Sen onlara bak ki, Allah'ın açık ve apaçık ayetleri hakkında tartışanların durumu ne kadar çirkin! {Görmüyor musun, Allah'ın ayetleri hakkında tartışanlar nereye çevriliyorlar?} Bu ifade, onların hâlinden hayret edilerek söylenmiştir. {Nereye çevriliyorlar?} Yani: Ondan nasıl yüz çevirirler? Tam bir açıklamadan sonra nereye giderler? Allah'ın ayetlerine karşı çıkan açık ayetler mi bulabiliyorlar? Hayır, Allah'a yemin olsun ki bulamazlar. Yoksa arzularına uyan ve batıllarını savunmak için kullandıkları şüpheler mi buluyorlar? Allah'tan kendilerine gelen kitabı ve Allah'ın elçilerine gönderdiği şeyleri yalanlamakla, kendileri için ne kötü bir değişim yaptılar ve ne kötü bir tercihte bulundular! Elçiler, yaratılmışların en hayırlısı, en doğru sözlüsü ve akılca en üstünleridir. Bunların cezası, yakıcı ateşten başka bir şey değildir. Bu yüzden Allah onları ateşin azabıyla tehdit etti ve şöyle buyurdu: {Yakında bilecekler. Boyunlarında bulunan halkalar ve zincirler ki, onlarla birlikte şeytanlarıyla bağlanmışlar} hareket edemezler hâlde sürüklenirler. {Kaynar suda, sonra da ateşte yakılırlar.} Yani çok kaynayan ve çok sıcak olan suda; sonra da büyük alevle ateşe atılırlar, orada yanarlar. Sonra şirkleri ve yalanları nedeniyle azarlanırlar ve kendilerine şöyle denir: {Allah'tan başka ortak koştuklarınız nerede?} Size fayda sağladılar mı, yoksa azabın bir kısmını sizden savabildiler mi? {Bizden kayboldular} derler; yani gözden kayboldular, hazır olmadılar. Hazır olsalardı da fayda vermezlerdi. Sonra inkâr ederek derler ki: {Hayır, daha önce hiçbir şeye tapmamışız.} Bu sözleriyle inkâr etmek istemiş olabilirler ve bu inkârın kendilerine fayda sağlayacağını sanmış olabilirler. Ayrıca –ki en açık olanı budur– bu sözleriyle, taptıkları şeylerin ilahlığının batıl olduğunu ve Allah'ın hakikatte hiçbir ortağının bulunmadığını kabul etmiş olabilirler; yalnızca yokluğa mahkûm bir ilahı ibadet ederek sapmış ve yanılmış oldukları anlamına gelir. Bunu, Allah Teâlâ'nın şu sözü de desteklemektedir: {Allah kâfirleri işte böyle saptırır.} Yani, dünyada içinde bulundukları sapıklık gibi; herkesin açıkça göreceği bir sapıklık. Hatta kıyamet günü bizzat kendileri bu sapıklığın batıl olduğunu kabul ederler. Allah Teâlâ'nın şu sözünün anlamı da onlar için ortaya çıkar: {Allah'tan başka ortaklar diye çağırdıklarına gelince, onlar zandan başka bir şeye uymuyorlar.} [Yunus: 66]. Bunu, Allah Teâlâ'nın şu sözü de gösterir: {Kıyamet günü ise, sizin ortak koşmanızı inkâr edecekler.} [Fâtır: 14] {Kıyamete kadar kendisine icabet etmeyen kimselere yalvaran kimseden daha sapık kim olabilir?} [Ahkâf: 5] ayetleri de bunu gösterir. Cehennem ehline şöyle denir: {İşte bu,} size uygulanan {azap, dünyada haksız yere sevinmeniz ve şımarmanız sebebiyledir.} Yani, üzerinde bulunduğunuz batıla sevinmeniz ve peygamberlerin ilimlerine karşı çıkarak sahip olduğunuz ilimlerle sevinmeniz ve Allah'ın kullarına karşı azgınlık, düşmanlık, zulüm ve isyan ederek şımarmanız. Allah Teâlâ bu surenin sonunda da şöyle buyurmuştur: {Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldiğinde, kendilerinde bulunan ilimle övündüler.} [Mü'min: 83]. Kârun'un kavmi de ona şöyle demişti: {Sevinme! Çünkü Allah sevinenleri sevmez.} [Kasas: 76]. İşte bu, azabı gerektiren yerilen sevinçtir. Allah'ın övdüğü ve şöyle buyurduğu sevinçle ise farklıdır: {De ki: Allah'ın lütfu ve rahmetiyle sevinsinler. Bu, onların sevinmesi gereken şeydir.} [Yunus: 58] Bu ise faydalı ilimle ve salih amelle sevinmektir. {Cehennemin kapılarından girin} her biri amelinin miktarına göre cehennemin tabakalarından birine. {Orada ebedî kalacaklar.} Asla oradan çıkmayacaklar. {Kibirlilerin kalacağı yer ne kötüdür!} Orada rezil edilecekler, aşağılanacaklar, hapsedilecekler, azap görecekler ve cehennemin sıcağı ile zemheririnin (aşırı soğuğunun) arasında gidip geleceklerdir.