. Dosdoğruluğun hakikati budur; sonra da bunun üzerinde devam etmektir. {O'na} sözünde ihlasa dikkat çekilmektedir. Amel eden kişinin, amelini kendisi için yaptığı maksadı ve gayesini Allah'a ve O'nun ikram yurduna ulaşmak kılması gerekir. Böylece amelleri halis, salih ve faydalı olur; bu gayeden mahrum kalındığında ise amel batıl olur. Kul, dosdoğru olmaya ne kadar çalışsa da, emredileni yerine getirmede kusur veya yasaklananı işlemede bir bozukluk meydana gelir. Bu yüzden Allah, bunun devası olarak istiğfarı emretmiş; istiğfar tevbeyi de içerir. {Ve O'ndan bağışlanma dileyin.} Sonra dosdoğruluğu terk edenlere tehdit ederek şöyle buyurmuştur: {Vay müşriklerin haline! * Onlar ki zekâtı vermezler}. Yani O'ndan başkasına ibadet edenler, ki bunlar ne fayda ne zarar, ne ölüm ne hayat ne de diriliş sahibi değildir; nefslerini kirletmişler, Rablerini tevhid ederek ve O'na ihlasla arınmamışlar, ne namaz kılmışlar ne de zekât vermişlerdir. Yaratıcıya tevhid ve namazla ihlas yoktur; halka zekât ve başka yollarla da fayda yoktur. {Onlar ahirete karşı da kâfirdirler}, yani ahirete, yeniden dirilişe, cennet ve cehenneme iman etmezler. Bu yüzden kalplerinden korku gittiği için, ahirette kendilerine zarar verecek olan şeylere girişmişlerdir. Kâfirleri zikredince, mü'minleri, vasıflarını ve karşılığını şöyle anlatmıştır: {Şüphesiz iman edenler}, yani bu kitaba ve onun çağırdığı imana, ihlas ve tabiiyet kapsayan salih amellerle imanlarını doğrulayanlar. {Onlar için kesintisiz bir mükâfat vardır}, yani büyük bir ecir; kesilmeyen ve tükenmeyen, zamanlar boyunca sürekli olan, saatler geçtikçe artan ve her türlü lezzet ve arzuyu kapsayan bir ecir.
Arapça metin
يخبر تعالى عباده أن هذا الكتاب الجليل والقرآن الجميل { تنزيل } صادر { من الرحمن الرحيم } الذي وسعت رحمته كل شيء، الذي من أعظم رحمته وأجلها إنزال هذا الكتاب، الذي حصل به من العلم والهدى والنور والشفاء والرحمة والخير الكثير، ما هو من أجل نعمه على العباد، وهو الطريق للسعادة في الدارين. ثم أثنى على الكتاب بتمام البيان فقال: { فصلت آياته } أي: فصل كل شيء من أنواعه على حدته، وهذا يستلزم البيان التام، والتفريق بين كل شيء، وتمييز الحقائق. { قرآنا عربيا } أي: باللغة الفصحى أكمل اللغات، فصلت آياته وجعل عربيا. { لقوم يعلمون } أي: لأجل أن يتبين لهم معناه، كما تبين لفظه، ويتضح لهم الهدى من الضلال، والغي من الرشاد. وأما الجاهلون الذين لا يزيدهم الهدى إلا ضلالا، ولا البيان إلا عمى فهؤلاء لم يسق الكلام لأجلهم، وسوآء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لا يؤمنون [يس: 10]. { بشيرا ونذيرا } أي: بشيرا بالثواب العاجل والآجل، ونذيرا بالعقاب العاجل والآجل، وذكر تفصيلهما، وذكر الأسباب والأوصاف التي تحصل بها البشارة والنذارة، وهذه الأوصاف للكتاب، مما يوجب أن يتلقى بالقبول، والإذعان والإيمان والعمل به، ولكن أعرض أكثر الخلق عنه إعراض المستكبرين، { فهم لا يسمعون } له سماع قبول وإجابة، وإن كانوا قد سمعوه سماعا تقوم عليهم به الحجة الشرعية. { وقالوا } أي: هؤلاء المعرضون عنه، مبينين عدم انتفاعهم به، بسد الأبواب الموصلة إليه: { قلوبنا في أكنة } أي: أغطية مغشاة { مما تدعونا إليه وفي آذاننا وقر } أي: صمم فلا نسمع لك { ومن بيننا وبينك حجاب } فلا نراك. القصد من ذلك، أنهم أظهروا الإعراض عنه، من كل وجه، وأظهروا بغضه والرضا بما هم عليه، ولهذا قالوا: { فاعمل إننا عاملون } أي: كما رضيت بالعمل بدينك، فإننا راضون كل الرضا بالعمل في ديننا، وهذا من أعظم الخذلان، حيث رضوا بالضلال عن الهدى، واستبدلوا الكفر بالإيمان، وباعوا …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
