سورة غافر · الآية ٦
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yüce ve mübarek Allah, ayetleri hakkında tartışmanın ancak kâfirlerin işi olduğunu haber veriyor. Buradaki tartışmadan murat, Allah'ın ayetlerini reddetmek ve onları bâtılla karşılamaktır; bu, kâfirlerin davranışıdır. Müminler ise, hakkı indirip bâtılı yok etmek için ilkini indiren Allah'a boyun eğerler. İnsan, dünyevî durumuna aldanmamalı ve Allah'ın dünyada ona verdiklerini kendisine olan sevgisinin ve doğru yolda olmasının delili sanmamalıdır. Bu yüzden şöyle buyurdu: {Onların şehirlerde dolaşmaları seni aldatmasın}; yani ticaret ve kazanç çeşitleriyle orada gidip gelmeleri. Kulun vazifesi, insanları hakla ölçüp değerlendirmek, şer'î hakikatlere bakmak ve insanları onlarla tartmaktır; hakkı insanlarla tartmamalıdır. Bunu ilmi ve aklı olmayanlar yapar. Sonra, Allah'ın ayetlerini onları iptal etmek için tartışanları tehdit etti; tıpkı Nuh kavmi, Âd ve kendilerinden sonraki Ahzâb gibi, hakkı yok etmek için birleşen ve bâtılı desteklemek için toplanan önceki ümmetlerin yaptığı gibi. {Ve}: Durum öyle bir noktaya varmış, bu fırkalaşma onları şuraya kadar götürmüştür ki {her ümmet peygamberine el koymak için yönelmiştir}; yani onu öldürmek için. Bu, hayrın önderleri olan, şüphe ve karışıklık olmayan saf hakkı beraberinde taşıyan peygamberlere karşı yapılabilecek en büyük sapkınlıktır. Peygamberlerini öldürmeye yönelmişler; bu azgınlık, sapkınlık ve bedbahtlıktan sonra, içinden çıkamayacakları büyük azaptan başka ne kalır? Bu yüzden dünyevî ve uhrevî cezaları hakkında şöyle buyurdu: {Onları yakalamıştır}; yani yalanlamaları ve fırkalaşmaları sebebiyle. {Cezaları nasıl olmuştu?} En şiddetli ve korkunç ceza oydu: Üzerlerine inen bir çığlık, bir taş yağmuru, ya da yere onları yutmasını emretme, ya da denize onları boğmasını emretme; ve işte onlar cansız yığınlar hâline geldiler. {Rabbinin sözü, inkâr edenler hakkında da böyle gerçekleşmiştir}; yani o kimselerin üzerine hak olduğu gibi, bu kâfirlerin üzerine de, kendisinden azabın doğduğu dalâlet sözü hak olmuştur. Bu yüzden buyurdu: {Onların ateş ehli olduklarına dair.}
Arapça metin
يخبر تبارك وتعالى أنه ما يجادل في آياته إلا الذين كفروا والمراد بالمجادلة هنا، المجادلة لرد آيات الله ومقابلتها بالباطل، فهذا من صنيع الكفار، وأما المؤمنون فيخضعون لله تعالى الذي يلقي الحق ليدحض به الباطل، ولا ينبغي للإنسان أن يغتر بحالة الإنسان الدنيوية، ويظن أن إعطاء الله إياه في الدنيا دليل على محبته له، وأنه على الحق، ولهذا قال: { فلا يغررك تقلبهم في البلاد } أي: ترددهم فيها بأنواع التجارات والمكاسب، بل الواجب على العبد، أن يعتبر الناس بالحق، وينظر إلى الحقائق الشرعية ويزن بها الناس، ولا يزن الحق بالناس، كما عليه من لا علم ولا عقل له. ثم هدد من جادل بآيات الله ليبطلها، كما فعل من قبله من الأمم من قوم نوح وعاد والأحزاب من بعدهم، الذين تحزبوا وتجمعوا على الحق ليبطلوه، وعلى الباطل لينصروه، { و } أنه بلغت بهم الحال، وآل بهم التحزب إلى أنه { وهمت كل أمة } من الأمم { برسولهم ليأخذوه } أي: يقتلوه. وهذا أبلغ ما يكون الرسل الذين هم قادة أهل الخير، الذين معهم الحق الصرف الذي لا شك فيه ولا اشتباه، هموا بقتلهم، فهل بعد هذا البغي والضلال والشقاء إلا العذاب العظيم الذي لا يخرجون منه؟ ولهذا قال في عقوبتهم الدنيوية والأخروية: { فأخذتهم } أي: بسبب تكذيبهم وتحزبهم { فكيف كان عقاب } كان أشد العقاب وأفظعه، ما هو إلا صيحة، أو حاصب ينزل عليهم، أو يأمر الأرض أن تأخذهم، أو البحر أن يغرقهم فإذا هم خامدون. { وكذلك حقت كلمة ربك على الذين كفروا } أي: كما حقت على أولئك، حقت عليهم كلمة الضلال التي نشأت عنها كلمة العذاب، ولهذا قال: { أنهم أصحاب النار }.