Allah, mü'min kullarını kâfir düşmanlarına karşı tedbirlerini almaya emreder. Bu emir, onlara karşı savaşta yardımcı olan, düşmanın hilesini ve gücünü savuşturan bütün sebepleri kullanmayı kapsar: kale ve hendek yapmayı, ok atmayı ve binmeyi öğrenmeyi, bunlara yardım eden sanatları öğrenmeyi, düşmanın giriş ve çıkış yerlerini ve hilelerini bilmeyi ve Allah yolunda sefere çıkmayı da kapsar. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Ayrı ayrı bölükler halinde ya da topluca savaşa çıkın.} Yani bir sariyye veya bir ordu çıkar, diğerleri de geride kalır; ya da hep birlikte çıkın. Bütün bunlar maslahata, düşmana zarar vermeye ve Müslümanların dinî bakımdan rahatına göre değişir. Bu âyet, Allah'ın {Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet hazırlayın} [Enfâl: 60] buyruğunun benzeridir. Sonra Allah, cihattan geri duran, imanı zayıf kimseler hakkında haber verir ve şöyle buyurur: {Sizden öyleleri var ki} yani ey mü'minler, {ağır davranır}, yani zaaf, gevşeklik ve korkaklık yüzünden Allah yolunda cihattan geri durur. Bu, doğru olan görüştür. Bir görüşe göre ise anlamı şudur: Başkalarını da savaştan soğutur. Bunlar münafıklardır. Ancak birinci görüş iki sebeple daha uygundur. Birincisi, âyetteki "sizden" ifadesidir, çünkü hitap mü'minlere yöneliktir. İkincisi, âyetin sonundaki "sanki aranızda ve onunla sizin aranızda hiç sevgi yokmuş gibi" sözüdür. Gerçekten de müşriklerden ve münafıklardan olan kâfirler ile mü'minler arasında Allah sevgiyi kesmiştir. Ayrıca fiilî durum da budur. Çünkü mü'minler iki kısımdır: İmanında samimi olanlar; bu imanın tam tasdiki ve cihadı gerektirdiği kimseler. Bir de İslam'a girmiş, imanı zayıf olduğu için cihada gücü yetmeyenler. Nitekim Allah şöyle buyurur: {Bedeviler: "İman ettik" dediler. De ki: "Siz iman etmediniz, ama 'İslam olduk' deyin."} [Hucurât: 14] ve devamındaki âyetler. Sonra bu ağır davrananların gayesini, niyetlerinin sonunu ve maksatlarının çoğunun dünya ve onun geçici malı olduğunu bildirerek şöyle buyurur: {Başınıza bir musibet gelirse} yani bir yenilgi, öldürülme veya bazı durumlarda düşmanın size üstün gelmesi olursa, Allah'ın bunda hikmetleri vardır. {Geri kalan adam der ki:} "Onlarla birlikte şahit olmadığım için Allah bana nimet vermiştir." Bu kişi, akıl ve imanındaki zayıflık yüzünden, musibetin yaşandığı cihattan geri kalmayı nimet sanır. Oysa gerçek nimet, imanı kuvvetlendiren, kulun azaptan ve ziyandan kurtulmasını sağlayan, büyük sevap ve cömert ve bağışlayıcı Rabbin rızasını kazandıran bu büyük ibadete muvaffak kılınmaktır. Oturup kalmaya gelince, kişi bir süre rahatlasa da arkasından uzun bir yorgunluk ve büyük acılar gelir; mücahitlerin kazandıklarını da kaçırır. Sonra Allah şöyle buyurur: {Allah'tan size bir lütuf, bir zafer ve ganimet gelirse} {sanki aranızda ve onunla sizin aranızda hiç sevgi yokmuş gibi, keşke onlarla birlikte bulunup büyük bir kurtuluşa erseydim! diye mutlaka söyler.} Yani ganimetten pay almak için orada bulunmayı ister; başka bir arzusu ve maksadı yoktur. Sanki ey mü'min topluluğu, o sizden değilmiş ve aranızda imanî bir sevgi yokmuş gibidir. Oysa bu imanî sevginin gereği, mü'minlerin bütün maslahatlarda ortak olmaları, zararları def etmede birlikte hareket etmeleridir. Kardeşleri bir başkasının eliyle de olsa bu maslahatlar gerçekleştiğinde sevinir, kaybolduğunda acı çekerler; dinlerini ve dünyalarını ıslah eden her işte birlikte çalışırlar. Dolayısıyla yalnızca dünyayı isteyen bu kişide, zikredilen imanî ruh yoktur. Allah'ın kullarına olan lütfundan biri de, onlardan rahmetini kesmemesi ve rahmetinin kapılarını onlara kapatmamasıdır. Bilakis, kişiden layık olmayan bir durum ortaya çıkarsa, onu emreder ve eksikliğini tamamlamaya ve nefsini olgunlaştırmaya çağırır. Bu yüzden bunlara ihlâslı olmaları ve Allah yolunda çıkmaları emredilmiştir. Allah şöyle buyurur: {Dünya hayatını ahirete karşılık satanlar Allah yolunda savaşsınlar.} Bu âyetteki en sahih görüş budur. Bir görüşe göre anlamı şudur: İmanı tam olan, imanında samimi olan mü'minler Allah yolunda savaşsın; {dünya hayatını ahirete karşılık satanlar} yani dünyadan yüz çevirerek ahiret için onu satanlar. Çünkü hitap bunlaradır; onlar kendilerini hazırlayıp cihada alıştırmış kimselerdir, çünkü tam imana sahiptirler ve bu imanın gereği budur. Ağır davranan o kimselere ise önem verilmez, çıksalar da oturasalar da. Bu durum Allah'ın şu buyruğuna benzer: {De ki: "Ona inanın ya da inanmayın; ondan önce ilim verilenlere bu âyetler okunduğunda, yüzüstü secdeye kapanırlar."} [İsrâ: 107] ve devamındaki âyetler. Ayrıca şu buyruğa da benzer: {Eğer bunlar onu inkâr ederse, biz onunla inkâr etmeyecek bir topluluğu görevlendirmişizdir.} [En'âm: 89] Bir görüşe göre de âyetin anlamı şudur: Kâfirlerle savaşan ve cihat eden kimse, dünya hayatını ahirete karşılık satanlar uğrunda savaşsın. Bu durumda "alleżîne" kelimesi mef'ûl olarak nasb mahallindedir. {Kim Allah yolunda savaşır} yani bu cihad Allah'ın ve Resûlü'nün emrettiği bir cihad olur ve kul bunda Allah'a ihlâslı olur, Allah'ın rızasını gözetirse, {sonra ölür veya galip gelir, ona büyük bir mükâfat vereceğiz.} Bu mükâfat; imanında ve dininde artış, ganimet, güzel bir şöhret ve Allah'ın cennette hazırladığı, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir insanın kalbine gelmediği nimetlerle dolu, Allah yolunda cihad edenlerin sevabıdır.