يقول تعالى: {قل} يا محمد لهؤلاء المكذبين المشركين: {إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد} لا كما تعبدونه (1) من الأصنام والأنداد والأرباب المتفرقين، إنما الله إله واحد، {فاستقيموا إليه} أي: أخلصوا له العبادة على منوال ما أمركم به على ألسنة الرسل، {واستغفروه} أي: لسالف الذنوب، {وويل للمشركين} أي: دمار لهم وهلاك عليهم، {الذين لا يؤتون الزكاة} قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: يعني: الذين لا يشهدون أن لا إله إلا الله. وكذا قال عكرمة. وهذا كقوله تعالى: {قد أفلح من زكاها وقد خاب من دساها} [الشمس: 9، 10] ، وكقوله: {قد أفلح من تزكى وذكر اسم ربه فصلى} [الأعلى: 14، 15] ، وقوله {فقل هل لك إلى أن تزكى} [النازعات: 18] والمراد بالزكاة هاهنا: طهارة النفس من الأخلاق الرذيلة، ومن أهم ذلك طهارة النفس من الشرك. وزكاة المال إنما سميت زكاة لأنها تطهره من الحرام، وتكون سببا لزيادته وبركته وكثرة نفعه، وتوفيقا إلى استعماله في الطاعات. وقال السدي: {وويل للمشركين الذين لا يؤتون الزكاة} أي: لا يدينون بالزكاة. وقال معاوية بن قرة: ليس هم من أهل الزكاة. وقال قتادة: يمنعون زكاة أموالهم. وهذا هو الظاهر عند كثير من المفسرين، واختاره ابن جرير. وفيه نظر؛ لأن إيجاب الزكاة إنما كان في السنة الثانية من الهجرة إلى المدينة، على ما ذكره غير واحد وهذه الآية مكية، اللهم إلا أن يقال: لا يبعد أن يكون أصل الزكاة الصدقة كان مأمورا به في ابتداء البعثة، كقوله تعالى: {وآتوا حقه يوم حصاده} [الأنعام: 141] ، فأما الزكاة ذات النصب والمقادير فإنما بين أمرها بالمدينة، ويكون هذا جمعا بين القولين، كما أن أصل الصلاة كان واجبا قبل طلوع الشمس وقبل غروبها في ابتداء البعثة، فلما كان ليلة الإسراء قبل الهجرة بسنة ونصف، فرض الله على رسوله [صلى الله عليه وسلم] (2) الصلوات الخمس، وفصل شروطها وأركانها وما يتعلق بها بعد ذلك، شيئا …
تفسير الطبري (جامع البيان)
بشر من بني آدم مثلكم في الجنس والصورة والهيئة لست بملك {يوحى إلي} [الأنعام: 50] يوحي الله إلي أن لا معبود لكم تصلح عبادته إلا معبود واحد {فاستقيموا إليه} [فصلت: 6] يقول: فاستقيموا إليه بالطاعة، ووجهوا إليه وجوهكم بالرغبة والعبادة دون الآلهة والأوثان {واستغفروه} [فصلت: 6] يقول: وسلوه العفو لكم عن ذنوبكم التي سلفت منكم بالتوبة من شرككم، يتب عليكم ويغفر لكم
التحرير والتنوير
وهو من بيننا وبينك حجاب أي فلا يصل كلامه إليهم ولا يتطرق جانبهم، فهذه تفاصيل إعراضهم عن صفات القرآن. وقولهم: فاعمل إننا عاملون تفريع على تأييسهم الرسول من قبولهم دعوته وجعل قولهم هذا مقابل وصف القرآن بأنه بشير ونذير لظهور أنه تعين كونه نذيرا لهم بعذاب عظيم لأنهم أعرضوا فحكي ما فيه تصريحهم بأنهم لا يعبأون بنذارته فإن كان له أذى فليؤذهم به وهذا كقول فرعون: «ذروني أقتل موسى وليدع ربه» . وحذف مفعولا (اعمل) وعاملون ليعم كل ما يمكن عمله كل مع الآخر ما يناسبه. والأمر في قوله: فاعمل مستعمل في التسوية كقوله عنترة بن الأخرس المعني: أطل حمل الشناءة لي وبغضي ... وعش ما شئت فانظر من تضير وكقوله تعالى: اعملوا ما شئتم إنه بما تعملون بصير [فصلت: 40] . والخبر في قولهم: إننا عاملون مستعمل في التهديد. [6، 7] قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه وويل للمشركين (6) الذين لا يؤتون الزكاة وهم بالآخرة هم كافرون (7) قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه. استئناف ابتدائي هو تلقين الرسول صلى الله عليه وسلم أن يجيب قولهم: فاعمل إننا عاملون [فصلت: 5] المفرع على قولهم: قلوبنا في أكنة مما تدعونا إليه [فصلت: 5] إلى آخره جواب المتبرئ من أن يكون له حول وقوة ليعمل في إلجائهم إلى الإيمان لما أبوه إذ ما هو إلا بشر مثلهم في البشرية لا حول له على تقليب القلوب الضالة، إلى الهدى، وما عليه إلا أن يبلغهم ما أوحى الله إليه. وهذا الخبر يفيد كناية عن تفويض الأمر في العمل